HR, 21-05-2010, nr. 08/04539

In cassatie gaat het om het volgende:

In deze zaak vordert [verweerder] schadevergoeding van Blokker op de grond dat het hem gegeven ontslag kennelijk onredelijk zou zijn. Aan die kwalificatie wordt mede ten grondslag gelegd dat Blokker niet heeft voldaan aan haar reïntegratieverplichting.

In eerste aanleg werd [verweerder]s vordering grotendeels toegewezen. In appel heeft het hof deze beslissing bekrachtigd. Daarbij kende het hof met name gewicht toe aan het feit dat Blokker niet zou hebben voldaan aan de verplichting om te streven naar tewerkstelling (reïntegratie) van [verweerder] bij een andere werkgever — wat wel wordt genoemd: externe reïntegratie.

Namens Blokker is tijdig en regelmatig cassatieberoep ingesteld2.. [verweerder] is in cassatie niet verschenen. Van de kant van Blokker is afgezien van schriftelijke toelichting.

De advocaat van Blokker heeft bij brief van 18 juni 2009 laten weten dat [verweerder] op 13 januari 2009 — dat is na het uit- en aanbrengen van de cassatiedagvaarding en nadat tegen [verweerder] verstek was verleend — is overleden. De advocaat van Blokker voegt toe dat aan de erven van [verweerder] is meegedeeld dat Blokker afziet van het terugvorderen van het bedrag dat aan [verweerder] was betaald, maar dat de reden dat Blokker het cassatieberoep niet intrekt erin is gelegen dat naar haar, Blokkers, mening het in cassatie bestreden arrest principieel onjuist is.

Deze brief geeft aanleiding om ambtshalve stil te staan bij de ontvankelijkheid van het cassatieberoep.

Het overlijden van [verweerder] vormt geen beletsel voor de ontvankelijkheid (of voor de verdere beoordeling in cassatie overigens). Er heeft immers geen schorsing van het geding op de voet van art. 225 lid 2 Rv. (van overeenkomstige toepassing in cassatie ingevolge art. 418a Rv.) plaatsgehad.

Wel is de vraag of Blokker nog voldoende belang heeft bij haar cassatieberoep, nu uit de aangehaalde brief van haar advocaat lijkt te volgen dat de cassatieprocedure slechts vanwege het door Blokker als principieel ervaren belang van de zaak wordt voortgezet, en Blokker afstand heeft gedaan van het materiële belang bij de in deze zaak toegewezen schadebedragen c.a. (althans: voorzover die al aan [verweerder] waren betaald).

Het (willen) verkrijgen van een principiële uitspraak levert niet een voldoende belang op3..

In cassatie is echter op de gebruikelijke wijze aanspraak gemaakt op veroordeling van de wederpartij in de kosten; en het belang bij een proceskostenveroordeling geldt wél als voldoende om in een cassatieberoep te kunnen worden ontvangen4..

Ik ga er daarom van uit dat Blokker in het onderhavige cassatieberoep ontvankelijk is.

Zoals al even werd aangestipt, berust het in cassatie bestreden oordeel er in belangrijke mate op, dat Blokker zou zijn tekortgeschoten in haar verplichtingen met betrekking tot ‘externe’ reïntegratie van [verweerder]. In onderdeel 1 van het middel wordt geklaagd dat hierbij zou zijn miskend dat de wettelijke regeling waarbij een externe reïntegratieplicht aan de werkgever werd opgelegd, er in voorziet dat deze plicht pas is gaan gelden voor werknemers die op of na 1 januari 2003 arbeidsongeschikt zijn geworden (terwijl [verweerder], zoals wij hebben gezien, sedert november 2002 arbeidsongeschikt was).

Met betrekking tot de verplichting waar het hier om gaat doet zich de bijzonderheid voor dat die, in (het grootste deel van5.) de hier terzake doende periode, in twee aparte wettelijke regelingen was neergelegd.

