Hof Den Haag, 02-07-2024, nr. BK-23/860

Partijen zijn eenparig van mening dat de waarde van de onroerende zaak dient te worden bepaald op de gecorrigeerde vervangingswaarde. Het Hof sluit zich aan bij dit, naar zijn oordeel juiste, gemeenschappelijke standpunt van partijen.

Ingevolge artikel 17, lid 3, van de Wet WOZ dient bij de berekening van de vervangingswaarde van een onroerende zaak rekening te worden gehouden met de aard en de bestemming van de zaak en de sedert de stichting van de zaak opgetreden technische en functionele veroudering, waarbij de invloed van latere wijzigingen in aanmerking wordt genomen. In artikel 4, lid 2, van de Uitvoeringsregeling instructie waardebepaling Wet waardering onroerende zaken, welke bepaling een hulpmiddel is bij de bepaling van de gecorrigeerde vervangingswaarde (zie HR 29 november 2000, nr. 35.797, ECLI:NL:HR:2000:AA8610), is de wijze van berekening van de gecorrigeerde vervangingswaarde nader ingevuld. Naar de bedoeling van de wetgever is de gecorrigeerde vervangingswaarde de waarde welke de zaak in economische zin voor de eigenaar zelf heeft (HR 8 juli 1992, nr. 27.678, ECLI:NL:HR:1992:ZC5032, BNB 1992/298 en HR 5 juni 1996, nr. 30314, ECLI:NL:HR:AA1799, BNB 1996/250).

Omvang geding in hoger beroep en bewijslastverdeling

De Rechtbank heeft geoordeeld dat de Heffingsambtenaar de door hem bij de beschikking vastgestelde waarde van € 2.920.000 niet aannemelijk heeft gemaakt en heeft de waarde van het schoolgebouw vastgesteld op de door belanghebbende in zijn taxatiekaart verdedigde waarde van € 2.616.000. De Rechtbank heeft geoordeeld dat belanghebbende een lagere waarde niet aannemelijk heft gemaakt

De Heffingsambtenaar heeft tegen de uitspraak van de Rechtbank geen hoger beroep en ook geen incidenteel hoger beroep ingesteld, hetgeen hij ter zitting heeft bevestigd, maar hij heeft in hoger beroep wel het standpunt ingenomen dat de Rechtbank de waarde van het schoolgebouw eerder te laag dan te hoog heeft vastgesteld aangezien de waarde op de waardepeildatum volgens de Heffingsambtenaar € 2.775.000 bedraagt. Het Hof stelt voorop dat, ook al zou deze stellingname juist zijn, in hoger beroep de waarde van het schoolgebouw niet hoger kan worden vastgesteld dan € 2.616.000, omdat de Heffingsambtenaar geen rechtsmiddel heeft ingesteld tegen de uitspraak van de Rechtbank.

Belanghebbende heeft in hoger beroep in vergelijking met haar voor de Rechtbank ingenomen standpunt nader gesteld dat de waarde van het schoolgebouw per de waardepeildatum € 2.433.000 bedraagt. Belanghebbende dient gelet op het in 5.3.1 en 5.3.2 overwogene de door haar verdedigde waarde aannemelijk te maken (vgl. Hof Den Haag 1 maart 2022, ECLI:NL:GHDHA:2022;491 en Hof Arnhem-Leeuwarden 18 mei 2021, ECLI:NL:GHARL:2021:4887, BNB 2021/154).

Taxatiewijzers

Belanghebbende heeft ter ondersteuning van de door haar in hoger beroep voorgestane waarde een herziene taxatiekaart overgelegd. Daarin heeft zij gebruik gemaakt van de kengetallen uit taxatiewijzers. Voor schoolgebouw 1 en schoolgebouw 2 is uitgegaan van archetype O145ST12, waarvan kengetallen zijn opgenomen in bijlage 3 van de Taxatiewijzer en kengetallen, Onderwijs, deel 1, waardepeildatum 1 januari 2020 (Taxatiewijzer Onderwijs);. Voor noodlokaal 1 en noodlokaal 2 is uitgegaan van archetype O000PL62 uit dezelfde Taxatiewijzer. Voor de verharding is uitgegaan van archetype I3000130 uit de Taxatiewijzer en kengetallen 26 Algemeen (Taxatiewijzer Algemeen). Bij de noodlokalen heeft belanghebbende conform de Taxatiewijzer Onderwijs geen afbouw en installaties in aanmerking genomen. Bij alle gebouwen is belanghebbende afgeweken van de restwaardepercentages uit de Taxatiewijzer Onderwijs en heeft zij een negatieve restwaarde in aanmerking genomen. Ten aanzien van de schoolgebouwen: voor de (ruw)bouw -2 %, voor afbouw -2,5% en voor installaties -4 %. Ten aanzien van de noodlokalen:-2 %. Voorts hanteert belanghebbende in afwijking van de Taxatiewijzer Onderwijs een lagere prijs per eenheid van gemiddeld € 661 voor de noodlokalen in plaats van gemiddeld € 880. .

