1 Inleiding

Franchisegever A, zaken doende op het terrein van huisdierenvoeding- en verzorging, heeft diverse franchiseovereenkomsten gesloten met een aantal franchisenemers. De franchisenemers hebben onder meer beloofd dat zij alle hondenbrokken zullen afnemen van A waarbij A 5% meer in rekening mag brengen aan de franchisenemer dan A zelf betaalt aan het bedrijf waarvan zij, A, de hondenbrokken afneemt. Op de facturen ter zake de hondenbrokken die A aan alle franchisenemers stuurt, staat vermeld dat de inkoopprijs van A €10,- bedraagt zodat de franchisenemers €10,50 aan A dienen te betalen. Op een bepaald moment heeft franchisenemer B redenen om aan te nemen dat A de brokken niet voor €10,- heeft ingekocht doch voor € 9,- en hij wenst dit te controleren. B vordert dan ook openlegging van de boeken van A zodat hij kan controleren wat de inkoopprijs van A is.

Advocatenkantoor Tripels heeft werkzaamheden voor Masson verricht voor ongeveer € 300.000,- en wil deze werkzaamheden graag betaald hebben. Masson betaalt — grotendeels — niet omdat hij, naar eigen zeggen, geen geld heeft. Tripels gelooft dit niet en is van mening dat Masson als behoorlijk debiteur inzage moet verschaffen in zijn financiële handel en wandel en vordert daarom onder meer afgifte van afschriften van bank- en girorekeningen en effectenportefeuille en overzichten van deelnames van Masson in verschillende vennootschappen en afgifte van de boekhoudkundige administratie van te Jersey en Liechtenstein gevestigde vennootschappen vanaf 1976 tot de dag van het uitbrengen van de dagvaarding.1

Twee concrete voorbeelden van de abstract geformuleerde vraag of er onder omstandigheden een recht op informatie bestaat. Een partij is afhankelijk van informatie die een ander bezit, krijgt enige informatie maar wenst die informatie te controleren op juistheid en volledigheid of krijgt in het geheel geen informatie maar wenst die informatie op goede gronden wel te bezitten. Ledeboer schreef wat dit betreft al in 1888 het volgende:

De wens op het bezit van deze informatie kan benaderd worden vanuit meerdere gezichtspunten. Ten eerste vanuit het gezichtspunt van de informatiebezitter: bestaat er voor die informatiebezitter een mededelingsplicht in het burgerlijk procesrecht?3 Zo ja, vanaf welk moment bestaat die mededelingsplicht dan en moet er van rechtswege aan die plicht voldaan worden?

Een ander gezichtspunt is dat vanuit de wensende partij. Iemand wenst informatie te ontvangen. Hoe kan die wens worden afgedwongen en op welk moment? De vraag rijst verder of het feit dat een partij bepaalde informatie zou moeten meedelen, met zich brengt dat de andere partij afgifte van die informatie kan vorderen. Bij deze vraag blijft het niet. Indien er inderdaad een plicht bestaat om informatie te verschaffen,4 rijzen al snel vragen zoals hoever die plicht zich uitstrekt en welke informatie (mondelinge informatie, schriftelijke, digitale, visuele informatie, enz.) verschaft moet worden. De wet kent meerdere artikelen die betrekking hebben op informatieverstrekking. De wet beperkt zich wat dat betreft niet tot enkel het civiele recht. In het Wetboek van Strafvordering hebben onder meer de artt. 96a, 105, 125i en 126a betrekking op afgedwongen informatieverstrekking. In het belastingrecht kennen wij onder andere art. 47 jo. 49 Algemene Wet inzake Rijksbelastingen5 en de Faillissementswet kent art. 105 en 107.6 Het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering heeft behalve art. 843a nog enkele artikelen die betrekking hebben op informatieverstrekking en wel art. 21, 22, 162, 475g en, sinds kort, 1019a. Ook het Burgerlijk Wetboek kent artikelen die betrekking hebben op informatieverstrekking zoals art. 1:377c, art. 2:345 e.v.,7 art. 3:15j,8 in titel 7.7 (opdracht) art. 7:403,9 in het verzekeringsrecht art. 7:932 en art. 7:941 en ten slotte art. 8:494 en art. 8: 495 BW (goederenvervoer over zee). Van de bijzondere wetten waarin een persoon verplicht wordt om soms informatie te geven noem ik art. 9.2 van de Wet op de Studiefinanciering 2000 (WSF 2000) waarin de verplichting is opgenomen om, kort gezegd, aan de 1B-Groep de ten behoeve van de uitvoering van de WSF 2000 benodigde inlichtingen over zichzelf te geven. Art. 4:90b Wet op het Financieel Toezicht bepaalt in lid 9 dat een beleggingsonderneming op verzoek van een cliënt moet aantonen dat die onderneming voor hem een order heeft uitgevoerd in overeenstemming met het orderuitvoeringsbeleid. Hiermee is een mogelijk inzagerecht verleend.

In het hierna volgende staat echter art. 843a Rv centraal. Dit artikel regelt, kort gezegd, het recht op inzage in bepaalde bescheiden en valt daarmee onder het algemenere leerstuk van de informatieverstrekking, maar ook onder dat van het bewijsrecht. Andere artikelen die betrekking hebben op informatievoorziening komen in het hierna volgende niet, of hoogstens zijdelings aan de orde.