8.2.1 Een hybride vorm van tuchtrecht

Het Nederlandse bancair tuchtrecht is ingevoerd op initiatief van de banken zelf. Het vertrouwen van de consument in financiële ondernemingen, en in banken in het bijzonder, was als gevolg van de financiële crisis en een aantal omvangrijke incidenten ernstig geschaad.1 Invoering van het tuchtrecht is één van de voorstellen uit een pakket van maatregelen dat de banken hebben aangedragen om dit vertrouwen te herwinnen en te behouden.2 Daarbij beoogt het tuchtrecht de kwaliteit en integriteit van de uitoefening van de werkzaamheden te bewaken en de interne orde en discipline (tucht) binnen een groep te handhaven.3

Het bancair tuchtrecht is ingevoerd vanuit de gedachte dat het primair aan de Nederlandse banken zelf is om het vertrouwen in de bancaire sector te herstellen. Dit is een van de redenen dat is gekozen voor een privaatrechtelijk vorm te geven tuchtrecht in plaats van een wettelijk tuchtrecht, zoals bijvoorbeeld het geval is bij advocaten, artsen en accountants.4 De wetgever acht het van belang dat de bancaire sector het tuchtrecht zelf organiseert. De invulling (organisatie en inrichting) van het tuchtrechtelijk stelsel is daarom overgelaten aan de sector zelf.5

Het bancair tuchtrecht is dus privaatrechtelijk georganiseerd, maar de verplichting voor banken om zorg te dragen voor een tuchtrechtelijke regeling en daar hun medewerkers aan te onderwerpen, is publiekrechtelijk verankerd. Deze verplichting is neergelegd in de financiële toezichtwetgeving (art. 3:17c Wft). De banken zijn wettelijk verplicht tot het invoeren van tuchtrecht, terwijl zij in beginsel zelf beslissen hoe zij hieraan invulling geven. Het Nederlandse bancaire tuchtrecht is daarmee een bijzondere, “hybride” vorm van tuchtrecht.6

Daarbij stelt de wet wel een aantal randvoorwaarden. Zo dient de toepassing en de uitvoering van het tuchtrecht te zijn opgedragen aan een onafhankelijke en deskundige instantie, en dient de tuchtrechtelijke regeling in adequate waarborgen voor een behoorlijke procesgang te voorzien.7

Het tuchtrecht wordt uitgevoerd door de Stichting Tuchtrecht Banken (“STB”), opgericht door de Nederlandse Vereniging van Banken (“NVB”). De Wft verplicht banken om hun medewerkers aan “een” tuchtrechtelijke regeling te onderwerpen. In de praktijk bestaat er slechts één systeem van tuchtrecht, namelijk het tuchtrecht van de NVB. Dit tuchtrecht functioneert dus in de praktijk als “het” tuchtrecht.8 In de tuchtprocedure worden de gedragingen van de bankmedewerker getoetst aan de door de NVB opgestelde Gedragsregels bancaire sector (“Gedragsregels”).9