5.2.1.3 Wijzen van verduidelijking

Binnen de liberale benadering van het lex certa-beginsel moet, zoals gezegd, de tekst van de wet duidelijk zijn en is verduidelijking door middel van bijvoorbeeld jurisprudentie problematisch.1 Verduidelijking door de rechter staat immers op gespannen voet met de idee dat de wet de macht van de rechter juist aan banden moet leggen.2 Bovendien moet met het oog op de voorzienbaarheid voorafgaand aan de gedraging voldoende duidelijk zijn wat wel en niet was toegestaan; verduidelijking achteraf maakt het voor de verdachte niet mogelijk om zijn gedrag op de wet af te stemmen.3 De bredere idee van het legaliteitsbeginsel, in het bijzonder het vereiste van voorafgaande wettelijke codificatie van strafwetgeving, komt met verduidelijking door middel van jurisprudentie bovendien op losse schroeven te staan.4 Het door de rechter achteraf verduidelijken van een wetsbepaling die in strijd is met het lex certa-beginsel komt in veel gevallen immers in wezen op hetzelfde neer als de invoering van wetgeving met terugwerkende kracht.5 Het legaliteitsbeginsel wordt ondermijnd als een schending van het lex certa-beginsel in die gevallen door rechterlijke interpretatie zou mogen worden verholpen.6

Een schending van het lex certa-beginsel kan in vergelijkbare zin ook niet worden verholpen door een terughoudend vervolgingsbeleid (of soepel sepotbeleid), door sneller een beroep op rechtsdwaling te accepteren, door een mogelijkheid van prospective overruling te introduceren, door strafvermindering te geven, artikel 9a toe te passen of de vage term restrictief te interpreteren.7 Op die manier gaat de vaagheid weliswaar niet ten koste van de vrijheid van de burger, maar dergelijke ‘oplossingen’ zijn in wezen slechts symptoombestrijding en pakken niet de kern van het probleem aan, doordat de burger voor de bescherming van zijn vrijheden afhankelijk blijft van de welwillendheid van staatsmachten.8 Vrijheid is in de liberale benadering echter geen gunst, maar een recht. Bovendien gaat het doorgaans slechts om compensatie achteraf, terwijl de burger juist vooraf moet weten waar hij aan toe is.9

Door de nadruk te leggen op de mogelijkheden die de burger moet hebben om de wet te leren kennen, wordt ook duidelijk waarom verduidelijking in parlementaire stukken, zoals de memorie van toelichting, minder goed in de liberale gedachtegang past. Parlementaire stukken zijn niet alleen minder eenvoudig vindbaar, maar bovenal geldt voor dergelijke stukken geen grondwettelijk bekendmakingsvereiste.10 Bovendien is het uiteindelijk de wettekst die door de wetgever wordt aangenomen en niet de memorie van toelichting.11