De partij die van de in een taxatiewijzer opgenomen kengetallen wil afwijken, dient daarvoor de gronden te stellen en bij betwisting aannemelijk te maken (vgl. HR 23 oktober 2020, ECLI:NL:HR:2020:1671, BNB 2020/174, r.o. 2.4.3. en 2.4.4.). Op belanghebbende rust dus de bewijslast van haar stelling dat terecht is afgeweken van de Taxatiewijzer Onderwijs.

Belanghebbende heeft gesteld dat de restwaarde van de schoolgebouwen 1 en 2 en noodlokalen 1 en 2 op een negatief percentage dient te worden gesteld, aangezien, zo er al van enige restwaarde sprake zou zijn, deze wegvalt in de sloopkosten. Belanghebbende heeft ter onderbouwing van haar stelling een lijst overgelegd met gesloopte schoolgebouwen.

Het Hof is van oordeel dat belanghebbende niet in de op haar rustende bewijslast is geslaagd.

De door belanghebbende overgelegde lijst met dertien gesloopte gebouwen met een levensduur tussen de drieëntwintig en vierenvijftig jaar biedt geen enkel inzicht in de restwaarden van schoolgebouwen en noodlokalen, omdat een cijfermatige onderbouwing daarin ontbreekt. De lijst kan alleen hierom al niet dienen als onderbouwing voor de afwijking van de gemiddelde restwaarden van de archetypen O145ST12 en O000PL62 uit de Taxatiewijzer Onderwijs.

Belanghebbende heeft voorts geen onderbouwing gegeven van de afwijking van de gemiddelde prijs per eenheid van € 661 van de noodlokalen uit de Taxatiewijzer Onderwijs. De enkele stelling dat hiermee gecorrigeerd wordt ten opzichte van de standaard grootte van het archetype is hiertoe onvoldoende. Evenmin heeft belanghebbende een onderbouwing gegeven van de – door de Heffingsambtenaar gemotiveerd weersproken – prijs van € 10 per m² die zij heeft gehanteerd voor de extra grond.

Belanghebbende heeft aldus de door haar voorgestane waarde niet aannemelijk gemaakt.

Het Hof ziet in de stukken van het geding en het verhandelde ter zitting geen aanleiding het oordeel van de Rechtbank dat de waarde van de onroerende zaak op waardepeildatum moet worden vastgesteld op € 2.616.000 niet in stand te laten.

Immateriële schadevergoeding

Belanghebbende stelt dat zij recht heeft op vergoeding van immateriële schade wegens overschrijding van de redelijke termijn ten aanzien van de bezwaar- en beroepsfase. Volgens belanghebbende heeft de Rechtbank ten onrechte geoordeeld dat zij geen spanning en frustratie heeft ondervonden omdat zij de vordering op eventuele immateriële schade in de machtiging bij voorbaat heeft gecedeerd aan de gemachtigde.

De Hoge Raad heeft in zijn arresten van 10 juni 2011, nrs. 09/02639, 09/05112 en 09/05113, ECLI:NL:HR:2011:BO5046, BO5080 en BO5087, BNB 2011/232, beslist dat het rechtszekerheidsbeginsel ertoe noopt dat ook belastinggeschillen binnen een redelijke termijn worden beslecht en dat in voorkomend geval overschrijding van de redelijke termijn, behoudens bijzondere omstandigheden, dient te leiden tot vergoeding van immateriële schade omdat ook in de procedure in belastingzaken wordt verondersteld dat de belanghebbende zolang als de procedure duurt in onzekerheid verkeert over de afloop en hij daarvan spanning en frustratie ondervindt.

