2.3.2.5 De eis van dauernde und nachhaltige Zweckerfüllung: de rol van het vermogen

Het niet op voorhand hebben van voldoende vermogen vormt naast het eerder behandelde Gemeinwohlvorbehalt het andere Anerkennungsvorbehalt. In 2.3.1.1 werd al opgemerkt dat de Duitse stichting tot aan de dag van vandaag wordt beschouwd als doelvermogen. Het vermogen speelt daardoor een centrale rol bij de Duitse stichting. Dit weerspiegelt zich ook in de rechtshandeling tot oprichting van een stichting. De oprichtingshandeling bestaat uit twee delen: een organisatorisch-rechtelijk deel (de creatie van een rechtspersoon) en een vermogensrechtelijk deel (het verschaffen van voldoende vermogen).1 In Duitsland wordt nog steeds gestreden over de vraag of sprake is van één rechtshandeling in twee delen of van twee afzonderlijke rechtshandelingen (Theorie der Einaktigkeit versus Theorie der Zweiaktigkeit). Inmiddels lijkt de Theorie der Einaktigkeit de overhand te hebben.2 Het gevolg van de onverbrekelijke koppeling tussen oprichting en vermogensafzondering is dat een stichting die voor de vervulling van haar doel geen vermogen nodig heeft ondenkbaar is: geen vermogen, geen stichting.3

Het vermogen van de stichting dient voldoende te zijn om haar voortbestaan in de voorzienbare toekomst met vertrouwen tegemoet te zien. Dit vloeit direct voort uit § 80 Abs. 2 BGB, die bepaalt dat het vermogen voldoende moet zijn zodat de ‘dauernde und nachhaltige Erfüllung des Stiftungszwecks gesichert erscheint’. Het vermogen mag dan bij de stichting een centrale rol spelen, de omvang van het vermogen is geen vast gegeven. Het vermogen dient in verhouding te staan tot het doel van de stichting. Bij de Anerkennung staat de ‘zweckadäquate Vermögensausstattung’ centraal.4 De ‘Geburt von Problemkindern’5 wordt hiermee bestreden.

De wet maakt geen onderscheid tussen de bij leven of de bij dode opgerichte stichting, toch bestaat in de praktijk verschil in de vereiste omvang van het aanvangsvermogen. De bij leven opgerichte stichting wordt Anerkennung verleend als de oprichter aannemelijk maakt dat het vermogen in de toekomst kan worden verworven. Voor de bij dode opgerichte stichting geldt, dat het voor het bereiken van het doel noodzakelijke vermogen direct vanaf het overlijden van de erflater beschikbaar moet zijn. Dit heeft tot gevolg dat het aanvangsvermogen moet komen uit de nalatenschap van de erflater.6 Dit vermogen kan de bij dode opgerichte stichting dus alleen verkrijgen op grond van makingen (Erbeinsetzung, § 1922 BGB en Vermächtnis, § 1939 BGB) of door een last (Auflage, § 1940 BGB).7 Het is dus onmogelijk bij dode een stichting op te richten die voor de verwezenlijking van haar doel afhankelijk is van toekomstige schenkingen of makingen.