8.1 Inleiding

De Nederlandse omzetbelasting wordt geheven ter zake van de levering van goederen en diensten door ondernemers.1 Het systeem gaat uit van een heffing over de omzet met aftrek van voorbelasting. Hierbij wordt de beperking van de heffing tot de toegevoegde waarde bereikt door ondernemers een aftrekrecht te geven voor de omzetbelasting die zij ter zake van hun inkopen verschuldigd zijn.

In economische zin wordt de omzetbelasting een ‘indirecte belasting’ genoemd. Dat wil zeggen, dat de belastingplichtige en degene van wie de belasting wordt geheven, niet dezelfde persoon zijn. Het rechtskarakter van de omzetbelasting is dat van een algemene verbruiksbelasting. Dat wil zeggen, dat de omzetbelasting is bedoeld als een heffing op alle consumptieve bestedingen van particulieren en daarmee gelijkgestelde partijen. Van Hilten en Van Kesteren (2007) beschrijven het als volgt:

Binnen de EU is de heffing van omzetbelasting in grote mate geharmoniseerd. Volgens de Eerste richtlijn, vastgesteld op 11 april 1967, zijn alle lidstaten verplicht een omzetbelasting te heffen volgens het stelsel van de aftrek van voorbelasting. In de Tweede richtlijn, eveneens vastgesteld op 11 april 1967, zijn nadere bepalingen opgenomen over bijvoorbeeld de toepassing van vrijstellingen. In 1977 is deze Tweede richtlijn vervangen door de Zesde richtlijn, welke op haar beurt op 28 november 2006 is vervangen door de thans geldende BTW-richtlijn 2006.

In de omzetbelasting kunnen slechts twee wettelijk gedefinieerde verbondenheidsbegrippen worden herkend. In dit hoofdstuk worden zij geanalyseerd en vergeleken met het bedrijfseconomische en privaatrechtelijke toetsingskader, rekening houdend met de aard en functie van de begrippen. Hierna volgt eerst een beschouwing van een groot aantal thema’s in de omzetbelasting waarin ‘verbondenheid’ wel een rol speelt, maar waarbij de relatie tussen de betreffende natuurlijke personen en lichamen niet wettelijk is omschreven.