8.9.3 Collectieve acties tot verkrijging van schadevergoeding met een opt-in regeling

In het Witboek wordt door de Commissie gekozen voor het creëren van de mogelijkheid tot het instellen van collectieve acties tot verkrijging van schadevergoeding met een opt-in regeling. Het voorstel van de Commissie lijkt meer te zijn dan een voeging van individuele zaken.1 Het lijkt de bedoeling dat één eiser wordt aangewezen om namens de gelaedeerden een procedure te voeren. De gelaedeerden dienen daarmee in te stemmen door een opt-in verklaring.

Slachtoffers dienen bij een opt-in regeling uitdrukkelijk te besluiten hun individuele vorderingen tot verkrijging van schadevergoeding te bundelen tot één actie. Daarentegen worden bij een opt-out regeling de vorderingen tot verkrijging van schadevergoeding van alle gelaedeerden gebundeld, tenzij een gelaedeerde aangeeft niet gebonden te willen zijn. Bij een opt-out regeling zoals die bij class actions in de Verenigde Staten bestaat, hoeven de gelaedeerden niets te ondernemen om van een collectieve actie tot verkrijging van schadevergoeding te profiteren. Zij hoeven slechts af te wachten en in een later stadium te beslissen of ze daadwerkelijk gebonden willen zijn aan de uitkomst van een procedure. Uiteraard moet wel voldaan worden aan bepaalde publicatievoorschriften.

De opt-in regeling zoals die door de Commissie in het Witboek wordt voorgesteld is vanuit het oogpunt van partijautonomie aantrekkelijk. Tzankova heeft in haar dissertatie echter ook gewezen op de nadelen van de opt-in regeling zoals die bijvoorbeeld in de Engelse benadering bestaat (Part 19.111 van de Civil Procedure Rules). Zo wijst zij op de ingewikkelde kostendelingsregeling (met name om het free rider-probleem te ondervangen) en de hoge overlegkosten en coördinatiekosten (als gevolg van de mogelijkheid dat de meeste gelaedeerden hun eigen advocaat kunnen aanhouden voor individuele zaken).2

In de Engelse benadering begint de collectieve actie met een Group Litigation Order die ofwel ambtshalve door de rechter ofwel op verzoek van de belanghebbende wordt uitgevaardigd. De gelaedeerden kunnen zich na de uitvaardiging en publicatie van de Group Litigation Order inschrijven in een register bij de rechter waar de zaak aanhangig is. Uit de aangemelde zaken worden zaken en personen geselecteerd die representatief zijn voor de gehele groep gelaedeerden (test cases). Deze test cases worden begeleid door advocaten (lead solicitors) die namens alle geregistreerde partijen procederen. Zodra op de gemeenschappelijke punten in een test case is beslist, is die beslissing bindend voor alle geregistreerde partijen. Zaken die niet worden beschouwd als test case moeten worden aangehouden totdat in de test cases is beslist. In dergelijke 'niet-test cases' kan, nadat in de de test cases is beslist, verder worden geprocedeerd over individuele rechtsvragen of feitelijke vragen. Tevens kan á dan niet collectief worden geschikt.3

Tzankova heeft in haar dissertatie verdedigd dat maatwerk op macroniveau eerder bevorderd wordt door een opt-out regeling dan door een opt-in regeling en door de benadering van de groep als een zelfstandige entiteit (het entiteitsmodel) in plaats van een optelsom van individuen (het consolidatiemodel).4 Een opt-out regeling is bovendien laagdrempelig en heeft een groot bereik.5 Een opt-in systeem zal veelal leiden tot minder gelaedeerden die hun schade terugvorderen dan een opt-out systeem. Dit zal leiden tot een minder effectieve handhaving, nu een groter deel van de onrechtmatig behaalde winst bij de laedens blijft liggen. De Commissie is echter bang dat een opt-out systeem waarbij een vordering tot verkrijging van schadevergoeding kan worden ingesteld namens een groep van niet geïdentificeerde personen (class actions) tot excessen zal kunnen leiden.6 De Commissie is met name bevreesd dat de gelaedeerden de controle over de procedure kwijtraken en dat advocaten voornamelijk hun eigen belangen nastreven. In § 8.9.5 ga ik nader in op dit standpunt van de Commissie.