In de eerste plaats was een externe reïntegratieplicht opgenomen in art. 8 lid 1 van de Wet op de (re)integratie arbeidsgehandicapten6. (Wet REA)7.. Deze bepaling is op 1 januari 2002 in werking getreden8..

(Ongeveer) tegelijk, namelijk bij wet van 29 november 2001, S. 628, werd art. 7:658a BW vastgesteld. Die bepaling voorziet, in de slotzin van lid 1, eveneens in een externe reïntegratieplicht van de werkgever9.. Deze bepaling trad echter pas op 1 januari 2004 in werking — zie alinea 13 hierna.

Ook het overgangsrecht betreffende art. 8 Wet REA (ingevoerd, daaraan herinner ik de lezer, bij de Invoeringswet SUWI) vertoont bijzonderheden:

De Invoeringswet SUWI bepaalde in art. 127, kort gezegd, dat de Minister bevoegd was met het oog op de goede invoering van de desbetreffende wetten regels te stellen, waarbij zo nodig van die wetten en de daarop berustende uitvoeringsbepalingen kon worden afgeweken.

Van deze mogelijkheid is ook — royaal — gebruik gemaakt.

Om te beginnen werd bij Besluit van 21 december 2001, Stcrt. 2002 nr. 2, p. 7 (de ‘Regeling SUWI’) in art. 7.10 lid 2 bepaald dat art. 8 van de Wet REA tot 1 januari 2003 niet van toepassing zou zijn op werknemers die vóór die datum arbeidsongeschikt waren geworden (na die datum zou deze wet dus wél op dergelijke werknemers toepasselijk kunnen zijn).

Vervolgens is bij art. 1 van het Besluit van 29 november 2002, Stcrt. nr. 238, p. 27 het zo-even genoemde art. 7.10 lid 2 gewijzigd. Ik geef gemakshalve weer hoe dit artikellid toen kwam te luiden:

De nieuwe bepaling — verdere wijzigingen zijn gelukkig uitgebleven — is toegelicht met, onder andere, de volgende tekst:

De strekking van deze toelichting lijkt mij duidelijk, en die strekking is ook in de tekst van de nieuwe overgangsbepaling zelf wel te herkennen: voor werknemers die vóór de nieuwe inwerkingtredingsdatum al ziek waren, wordt de externe reïntegratieplicht in het geheel niet ingevoerd. Die plicht wordt beperkt tot werknemers die op of na 1 januari 2003 ziek worden.

Men kan zich afvragen of deze regeling niet eerder als een wijziging van de door art. 8 Wet REA beoogde verplichting (door beperking van de groep ‘rechthebbenden’) moet worden gekwalificeerd dan als een invoeringsmodaliteit — maar de bevoegdheid die art. 127 Invoeringswet SUWI de Minister verleende liet ruimte voor zowel het een als het ander, zodat deze kwalificatievraag in dit verband geen antwoord behoeft.

Vervolgens: de inwerkingtreding van art. 7:658a BW. Deze was aanvankelijk geregeld in het KB van 13 december 2001, S. 685, Enig artikel onder b. Daar stond dat de bepaling op 1 januari 2003 in werking zou treden.

Ook deze overgangsbepaling is echter gewijzigd, en wel bij KB van 4 december 2002, S. 607, Enig artikel. In dat artikel staat dat de inwerkingtredingsdatum verandert van 1 januari 2003 in 1 januari 2004. Bij dit KB is de volgende toelichting gegeven:

Ik erken dat het zojuist beschreven wet- en regelgevingsproces bij mij niet het duidelijke beeld heeft achtergelaten dat men zo graag na kennisneming van een dergelijk proces voor zich ziet. Het beeld dat ik ervan heb ‘meegekregen’ beschrijf ik zo:

