3.3.2 Aard en omvang van het gebruik van de Kommanditgesellschaft in Duitsland

De gesetzestypische Kommanditgesellschaft. Dit is de Kommanditgesellschaft zoals de Duitse wetgever die in 1897, het jaar waarin het Handelsgesetzbuch tot stand kwam,5 voor ogen stond. In deze voorstelling bestaat de Kommanditgesellschaft uit één of ten hoogste een beperkt aantal natuurlijke personen als gecommanditeerde vennoten die de vennootschap besturen, en één of ten hoogste een beperkt aantal natuurlijke personen die als geldschietende vennoot optreden.6 Juist door de grote mate van contractsvrijheid kan de inwendige inrichting van dit type Kommanditgesellschaft sterk uiteenlopen en bijna diametraal tegenovergestelde vormen aannemen, met tal van varianten daartussen. Aan de ene kant van het spectrum staat de Kommanditgesellschaft waarbij de gecommanditeerde vennoten bijna alle macht in de vennootschap aan zich hebben getrokken en niet alleen de onderneming van de vennootschap zelfstandig besturen, maar ook in vennootschappelijke aangelegenheden de bijna uitsluitende zeggenschap hebben. Voor de commanditairen binnen de vennootschap blijft dan slechts de rol van geldschieters met een minimum aan zeggenschapsrechten over. Dit wordt wel de personalistische Kommanditgesellschaft genoemd.7 Aan de andere kant van het spectrum staat de zogeheten kapitalistische Kommanditgesellschaft. Hierin hebben de commanditaire vennoten niet alleen zeggenschap over de vennootschappelijke aangelegenheden, maar besturen zij ook de door de vennootschap gedreven onderneming door het geven van instructies aan de gecommanditeerde vennoten.8 In 3.3.3 hierna, waarin het bestuursverbod in Duitsland wordt besproken, kom ik op deze variant terug. De risico’s die de onbeperkte aansprakelijkheid zeker in een dergelijke opzet voor de gecommanditeerde vennoten met zich brengt worden gewoonlijk afgedekt door een vrijwaring van de commanditairen aan de gecommanditeerde vennoten ter zake schade die deze laatsten zouden kunnen lijden door het handelen van de commanditaire vennoten.9

De GmbH & Co. KG. In deze variant wordt de positie van de gecommanditeerde vennoot niet door een natuurlijk persoon, maar door een GmbH vervuld.10 Het belangrijkste nadeel van de Kommanditgesellschaft, de onbeperkte aansprakelijkheid van de gecommanditeerde vennoot, wordt op deze wijze beheersbaar gemaakt, namelijk door deze aansprakelijkheid te beperken tot het eigen vermogen van de GmbH.11 De aandelen in deze GmbH worden in de regel gehouden door de commanditaire vennoten van de Kommanditgesellschaft.12 Het eigen vermogen van de GmbH bestaat doorgaans uit het wettelijke minimumkapitaal en zij heeft slechts een miniem aandeel in het resultaat van de Kommanditgesellschaft.13 Overigens kan de rol van de gecommanditeerde vennoot niet alleen door een GmbH worden vervuld, maar ook door een Aktiengesellschaft, (‘AG’), de Duitse tegenhanger van de N.V. (‘AG & Co. KG’), door een Stiftung, de Duitse equivalent van de stichting (‘Stiftung & Co. KG’), een Europese vennootschap (‘SE & Co. KG’) en een buitenlandse kapitaalvennootschap.14 Nu de kwestie van het bestuursverbod voor de commanditaire vennoot bij al deze varianten identieke vragen oproept15 zal in dit onderzoek alleen de GmbH & Co. KG als in de praktijk meest voorkomende vorm worden besproken.

De zogeheten Publikums-KG. Dit is de Kommanditgesellschaft waarbij het totaal van de commanditaire inbreng in participaties is verdeeld die op een reguliere markt worden verhandeld.16 Zij is daarmee een flexibeler vorm te geven alternatief voor de Aktiengesellschaft.17 De Publikums-KG wordt geïnitieerd door een of meer onbeperkt aansprakelijke ondernemers of beleggingsmanagers die investeerders of beleggers zoeken voor de financiering van hun ondernemings- of beleggingsplannen. De gecommanditeerde vennoten kunnen overigens ook in deze variant rechtspersonen zijn;18 het verschil met de onder 2. geschetste GmbH & Co. KG is dat bij de Publikums-KG de aandelen in de GmbH juist niet gehouden worden door de commanditaire vennoten, maar daarentegen door de vorenbedoelde ondernemer of beleggingsmanager, die op deze wijze de uiteindelijke zeggenschap hebben. De commanditaire vennoten zijn juridisch niet met elkaar verbonden en doorgaans zo talrijk dat ze elkaar niet kennen.19

De konzernverbundene KG. De Kommanditgesellschaft kan als bouwsteen in een concern worden gebruikt.20 Daarbij kan zij zowel de rol vervullen van moedervennootschap als van dochtervennootschap. Het Duitse concernrecht regelt de desbetreffende rechtsverhoudingen en daaruit voortvloeiende rechtsgevolgen zeer gedetailleerd;21 bespreking daarvan valt buiten de opzet van deze studie.22