Als uitgangspunt geldt vervolgens dat, behoudens bijzondere omstandigheden, de berechting van een zaak in de bezwaar- en de beroepsfase niet binnen een redelijke termijn geschiedt, indien de rechtbank niet binnen twee jaar nadat de termijn is aangevangen, uitspraak doet. De termijn vangt in beginsel aan op het moment waarop de Heffingsambtenaar het bezwaarschrift ontvangt en eindigt op het moment waarop de rechter uitspraak doet (vgl. HR 19 februari 2016, ECLI:NL:HR:2016:252, BNB 2016/140). Hierbij geldt dat de bezwaarfase onredelijk lang heeft geduurd voor zover de duur daarvan een half jaar overschrijdt en de beroepsfase voor zover zij meer dan anderhalf jaar in beslag heeft genomen.

In dit geval is het bezwaarschrift ontvangen op 19 maart 2021 en heeft de Heffingsambtenaar op 28 januari 2022 uitspraak op bezwaar gedaan, is het beroep binnengekomen op 11 maart 2022 en heeft de Rechtbank uitspraak gedaan op 25 juli 2023. De redelijke termijn van twee jaar is daarmee in beginsel overschreden met naar boven afgerond vier maanden. De procedure in bezwaar heeft langer dan zes maanden geduurd. Er zijn door de Heffingsambtenaar geen redenen aangevoerd op grond waarvan de termijn van zes maanden zou moeten worden verlengd. De overschrijding van de redelijke termijn dient daarom te worden toegerekend aan de bezwaarfase.

De Rechtbank heeft – kort gezegd – geoordeeld dat belanghebbende niet persoonlijk wordt gecompenseerd voor spanning en frustratie, omdat zij bij voorbaat de vordering op vergoeding van immateriële schade heeft gecedeerd aan haar gemachtigde. Gelet op hetgeen de Hoge Raad heeft overwogen in zijn arrest van 31 mei 2024, ECLI:NL:HR:2024:775, r.o. 3.1 tot en met 3.2.3., is dat oordeel onjuist. De Hoge Raad heeft in dit arrest geoordeeld:

“3.1 De klachten zijn gericht tegen het hiervoor in 2.3.3 weergegeven oordeel van het Hof dat belanghebbende geen spanning en frustratie ervaart, althans dat belanghebbende daarvoor niet hoeft te worden gecompenseerd. De gronden waarop het Hof het verzoek om vergoeding van immateriële schade heeft afgewezen, laten onverlet dat de tijdsduur die verstrijkt voordat de belastingplichtige duidelijkheid heeft over het verschuldigde belastingbedrag, aanleiding geeft tot spanning en frustratie, aldus de klachten.

In belastingzaken wordt, indien de redelijke termijn is overschreden, behoudens bijzondere omstandigheden, verondersteld dat de belanghebbende daardoor immateriële schade heeft geleden in de vorm van spanning en frustratie. Anders dan de Minister in zijn verweerschrift betoogt, geldt dit uitgangspunt in dezelfde mate voor natuurlijke personen, rechtspersonen en andere entiteiten.[2] Tot de hiervoor bedoelde bijzondere omstandigheden moeten onder meer worden gerekend de situatie dat degene die een rechtsmiddel heeft aangewend daartoe niet is gerechtigd[3], en de situatie dat de belanghebbende geen weet ervan heeft (gehad) dat namens hem of haar een belastingprocedure wordt gevoerd.

De hiervoor in 2.3.3 weergegeven vaststellingen van het Hof over de overeenkomst tussen belanghebbende en de gemachtigde kunnen niet tot de slotsom leiden dat zich bijzondere omstandigheden hebben voorgedaan zoals hiervoor in 3.2.1 bedoeld. De hiervoor in 2.3.3 vermelde omstandigheden rechtvaardigen namelijk, ook in onderling verband bezien, niet de conclusie dat belanghebbende moet worden geacht geen of minder spanning en frustratie te hebben ervaren als gevolg van de lange duur van de procedure. Dat de belanghebbende bij voorbaat een beslissing heeft genomen over de besteding van de vergoeding die hij eventueel zal krijgen voor spanning en frustratie vanwege de lange duur van een procedure, zoals het geval is bij een overeenkomst als de onderhavige, brengt niet mee dat die spanning en frustratie hem bespaard zullen blijven, en hij dus niet zulke immateriële schade zal lijden.