Ik denk — zoals in alinea 12 hiervóór al bleek — dat de wet-/regelgever bij de totstandkoming van de uiteindelijke overgangsregeling voor art. 8 Wet REA (die wij dus vinden in de gewijzigde Regeling SUWI) inderdaad datgene heeft beoogd wat ook in onderdeel 1 van het middel wordt verdedigd, namelijk: inwerkingtreding van de externe reïntegratieverplichting van dat wetsartikel per 1 januari 2003, maar: alleen voor werknemers die op of na die datum ziek werden. Zoals ook al even ter sprake kwam, liet de ongebruikelijk ruime ‘regelingsbevoegdheid’ die de Minister aan art. 127 van de Invoeringswet SUWI ontleende, ook zonder twijfel de ruimte voor deze wijze van implementatie.

Dit is echter niet van overeenkomstige toepassing als het gaat om art. 7:658a BW. Ik signaleer in drie opzichten een relevant verschil:

Ik neem aan dat de wet-/regelgever, toen hij koos voor de regeling zoals ik die zojuist heb beschreven, voor ogen zal hebben gestaan dat met het extra jaar temporisering dat voor de inwerkingtreding van art. 7:658a BW werd voorzien, het effect dat met de anders geformuleerde overgangsregel voor art. 8 Wet REA was beoogd, voor het grootste deel óók werd verkregen: door het extra jaar uitstel zou immers, naar verwacht mocht worden, slechts een beperkt aantal ziektegevallen van vóór 1 januari 2003 binnen het bereik van het per 1 januari 2004 in werking tredende nieuwe art. 7:658a BW komen te vallen.

Men kan daarbij menen dat de wet-/regelgever het destijds beter vond om de overgangsregeling die men voor art. 8 Wet REA had gekozen niet één op één voor art. 7:658a BW ‘over te nemen’, omdat men vreesde dat de wet waarbij art. 7:658a BW tot stand kwam de Minister (of in dit geval : de Kroon) niet dezelfde ruimte voor het ‘invullen’ van het overgangsrecht bood als bij art. 8 Wet REA (via art. 127 van de Invoeringswet SUWI) wel het geval was11..

Aan de hand van deze beschouwingen kom ik ertoe, dat het hof in rov. 3.3.1 een juiste uitleg aan de hier toepasselijke regels heeft gegeven: ook ik meen dat de bedoelingen van de wet-/regelgever zoals die in verband met art. 8 Wet REA duidelijk (genoeg) tot uiting komen, niet van overeenkomstige toepassing zijn voor art. 7:658a BW; en dat voor die bepaling moet worden aangenomen dat die per 1 januari 2004 — ik herinner er aan: een jaar ná de inwerkingtreding van het ‘afgezwakte’ art. 8 Wet REA12. — is gaan gelden voor alle op die datum bij een werkgever in dienst zijnde zieke werknemers, ongeacht het tijdstip waarop hun ziekte zich voor het eerst manifesteerde.

Dat betekent dat ik de argumenten van onderdeel 1 van het middel als ondeugdelijk beoordeel.

Onderdeel 2 klaagt dat 's hofs vaststelling dat Blokker niet aan de op haar rustende externe reïntegratieverplichting heeft voldaan, gebrekkig zou zijn. Daartoe wordt aangevoerd dat Blokkers grief 4 die het hof in dit verband noemt, slechts gericht was tegen een overweging van de rechter van de eerste aanleg betreffende de voldoening aan de interne reïntegratieverplichting.

Ik erken dat ik wat moeite heb met het begrijpen van deze klacht. Die lijkt erop te berusten dat de vaststelling dat aan de externe reïntegratieverplichting niet is voldaan, niet kan bijdragen aan verwerping van een grief die op de interne reïntegratieverplichting gericht was. Het lijkt mij echter evident dat dat wel kan. De vaststelling dat aan één relevante verplichting niet was voldaan (en dat de desbetreffende tekortkoming toewijzing van het gevorderde rechtvaardigt) kan immers geredelijk opleveren dat het er niet meer toe doet of aan andere verplichtingen wél was voldaan; en dat daarop gerichte grieven niet kunnen slagen.

