4.1.1.2 Burenrecht: noodleidingen

In het BGB is in artikel 917 e.v. een bepaling opgenomen inzake het recht van noodweg. Deze bepaling houdt globaal in dat wanneer een perceel geen verbinding heeft met de openbare weg, wat voor een deugdelijk gebruik van dat perceel noodzakelijk is, de eigenaar van dat perceel van de eigenaar van het (dienende) buurperceel kan vorderen dat een noodweg over het buurperceel geduld moet worden. Het tracé van de noodweg en de omvang van het gebruik kan zo nodig door een rechterlijke beslissing worden bepaald. Volgens vaste rechtspraak1 biedt artikel 917 BGB ook de basis om een noodleiding op een buurperceel te vorderen, dan wel om een reeds aanwezige noodleiding op het dienende perceel mede te (gaan) gebruiken.2 Op deelstaatniveau is het mogelijk dat wat betreft het burenrecht aanvullende of zelfstandige regels worden gesteld die betrekking hebben op bijvoorbeeld het recht van noodleiding. In de deelstaat Baden-Warttemberg geldt bijvoorbeeld het Nachbarrechtsgesetz (NRG). In deze laatste wet is artikel 7e volledig gewijd aan noodleidingen. Op basis van genoemd artikel dient een eigenaar van het dienende perceel de aanwezigheid van een nuts- of afwateringsleiding in zijn grond te dulden of toe te staan wanneer een dergelijke leiding niet zonder gebruik van het dienende perceel kan worden aangelegd. Naast aansluiting dient de eigenaar van het perceel ook het onderhoud en andere gebruikshandelingen met betrekking tot de noodleiding te dulden. Bebouwde delen of delen van het perceel die bestemd zijn om bebouwd te worden, mogen niet voor een noodleiding worden aangewend. Wanneer in het dienende perceel al nuts- of afwateringsleidingen aanwezig zijn, kan de grondeigenaar tegen vergoeding van de kosten een aansluiting op een dergelijk bestaande leiding afdwingen in het geval dit technisch mogelijk en doelmatig is. Tegen eventuele onaanvaardbare benadelingen die na aanleg van de noodleiding optreden (ten nadele van het dienende perceel), moeten door de eigenaar van het heersende perceel maatregelen worden getroffen ter opheffing van die benadelingen. De eigenaar van het heersende perceel moet de kosten hiervoor dragen en de eigenaar van het dienende perceel eventueel ook compenseren als er andere schade door het gebruik of de aanwezigheid van de noodleiding ontstaat. In het geval de eigenaar van het dienende perceel is aangesloten op de noodleiding dient hij in gezamenlijkheid met de andere eigena(a)r(en) de kosten van het onderhoud van de leiding te dragen.3 Het Bundesgerichtshof heeft overigens geoordeeld4 dat (de rechtspraak betreffende) artikel 917 BGB (e.v.) alleen werking heeft, in het geval de deelstaten niet zelf over eigen wetgeving inzake het burenrecht (en in dit geval: recht van noodleiding) beschikken. Wanneer deelstaten wél over dit soort wetgeving beschikken, is een beroep op artikel 917 BGB (en de daarop gebaseerde rechtspraak) niet mogelijk.

Het verkrijgen van een recht van noodleiding houdt niet (tevens) een zakelijk recht in met betrekking tot de eigendom van de noodleiding. De noodleiding zal in veel gevallen als Zubehfir aangemerkt worden zodat de eigendom van de noodleiding toekomt aan de eigenaar van de hoofdzaak. Wat die hoofdzaak is, zal afhangen van de specifieke omstandigheden van het geval. In ieder geval zal de eigendom van de noodleiding niet aan de eigenaar van het dienende erf toekomen.