3.5.2 Rechtszekerheid voor de niet-contractuele partij

Uit bovenstaande bloem(bollen)lezing komt een beeld naar voren dat in de literatuur onvrede heerste over hoe de rechtspraak oordeelde over de verbinding tussen twee of meer zaken. Wat uit de kritieken opvalt, was de mening van verschillende auteurs dat de rechterlijke uitspraken negatief uitpakten voor het handelsverkeer.1 Door snel natrekking aan te nemen werden partijen beperkt in de kredietmogelijkheden. Daarnaast stond natrekking op gespannen voet met een constructie die met name voor het handelsverkeer was bedacht, namelijk het eigendomsvoorbehoud. Dat voorbehoud ging teniet als de door de leverancier geleverde zaak een bestanddeel werd van een hoofdzaak.

Bovengenoemde bezwaren zijn echter net zo goed te gebruiken om aan te geven dat het handelsverkeer wél gebaat was bij het snel aannemen van natrekking. Een koper, die niet wist dat een onderdeel van de gekochte zaak onder eigendomsvoorbehoud was geleverd, kon een revindicatie om de oren krijgen, ingesteld door degene die zich zijn eigendom had voorbehouden. Een pandrecht bleek zich niet uit te strekken over een motor van de auto, omdat de motor onder eigendomsvoorbehoud was geleverd, terwijl de pandhouder ervan uitging dat de motor wél onder het zekerheidsrecht viel. Was hij hiervan op de hoogte geweest, dan had de pandgever een minder hoog bedrag kunnen lenen. In het Sleepboot Egbertha-arrest woog de Hoge Raad niet mee dat de partijen van Gelderen en Stork een eigendomsvoorbehoud overeen waren gekomen. Bij een andere afweging zou namelijk de rechtszekerheid van niet-contractuele partijen in het geding kunnen komen.2 Daarin zit het pijnpunt. Hierboven is vermeld, dat de regels in het OBW over natrekking oorspronkelijk niet van dwingend recht waren. De Hoge Raad legde in de hier geciteerde overweging echter de natrekkingsregels wel uit als dwingend recht. Volgens hem traden de rechtsgevolgen van een dergelijke “verbinding” niet alleen in voor de contractspartijen, maar voor iedereen. Iemand die niet op de hoogte was van een eigendomsvoorbehoud, mocht er nog steeds op vertrouwen dat het gehele schip, inclusief motor, aan de eigenaar toekwam. Van deze dwingende regels van natrekking kon alleen afgeweken worden als de wet daartoe de mogelijkheid bood. Voor onroerende zaken was die mogelijkheid aanwezig, zoals bijvoorbeeld door het erkennen van een opstalrecht, maar voor roerende zaken was geen uitzondering gemaakt.

Hier werd tegenin gebracht dat de eigendomsverhouding wél afhankelijk kon zijn van de afspraken tussen partijen, juist in de gevallen waarin niet duidelijk was of een zaak was nagetrokken.3 Net zoals de wil van de partijen de rechtsgrond was bij de eigendomsoverdracht, was ook hier de wil van de partijen bepalend.

Wat de werking die de wilsovereenstemming “in het algemeen” tegenover derden precies inhield werd niet toegelicht. Vermoedelijk hield “in het algemeen” in, dat derden te goeder trouw werden beschermd.5 Het belangrijkste argument tegen partijautonomie was dat die in een zakenrechtelijk systeem niet wenselijk was, aangezien de wil van partijen voor derden niet kenbaar hoefde te zijn.6 Een derde mocht niet de dupe worden van zijn onwetendheid over contractuele afspraken die tussen andere golden. Hij genoot daarom daartegen via de natrekkingsregels wettelijke bescherming.7