3.2 Het begrippenkader van Hohfeld – acht juridische posities

67. Hohfeld heeft zijn opvattingen neergelegd in twee artikelen.1 Het voornaamste doel dat hij met deze twee artikelen wilde bereiken was niet het beantwoorden van de vraag wat een recht is, maar het verhelderen van het juridisch taalgebruik. Het viel hem op dat er in zijn tijd vaak werd gezegd dat iemand (een) ‘recht’ ergens op had, maar dat daarmee bij nadere beschouwing niet steeds hetzelfde werd bedoeld.2 Om te begrijpen waar Hohfeld op doelt, is het nuttig om te beginnen met een voorbeeld:

68. In het voorbeeld wordt aan A vier keer een ‘recht’ toebedeeld, terwijl B viermaal een ‘recht’ wordt ontzegd. Wordt met de term ‘recht’ steeds hetzelfde bedoeld? Hohfeld meent van niet; het is zijn doel om te laten zien dat deze acht juridische posities van verschillende aard zijn.3 Hij ontwikkelt in zijn artikelen daarom een begrippenkader, waarin hij aan de bovenstaande acht juridische posities elk een eigen term toebedeelt. Het gaat volgens hem om een ‘claim’, ‘liberty’, ‘power’, ‘immunity’, ‘duty’, ‘no-right’, ‘liability’, respectievelijk ‘disability’.4 Ik leg deze begrippen na het hieronder gegeven overzicht nader uit.

69. Een ‘claim‘ is de juridische mogelijkheid die een persoon heeft om een prestatie van een andere persoon af te dwingen. Zo kan A afdwingen dat B zich ervan onthoudt zonder A’s toestemming de grond van A te betreden. Een ‘liberty’ is de vrijheid die bestaat wanneer men niet gebonden is door een ‘claim’ van een ander.5 B kan niet van A afdwingen hoe hij van zijn eigen grond gebruik dient te maken. Een ‘power’ is de mogelijkheid om (zelfstandig) door een wilsuiting een juridische relatie in het leven te roepen, te veranderen, of te beëindigen. A heeft de mogelijkheid om van B een noodweg te vorderen; door het inroepen van deze bevoegdheid verandert de relatie met B, die nu moet dulden dat A zich over zijn grond beweegt. Een ‘immunity’ geeft aan dat A niet gebonden is aan een ‘power’ van een ander.6 B kan van A geen noodweg vorderen. Een ‘duty’ is een verplichting die een persoon heeft jegens een andere persoon. Zo is B gehouden om zich niet zonder toestemming op de grond van A te begeven. Een ‘no-right’ is de afwezigheid van een ‘claim’; B kan A er niet van weerhouden om van A’s grond gebruik te maken. Een ‘liability’ is de mogelijkheid om door een ander gebonden te worden indien die een ‘power’ uitoefent; B staat bloot aan de uitoefening van A’s bevoegdheid een noodweg te vorderen. Een ‘disability’, ten slotte, is de afwezigheid van een ‘power’. B kan van A niet vorderen dat hem een noodweg wordt toegestaan, omdat B’s grond niet door de grond van A is ingesloten.

70. In de rest van dit boek zal ik de door Hohfeld geïntroduceerde Engelstalige terminologie aanhouden.7 De reden daarvoor is dat daarmee duidelijk is wanneer ik het over begrippen uit het model heb en wanneer over figuren naar Nederlands recht.