IV.2.1 Inleiding

De drempel die in art. 2:336 lid 1 BW is opgenomen, stond niet in de eerste schets van de uitstoting. In de totstandkomingsgeschiedenis van de regeling is hier discussie over gevoerd. Het is interessant na te gaan waarom uiteindelijk is gekozen voor de drempel van het verschaffen van een derde van het geplaatste kapitaal.

De Commissie Vennootschapsrecht vond in 1975 dat een lage drempel voor uitstoting te ver zou gaan, omdat de minderheid de meerderheid dan kon dwingen de vennootschap te verlaten. Zij stelde voor dat een aandeelhouder die — al dan niet samen met een andere aandeelhouder — de helft van het geplaatste kapitaal hield, een medeaandeelhouder kon dwingen zijn aandelen over te dragen.1 Volgens de Commissie Vennootschapsrecht moest daarentegen iedere aandeelhouder kunnen uittreden. Het aandelenbezit deed niet ter zake.2

In reactie op het rapport van de Commissie Vennootschapsrecht achtte de RMK de eis van het bezit van de helft van de aandelen bij de uitstoting 'onaanvaardbaar'.

De minderheid moest een `stok achter de deur' hebben om tegen een zich misdragende meerderheid passende maatregelen te nemen. De RMK bleef bij zijn eerder geopperde grens: een tiende van de aandelen of een nominaal bedrag van fl. 250.000 was voldoende voor de uitstoting. De statuten konden deze grenzen lager stellen.3

Het aandelenbezit — door de Commissie Vennootschapsrecht gesteld op de helft werd in het Voorontwerp 1981 verlaagd. Een houder van een derde van het kapitaal mocht de uitstotingsvordering instellen. In de toelichting gaf de minister toe dat met deze ruime minderheid gekozen werd voor een 'tussenweg'. Een kleine minderheid, zoals de een tiende die de RMK voorstond, zou anders beschermd worden tegen onwelgevallige besluiten.4 Daarnaast kon de algemene aandeelhoudersvergadering een machtiging aan de vennootschap verlenen teneinde de vordering in te stellen. De vennootschap mocht zo als eiser optreden. Dit was uit systematisch en praktisch oogpunt wenselijk, dacht de minister.5

In 1985 gaf de minister in de toelichting bij het wetsvoorstel nog een ander motief voor de verlaging van het criterium tot een derde. De uitstoting moest door een minderheid van deze omvang kunnen worden uitgelokt, omdat er situaties denkbaar waren waarin de aandeelhouders zich wegens persoonlijke redenen afzijdig zouden willen houden of onvindbaar waren.6 De literatuur reageerde positief op de verlaging van de helft naar een derde.7 Het criterium van een derde bleef echter voor verwarring zorgen. De vaste commissie van Justitie vroeg zich af of dit betekende dat een minderheid de meerderheid zou kunnen uitstoten, waarop de minister bevestigend antwoordde.8 Overigens waren de meningen niet verdeeld over het voorstel dat iedere aandeelhouder moet kunnen uittreden. In geen enkel commentaar noch in de parlementaire stukken werd hierover een opmerking gemaakt.9