5.3.1 Inleiding

In Duitsland zijn de meeste faciliteiten voor structuurwijziging op overzichtelijke wijze bijeen gebracht in een aparte wet, het Umwandlungsgesetz. Alleen enkele gevallen binnen de sfeer van de personenvennootschappen zijn er niet in geregeld. Het woord ‘Umwandlung’ is in het Duitse juridische vocabulaire een bijzonder woord.1 Een Duits jurist die het woord hoort, zal in de eerste plaats denken aan Umwandlungen in de technische zin van het

Umwandlungsgesetz en niet aan andere vormen van reorganisaties of herstructureringen, zoals activa/passiva transacties waarbij de afzonderlijke vermogensbestanddelen elk op eigen wijze worden overgedragen.2 Als in Nederland een met het Umwandlungsgesetz vergelijkbare, samenhangende wettelijke regeling wordt getroffen, kan het woord ‘structuurwijziging’ een vergelijkbare rol vervullen.

Het Umwandlungsgesetz is in 1956 ingevoerd, in 1969 integraal herzien, en in 1995 nog eens.3 De wet zoals deze in 1995 opnieuw vorm kreeg, is nog steeds van kracht.4 Wel zijn er alweer verschillende wijzigingen in aangebracht. De faciliteiten zijn in de loop der jaren steeds verder uitgebreid. Een persoon of entiteit die toegang heeft tot de in het Umwandlungsgesetz geregelde structuurwijzigingen wordt aangeduid met de term Rechtsträger (rechtsdrager). De wet geeft precies aan welke rechtsdrager toegang heeft tot een bepaald type structuurwijziging.

De wet is als een bouwpakket (Baukasten) gestructureerd.5 Om er goed de weg in te vinden, is het soms even puzzelen, maar door de logische opbouw gaat dat best. De wet onderscheidt een viertal hoofdvormen van structuurwijziging, te weten:6 de juridische fusie (Verschmelzung), de juridische splitsing (Spaltung), de vermogensoverdracht-onder-algemene-titel (Vermögensübertragung) en de omzetting (Rechtsformwechsel). Aan elk van deze hoofdvormen is een apart Boek gewijd.7Boek 4(Vermögensübertragung) heeft betrekking op vermogensoverdracht van een kapitaalvennootschap op een publiekrechtelijk lichaam en op de overdracht van verzekeringsportefeuilles.8 Dit blijft buiten beschouwing. Ik beperk mij tot de Boeken over omzetting, fusie en splitsing. Deze zijn opgebouwd uit een algemeen deel en een bijzonder deel. In het bijzondere deel zijn aan typen rechtsdragers afzonderlijke afdelingen gewijd. Om een indruk te geven van de bouwpakket-structuur van de wet: de bijzondere regels voor deelname van een personenvennootschap aan een splitsing verwijzen naar Boek 3, deel 1 (algemene regels voor splitsing) en naar Boek 2, deel 2 (bijzondere regels voor fusies met personenvennootschappen).9

Ik geef een overzicht van de mogelijkheden. De nadruk ligt op structuurwijzigingen waarbij alleen vennootschappen betrokken zijn.