Indien spanning en frustratie bij belanghebbende moeten worden verondersteld, kunnen de hiervoor in 2.3.3 vermelde omstandigheden niet de conclusie van het Hof rechtvaardigen dat belanghebbende daarvoor niet hoeft te worden gecompenseerd. Al eerder heeft de Hoge Raad geoordeeld dat aan toekenning van een vergoeding van immateriële schade wegens overschrijding van de redelijke termijn niet in de weg staat dat de belanghebbende ermee heeft ingestemd dat een eventuele vergoeding van zodanige schade aan de rechtsbijstandverlener wordt uitbetaald.[4] Het Hof heeft verder blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting met zijn oordeel dat belanghebbende van het recht op de vergoeding van immateriële schade heeft afgezien. Een dergelijk prijsgeven volgt niet uit de omstandigheid dat de belanghebbende bij voorbaat ermee heeft ingestemd dat een eventuele aan hem toegekende vergoeding van immateriële schade, door middel van verrekening ‘met gesloten beurzen’, in mindering wordt gebracht op de vergoeding die de gemachtigde aan hem in rekening zal brengen voor de ter zake van de procedure verleende rechtsbijstand.

(…)

[2] Zie HR 19 februari 2016, ECLI:NL:HR:2016:252, rechtsoverweging 3.15.

[3] Vgl. HR 5 november 2021, ECLI:NL:HR:2021:1660, rechtsoverweging 2.3.

[4] Vgl. HR 2 juni 2017, ECLI:NL:HR:2017:965, rechtsoverweging 2.3.3, laatste volzin.”

Nu uit het dossier in deze zaak geen aanwijzingen volgen dat zich feiten hebben voorgedaan die de conclusie kunnen rechtvaardigen dat belanghebbende geen spanning en frustratie heeft ervaren in verband met de onredelijk lange duur van de procedure, dan wel dat belanghebbende niet voor spanning en frustratie hoeft te worden gecompenseerd, is er geen reden om belanghebbende geen schadevergoeding wegens de onredelijk lange duur van de procedure toe te kennen.

Indien de redelijke termijn is overschreden, dient voor de schadevergoeding als uitgangspunt een tarief te worden gehanteerd van € 500 per half jaar waarmee die termijn is overschreden, waarbij het totaal van de overschrijding naar boven wordt afgerond (HR 19 februari 2016, ECLI:NL:HR:2016:252, BNB 2016/140). De overschrijding van de termijn bedraagt in de onderhavige zaak naar boven afgerond vier maanden, hetgeen betekent dat belanghebbende recht heeft op een schadevergoeding van € 500. Omdat de overschrijding van de redelijke termijn geheel dient te worden toegerekend aan de bezwaarfase zal de Heffingsambtenaar worden veroordeeld tot betaling van genoemd bedrag van € 500.

In hoger beroep is de redelijke termijn niet (verder) overschreden.

Vergoeding voor taxatiekosten

Belanghebbende heeft in beroep verzocht haar een vergoeding toe te kennen voor het uitgebrachte taxatierapport van € 278,30 inclusief omzetbelasting De Rechtbank heeft aan belanghebbende een vergoeding voor taxatiekosten toegekend van € 230. Het Hof acht met belanghebbende aannemelijk dat zij voor de omzetbelasting aanspraak kan maken op de onderwijsvrijstelling, hetgeen de Heffingsambtenaar ook niet heeft weersproken. Het gevolg daarvan is dat de omzetbelasting over de taxatiekosten op belanghebbende blijft rusten omdat zij die niet in mindering kan brengen op door haar - wegens verrichte belaste prestaties - af te dragen omzetbelasting. Volgens de Richtlijn van de belastingkamers van de gerechtshoven inzake vergoeding van proceskosten bij WOZ-taxaties, Raad voor de Rechtspraak, Stcrt. 2018, 28796, bedraagt de vergoeding voor de taxaties van incourante niet-woningen het gefactureerde bedrag met inachtneming van het volgens het Besluit proceskosten bestuursrecht geldende maximumbedrag. Nu het door belanghebbende gestelde bedrag dit maximum niet overschrijdt en inclusief omzetbelasting is, komt het volledige bedrag van € 278,30 voor vergoeding in aanmerking.

Slotsom

Het hoger beroep is gegrond voor wat betreft de vergoeding van immateriële schade (5.9.6.) en de procesvergoeding voor taxatiekosten in beroep (5.10.). Voor het overige is het hoger beroep ongegrond.