15.1 Inleiding: het begrip 'beschermde partij'

Het Verdrag kent bijzondere bepalingen voor enkele groepen personen, die sociaal-economisch zwakkere partijen zijn en daarom bescherming behoeven. De bescherming bestaat mede uit een beperking van de mogelijkheid om een uitdrukkelijke forumkeuze ex art. 23 EEX-V°/17 Verdrag overeen te komen. Het gaat om verzekeringnemers, verzekerden, begunstigden van verzekeringen, consumenten en werknemers. In dit hoofdstuk noem ik deze partijen ook 'beschermde partijen'.

Art. 24 EEX-V°/18 Verdrag is daarentegen onverkort van toepassing. Verschijnt een verzekeringnemer, verzekerde, begunstigde, consument of werknemer zonder de bevoegdheid (tijdig) te betwisten, dan is het geadieerde gerecht bevoegd kennis te nemen van de vordering(en). Art. 24 EEX-V°/18 Verdrag speelt in dit hoofdstuk dan ook verder geen rol en blijft onbesproken met uitzondering van par. 15.7.

Bij het totstandkomen van het EVEX hebben Zweden, Noorwegen en Finland erop aangedrongen om ook alimentatiegerechtigden tot de sociaal-economisch zwakkere partijen te rekenen. Alimentatiegerechtigden moesten in het EVEX daarom eveneens beschermde partijen worden. In het bijzonder zou de mogelijkheid tot het maken van een forumkeuze moeten zijn beperkt in het geval van onderhoudsverplichtingen.1 De delegatie van de EVA lidstaten heeft na verzet het voorstel ingetrokken 2 Alimentatiegerechtigden zijn daardoor geen beschermde partijen, hoewel het Hof van Justitie de onderhoudsgerechtigde wel als zwakke partij beschouwt.3 Hieruit kan worden opgemaakt dat een forumkeuze in overeenkomsten over onderhoudsbijdragen is toegelaten, indien EEX-V°Nerdrag van toepassing is.4 Voor analoge toepassing van de regels voor verzekerings- en consumentenovereenkomsten op alimentatieovereenkomsten is geen reden, aangezien de voorstellen om een beperking voor dit soort overeenkomsten op te nemen, zijn ingetrokken.5 De afgevaardigden van de EGlidstaten meenden echter dat het beroep op een forumkeuze betreffende onderhoudsverplichtingen kan worden afgewezen, indien de forumkeuze strijdig is met de openbare orde.6 Dat lijkt mij gelet op het dwingende karakter van art. 23 EEX-V°/17 Verdrag uitgesloten. De wil van partijen dient te worden gerespecteerd, omdat de mogelijkheid van forumkeuze is gebaseerd op het beginsel van partijautonomie.7

In deze volgorde zal in de volgende par. de behandeling plaatsvinden van de positie van verzekeringnemers, verzekerden en begunstigden (par. 15.2), consumenten (par. 15.3) en werknemers (par. 15.4). Par. 15.5 behandelt vervolgens de — per soort overeenkomst verschillende — beperkingen ten aanzien van forumkeuze in verzekerings-, consumenten en arbeidsovereenkomsten. Par. 15.6 gaat in op de vraag of art. 23 EEX-V°/17 Verdrag de vormvoorschriften bepaalt voor een forumkeuze in verzekerings-, consumenten- c.q. arbeidsovereenkomsten. Deze vraag zal ik bevestigend beantwoorden. Par. 15.7 stipt daarna kort de verhouding tussen verzekerings-, consumenten- c.q. arbeidsovereenkomsten en art. 24 EEX-V°/18 Verdrag aan. Deze paragraaf is kort, omdat een stilzwijgende forumkeuze anders dan een uitdrukkelijke forumkeuze voor deze overeenkomsten niet aan beperkingen is gebonden.

Het Haags Forumkeuzeverdrag en het commune internationaal privaatrecht behandel ik voor verzekerden/verzekeringnemers/begunstigden, consumenten en werknemers ieder afzonderlijk in de par. 15.2, 15.3 en 15.4. Het Haags Forumkeuzeverdrag en het commune internationaal privaatrecht lopen per soort overeenkomst uiteen, zodat een gezamenlijke behandeling van de drie soorten overeenkomsten in één par. van het Haags Forumkeuzeverdrag c.q het commune internationaal privaatrecht niet mogelijk is.