5.4 Finale

Ik kom tot een afronding en stel vast dat het beschermingsniveau van de opdrachtnemer ten aanzien van de thema’s loon, aansprakelijkheid en opzegging geen concept is dat zich in één formule laat vangen. Dat is onder andere de consequentie van het feit dat niet één grond het gehele beschermingsfundament vormt en kan ook worden verklaard door de variëteit van onderwerpen en ratio’s die daar gelden. Daarmee doel ik niet alleen op de verschillende verhoudingen die schuilgaan achter de overeenkomst van opdracht, maar ook op de verscheidenheid van de te beschermen belangen en de doelmatigheid van de verschillende manieren waarop bescherming kan worden bereikt, die daarvoor simpelweg te ver uiteenlopen. Het voorgaande geldt ook voor de opdrachtnemer aan de onderkant, wiens beschermingsniveau kan verschillen, afhankelijk van de omstandigheden van het geval. Het feit dat deze opdrachtnemer zich aan de onderkant van de arbeidsmarkt bevindt, biedt hem dus niet automatisch verbintenisrechtelijke bescherming, maar kan wel een waardevol gezichtspunt vormen aan de hand waarvan zijn beschermingsniveau kan worden ingevuld. Vanuit deze context kan het beschermingsniveau van de opdrachtnemer nader contouren krijgen zonder dat altijd meteen politieke keuzes moeten worden gemaakt.

Dit onderzoek begon ik met een aantal voorbeelden waarmee de opdrachtnemer in de rechtsliteratuur wel is vergeleken: de kanarie in de kolenmijn, een koekoeksjong, de kip met de gouden eieren en de Calimero van het commerciële contractenrecht. Nu het beschermingsniveau van de opdrachtnemer pluriform is, heeft de opdrachtnemer zich meer ontpopt tot kameleon: afhankelijk van onder meer zijn eigen hoedanigheid, die van de opdrachtgever en het (te beschermen) belang dat in het geding is, kan hij van kleur verschieten van ‘niet-beschermenswaardig’ naar ‘beschermenswaardig’ en alles daartussenin. De kleurrijke wijze waarop de opdrachtnemer door het recht beweegt, maakt hem een boeiend en ingewikkeld figuur. Ik hoop met dit onderzoek bepaalde tinten inzichtelijk te hebben gemaakt, die ook dienstig kunnen zijn in het verdere (politieke) debat over de positie van de opdrachtnemer aan de onderkant.