14.2.3 Vereisten aan het afhankelijke recht

574. Aan het subjectieve recht dat men afhankelijk wenst te maken van een ander recht worden eveneens weinig vereisten gesteld. Eén restrictie die in de literatuur wel wordt genoemd, is dat het niet mogelijk is om het eigendomsrecht afhankelijk te maken. Daarvoor worden hoofdzakelijk drie argumenten genoemd. Ten eerste zou het karakter van het eigendomsrecht zich tegen een afhankelijke status verzetten; het meest omvattende recht kan niet ondergeschikt zijn aan een ander recht.1 Ten tweede gaan rechten die zonder een ander recht niet kunnen bestaan teniet zodra dat andere recht tenietgaat; bij eigendom gebeurt dat niet.2 Als derde argument wordt genoemd dat het automatisch overgaan van een eigendomsrecht zodra een ander recht wordt overgedragen zich slecht verhoudt met het leveringsbeginsel en de formaliteiten die daarbij in acht moeten worden genomen.3 De waarde van deze argumenten is mijns inziens maar betrekkelijk indien niet wordt gekeken naar de mogelijkheid om het eigendomsrecht als zodanig afhankelijk te maken, maar enkel de voorwaardelijke gerechtigdheid tot een eigendomsrecht (zoals bijvoorbeeld gebeurt bij een eigendomsvoorbehoud). Deze voorwaardelijke eigendom is sowieso al ondergeschikt aan externe factoren en kan daardoor ook tenietgaan (zoals de eigendom onder ontbindende voorwaarde van de betaling van een geldsom ondergeschikt is aan – en tenietgaat door – de betaling van die geldsom). Het bezwaar dat niet aan de vereiste leveringsformaliteiten voldaan zou worden. is wat mij betreft een cirkelredenering. Zulke leveringsformaliteiten gelden voor afhankelijke rechten niet (vergelijk het hypotheekrecht en het recht van erfdienstbaarheid, voetnoot 19 van dit hoofdstuk). Zeggen dat een recht niet afhankelijk is omdat het niet zou voldoen aan de leveringsformaliteiten die worden gesteld aan rechten die niet-afhankelijk zijn, komt dus eigenlijk neer op de stelling dat een recht niet afhankelijk is omdat het niet afhankelijk is.

575. Een ander vereiste kan impliciet worden afgeleid uit de argumentatie die wordt gebruikt om te betogen dat het retentierecht geen (volledig) afhankelijk recht is. De wetgever merkt op dat het retentierecht niet kan ontstaan of voortbestaan zonder de vordering waarvoor terugbetaling wordt opgeschort, maar dat het retentierecht niet automatisch mee overgaat zodra deze vordering wordt overgedragen.4 De reden daarvoor is dat de retentor die zijn vordering overdraagt over het algemeen de bevoegdheid zal missen om ook de feitelijke macht van de teruggehouden zaak aan de verkrijger van de vordering te doen toekomen.5 Hieruit is af te leiden dat een subjectief recht dat niet zonder een ander recht kan bestaan, slechts daadwerkelijk afhankelijk is indien het (samen met het andere recht) voor overgang vatbaar is. Bij retentierechten is dat dus niet het geval. Bij vuistpandrechten voorziet de wet in de mogelijkheid om de feitelijke macht over het pandobject over te doen gaan op de verkrijger van de door het pandrecht gesecureerde vordering (art. 6:143 lid 3 BW). Aan het vereiste dat afhankelijke rechten voor overgang vatbaar dienen te zijn, kan nog worden toegevoegd dat dit óók het geval moet zijn indien de hoofdrechten waar zij bij horen worden gesplitst.6 Algemeen wordt aangenomen dat bij het splitsen van een hoofdrecht de verschillende partijen die er een deel van verkrijgen de van dit hoofdrecht afhankelijke rechten in gemeenschap gaan houden (zie meer uitgebreid paragraaf 14.3.4).7 Het is dan wel nodig dat de afhankelijke rechten zich daartoe lenen.8

576. Een laatste vereiste aan het afhankelijke recht dat impliciet volgt uit de literatuur is dat het afhankelijke recht geen onderdeel van het hoofdrecht kan zijn. Het afhankelijke recht heeft namelijk steeds betrekking op ofwel een andere wederpartij, ofwel een ander rechtsobject dan het hoofdrecht waar het bij hoort (zie ook paragraaf 6.2). Daardoor is het bijvoorbeeld mogelijk om afzonderlijk van het afhankelijke recht afstand te doen, zonder afstand van het hoofdrecht te hoeven doen.9 Zijn twee rechten zo innig verbonden dat ze niet zonder elkaar kunnen bestaan, zien op dezelfde wederpartijen en (eventueel) hetzelfde rechtsobject, dan ligt het voor de hand om het ene recht als onderdeel van het andere recht te zien.