Overigens: in rov. 3.4 en 3.4.1 heeft het hof ook beredeneerd dat er niet aan de interne reïntegratieverplichting was voldaan. Die vaststelling rechtvaardigt ook, en zelfstandig, de verwerping van de op deze verplichting gerichte grieven. In dat opzicht geldt dus dat Blokker geen belang heeft bij de onderhavige klacht.

Voorzover dit onderdeel ook beoogt te klagen dat onbegrijpelijk zou zijn dat het hof heeft geoordeeld (in rov. 3.3) dat Blokkers grieven 3 en 4 de vraag centraal stellen of Blokker aan de externe reïntegratieverplichting heeft voldaan, stel ik voorop — zoals de klacht ook klaarblijkelijk tot uitgangspunt neemt — dat de uitleg van gedingstukken aan de rechter(s) van de feitelijke instanties is voorbehouden13..

Kennisneming van Blokkers grieven 3 en 4 laat dan zien, dat daarin zeer wel kan worden gelezen dat werd opgekomen tegen een volgens Blokker te ruime toepassing, in de eerste aanleg, van de regels betreffende de (externe) reïntegratieverplichting. Grief 3 en de daarop gegeven toelichting lijken zelfs uitsluitend hierop te doelen; en de toelichting bij grief 4 noemt weer als ‘primair van belang’ wat in de toelichting bij grief 3 is aangevoerd. De klacht dat het hier bedoelde oordeel onbegrijpelijk is, lijkt mij dan ook misplaatst.

Onderdeel 3 klaagt over twee dingen. De eerste klacht — in alinea 5 van de cassatiedagvaarding — begrijp ik zo, dat uit rov. 3.4.1, waar het hof zijn oordeel dat Blokker ook wat betreft tewerkstelling in haar eigen organisatie onvoldoende initiatieven aan de dag heeft gelegd nader toelicht, onvoldoende duidelijk zou worden welke suggesties uit het in alinea 1 onder c) hiervóór genoemde rapport volgens het hof door Blokker niet zouden zijn opgevolgd.

Dat lijkt mij echter in het licht van de samenvatting van het rapport die het hof in rov. 3.1.3 heeft gegeven wel degelijk duidelijk: de suggestie voor een reïntegratietraject naar een andere werkgever, wat dit rapport als ‘aangewezen’ bestempelt, is in het geheel niet opgevolgd; en hetzelfde geldt voor het in dit rapport voorgestelde gesprek met het oog op een plan van aanpak en de daarbij voorziene betrokkenheid van een arbeidsconsulent.

Zoals in de volgende alinea nader te bespreken, kon het hof zeer wel oordelen dat de hier bedoelde aanwijzingen ook als het ging om tewerkstelling binnen Blokkers eigen organisatie (daar ziet rov. 3.4.1 immers op), zinvol konden zijn — bijvoorbeeld met het oog op tijdelijke tewerkstelling, gericht op uiteindelijke reïntegratie, in— dan wel extern.

Daarnaast klaagt dit onderdeel over de overweging van het hof (in rov. 3.4.1) betreffende het niet aanbieden, aan [verweerder], van tijdelijk werk op Blokkers hoofdkantoor. De klacht voert aan dat het feit dat van [verweerder], o.a. gezien de reisafstand, redelijkerwijs niet gevergd kon worden dat deze werk op Blokkers hoofdkantoor aanvaardde, niet te rijmen zou zijn met het verwijt dat deze mogelijkheid niet (verder) is onderzocht.

