5.5.2 Keuzevrijheid als derde grondslag? Twijfelpunten

Tegen de opvatting van Buruma kan worden ingebracht dat volgens het EHRM ook in Allan sprake was van dwang tot zelfbelasting, zij het niet direct.1 Hierdoor komen de twee eerder genoemde grondslagen in beeld. Juist bij een verhoor zonder verdedigingswaarborgen (cautie, verhoorbijstand), kan de betrouwbaarheid van verklaringen in het geding komen, althans wanneer de verdachte onder druk wordt gezet om te verklaren. Evengoed kan volgens het EHRM klagers procesautonomie in het geding zijn geweest. Ter vergelijking: in enkele zaken waarin sprake was van een directe confrontatie van de autoriteiten met de verdachte, wijst het Hof op onder meer de gevolgen van de op de verdachte uitgeoefende dwang voor diens keuze om zichzelf al dan niet te belasten.2 Deze keuze(vrijheid) raakt rechtstreeks aan de procespositie van de verdachte ten opzichte van de autoriteiten.3

Zo bezien is het begrippenpaar ‘informed choice’ niet meer of anders dan een precisering of afgeleide van de betrouwbaarheid en de procesautonomie als grondslagen in – voor de verdachte niet-kenbare – verhoorsituaties zonder formele waarborgen. In het vervolg zal ik ervan uitgaan dat het recht tegen gedwongen zelfbelasting (uiteindelijk) steunt op deze twee grondslagen.