7.2.1 Territoriale-werkingssfeerbepaling

De territoriale-werkingssfeerbepaling (ook wel scope rule of reikwijdteregel genoemd1) van een richtlijn bepaalt op welk territoir de richtlijn moet worden toegepast. De richtlijn overgang van onderneming bepaalt met betrekking tot de territoriale werkingssfeer in artikel 1 lid 2:

De richtlijn overgang van onderneming is derhalve van toepassing indien en voor zover de onderneming welke overgaat gevestigd is binnen de territoriale werkingssfeer van het VWEU.3 De vestigingsplaats van de onderneming is dus maatgevend voor de toepasselijkheid van de richtlijn overgang van onderneming.

In het rapport van de Europese Commissie uit 1992 met betrekking tot de voortgang van de implementatie van de richtlijn overgang van onderneming van 1977 is omtrent de territoriale-werkingssfeerbepaling van de richtlijn opgenomen:

In het consultatiedocument van de Europese Commissie is omtrent de territoriale-werkingssfeerbepaling van de richtlijn overgang van onderneming het volgende opgenomen:

Het meerderheidsstandpunt in de literatuur is dat het enige relevante criterium voor territoriale toepasselijkheid van de richtlijn overgang van onderneming de ligging van de onderneming is op de datum van de overgang, ongeacht of vervreemder en verkrijger onderworpen zijn aan het recht van een EU-lidstaat of niet.6 De richtlijn overgang van onderneming is niet van toepassing als de onderneming welke overgaat gevestigd is buiten de EU, zelfs niet als vervreemder of verkrijger of beide onderworpen zijn aan het recht van een lidstaat.

Een kleine minderheid van auteurs is van mening dat de territoriale toepasselijkheid van de richtlijn overgang van onderneming beperkt is (of zou moeten zijn) tot overgangen waarbij de vestigingsplaats van de onderneming zowel voor als na de overgang binnen de EU is gelegen.7 Gaul is van mening dat de territoriale-werkingssfeerbepaling van de richtlijn overgang van onderneming beperkt zou moeten worden tot deze intra-Europese overgangen. Hij stelt zelfs voor de werkingssfeer van de richtlijn overgang van onderneming te beperken tot overgangen binnen het territoir van één lidstaat en speciale regels op te stellen voor grensoverschrijdende overgang van onderneming.8 Volgens Gaul zou hiermee worden bereikt dat de richtlijn overgang van onderneming alleen op één partij bij de grensoverschrijdende overgang van onderneming wordt toegepast. Daarnaast zouden volgens Gaul aanvullende bepalingen nodig zijn die duidelijk maken dat de partij die niet onderworpen is aan de richtlijn overgang van onderneming (volgens Gaul een vervreemder gevestigd in een derde land) niet aansprakelijk kan worden gehouden voor nalatigheid van de andere partij (volgens Gaul een verkrijger gevestigd in een lidstaat). Gaul kiest hiermee dus voor een materieelrechtelijke oplossing van het probleem van de grensoverschrijdende overgang van onderneming. De Europese Commissie heeft dat ook gedaan door te stellen dat bij een grensoverschrijdende overgang van onderneming met een nieuwe werkplek buiten de EU gelet op de verschillen in de juridische, economische en sociale omgeving de economische eenheid haar identiteit niet behoudt.9

Ik ben het niet eens met Gaul en sluit mij aan bij het meerderheidsstandpunt in de literatuur. Mijns inziens is territoriale toepasselijkheid van de richtlijn overgang van onderneming gegeven als de onderneming welke overgaat gevestigd is binnen de EU, ongeacht of de onderneming wordt overgedragen binnen de EU of naar derde landen. De richtlijn overgang van onderneming ziet daarmee op ‘uitgaand’ verkeer vanuit de EU naar derde landen en niet op ‘inkomend’ verkeer vanuit derde landen naar de EU. Voor de territoriale toepassing van de richtlijn overgang van onderneming is mijns inziens niet de aanwezigheid van vervreemder en verkrijger in de EU vereist.