Deze klacht miskent dat het hof het gegeven van de prohibitieve reisafstand heel duidelijk onder ogen heeft gezien (dat wordt in de derde volzin van de hier bestreden overweging immers vooropgesteld). Het lijkt mij alleszins begrijpelijk dat het hof Blokker heeft aangerekend dat is afgezien van ieder onderzoek naar mogelijkheden om, met inachtneming van dit bezwaar, toch oplossingen voor de tewerkstelling van [verweerder], ook in Blokkers eigen organisatie, te onderzoeken. Dat van iemand niet kan worden gevergd om blijvend te gaan werken op een onredelijk grote afstand van zijn woonplaats, sluit immers, in aansluiting op wat ik in de vorige alinea al even aanstipte, helemaal niet uit dat tijdelijke tewerkstelling op de plaats in kwestie zou kunnen bijdragen tot uiteindelijke reïntegratie in een passende functie ergens anders (binnen de organisatie van Blokker of daarbuiten); en betekent dus ook niet noodzakelijkerwijs dat de werkgever zich ontslagen kan achten van elke verplichting om alternatieven als deze te onderzoeken.

Onderdeel 4, het laatste middelonderdeel, klaagt (mede) dat het hof zijn oordeel betreffende de invloed van een geringe motivatie en een passieve houding aan de kant van [verweerder] op de te beoordelen (on)redelijkheid van het gegeven ontslag, onvoldoende zou hebben gemotiveerd.

(Ook) deze klacht lijkt mij ongegrond. Het hof heeft zijn oordeel over dit argument van Blokker in rov. 3.4.2 uitvoerig gemotiveerd. De motivering geeft blijk van een zorgvuldige weging van de — door het hof onderkende — factor van [verweerder]s geringe motivatie aan de ene kant, tegen de aan Blokker verweten nalatigheid bij initiatieven om enig reïntegratietraject aan [verweerder] aan te bieden of te faciliteren, aan de andere kant. Een dergelijke weging behoort in sterk overwegende mate tot het terrein van de feitenrechter. Dat het hof de afweging in het nadeel van Blokker heeft laten uitvallen vind ik het tegendeel van onbegrijpelijk.

In de lijn van het zojuist betoogde geldt dat het hier bestreden oordeel, anders dan dit middelonderdeel aanvoert, geen blijk geeft van een onjuiste rechtsopvatting. Het is heel goed mogelijk dat er, ondanks het feit dat een werknemer weinig gemotiveerd blijkt voor werkhervatting, aan de kant van de werkgever dusdanig tekort wordt geschoten in de verplichting om diens reïntegratie te bevorderen, dat dat een vervolgens gegeven ontslag kennelijk onredelijk doet zijn. Zoals al werd opgemerkt, berust de vaststelling dat daarvan inderdaad sprake is op waardering van feiten en omstandigheden, en is de waardering waartoe het hof is gekomen goed te begrijpen.

Tot besluit: het lijkt mij duidelijk dat de wettelijke regelingen die in deze zaak aan de orde zijn, beogen dat werkgevers een reële inspanning aan de dag leggen als het erom gaat, arbeidsongeschikt geworden werknemers weer aan het arbeidsproces te laten deelnemen. Dan gaat het er niet alleen om, gemakkelijk beschikbare/voor de hand liggende mogelijkheden te benutten om de betrokkene in de eigen organisatie weer een plaats te bieden. Het ligt in de rede dat een serieus en conscientieus onderzoek wordt verwacht naar de mogelijkheden voor reïntegratie, ook in gevallen waarin dat niet gemakkelijk is — juist in die gevallen moeten deze regels hun vruchten afwerpen. Het onderzoek dat ik hier op het oog heb moet bovendien gepaard gaan met evenzeer serieuze en conscientieuze inspanningen om de zich aandienende mogelijkheden daadwerkelijk te benutten14..

Als men voor ogen houdt dat dát de strekking van de onderhavige regels is, valt eens temeer te begrijpen dat het hof — ik herhaal: in een afweging met een sterk feitelijke inslag — de opstelling die Blokker in deze zaak aan de dag heeft gelegd, als onvoldoende heeft beoordeeld.

Ik concludeer tot verwerping.

De Procureur-Generaal bij de Hoge Raad der Nederlanden