HR, 26-11-2024, nr. 23/01524

‘De verdachte in deze zaak wordt, kort gezegd, verweten dat hij zijn (ex)vriendin [slachtoffer] om het leven heeft gebracht door haar meermalen, met een mes in haar, lichaam te steken en doordat hij vervolgens, met die [slachtoffer] bij hem in de auto, de Nieuwe- Maas in is gereden.

De verdachte heeft — in de kern samengevat — niet weersproken dat hij [slachtoffer] meerdere malen met een mes in haar lichaam heeft gestoken, en erkend dat hij met haar in de auto te water is geraakt, hetgeen [slachtoffer] niet heeft overleefd. De verdachte zelf heeft het overleefd doordat hij zichzelf heeft kunnen redden uit de gezonken auto, door uiteindelijk de autodeur te openen en naar boven te zwemmen. Bijzonder aspect aan deze zaak is dat niet alleen [slachtoffer] messteken in haar lichaam heeft opgelopen, maar dat ook de verdachte een in potentie levensbedreigende steekverwonding in de hartstreek heeft opgelopen. Volgens de verdachte heeft zijn (ex)vriendin die verwonding — als eerste — bij hem toegebracht in de auto, waarna de verdachte de steekverwondingen bij [slachtoffer] heeft toegebracht en te water is geraakt. Verdachte heeft geen medewerking willen verlenen aan nader medisch onderzoek om te bezien hoe de verwonding bij hem exact is te duiden en is ontstaan.

Het hof dient de volgende vragen te beantwoorden. Is bij de verdachte sprake geweest van opzet op de dood van [slachtoffer], en, zo ja, is daarbij sprake geweest van doodslag dan wel moord, en komt de verdachte bij die stand, van zaken een beroep toe op noodweer(exces) om zijn handelen te kunnen rechtvaardigen.’

‘Het veelvuldig steken, van [slachtoffer] met een mes, onder meer enkele malen in de borststreek, is reeds naar de uiterlijke verschijningsvorm zozeer gericht op de dood van die [slachtoffer] dat de verdachte geacht wordt reeds daarmee en minst genomen willens en wetens de — aanmerkelijke kans te hebben aanvaard dat die [slachtoffer] als gevolg daarvan zou komen te overlijden. Die aanmerkelijke kans op haar dood is bovendien nog toegenomen toen de verdachte na dat steken vervolgens met die [slachtoffer] — die op dat moment zwaargewond maar naar het hof aanneemt nog wel in leven was — de Nieuwe Maas is ingereden. De verdachte heeft daarbij, anders dan door de raadsman bepleit met een beroep op ECLI:NL HR:1996:ZD0139 (het zgn. Porsche-arrest), in het onderhavige geval ook zijn eigen dood op de koop toe genomen. Het hof leidt daarvoor ten eerste uit het rijgedrag van de verdachte en zijn eigen eerste verklaring zoals hiervoor beschreven af, dat de verdachte doelgericht — en niet per ongeluk zoals hij ter zitting heeft verklaard —, de Nieuwe Maas is ingereden. Uit niets blijkt of zou kunnen worden opgemaakt dat hij het te water raken heeft willen voorkomen. Het hof wijst hiervoor bijvoorbeeld op het feit dat remsporen op de kade ter plekke ten enenmale ontbreken. Bovendien kan uit het dossier worden opgemaakt dat de verdachte suïcidaal was toen hij met [slachtoffer] het water inreed. Het hof wijst daartoe in het bijzonder op het berichtenverkeer tussen de verdachte en [slachtoffer] en de verdachte en derde(-n) (in de weken) voorafgaand aan de gebeurtenis. Hieruit kan worden afgeleid dat de verdachte meermalen zinspeelde op zelfmoord, en dat hij van zijn dierbaren afscheid aan het nemen was. Hij heeft het blijkens die berichten in die periode over ‘zijn laatste dag’, het zou ‘niet goed met hem gaan’, hij was ‘alles kwijt’ en ‘hij (het) was klaar’. Bovendien heeft de verdachte ten overstaan van de politie over de gebeurtenis op. 22 december 2019 niet alleen verklaard dat, toen hij in zijn auto, in het water lag, hij ‘dacht dat het al klaar was’, maar ook dat hij ‘er klaar voor (was)’. Daaraan heeft hij nog toegevoegd dat hij nog ‘twijfelde ’ alvorens hij onder water de deur heeft geopend en naar de kant is gezwommen. Gelet hierop gaat het hof uit van daadwerkelijke suïcidale gevoelens van- de verdachte. Dat de kans aanmerkelijk is, naar algemene ervaringsregels, dat als je in de maand december met een auto te water raakt in een rivier als de Nieuwe- Maas te Rotterdam, je daarbij ook zelf het leven laat, staat in dit bijzondere geval dus niet in de weg aan de- conclusie dat de verdachte het (voorwaardelijk) opzet had op de dood van [slachtoffer]. Het door en namens de verdachte gevoerde verweer dat hij niet bewust het water in is gereden, wordt door het hof verworpen.

Het hof acht dan ook wettig en overtuigend bewezen dat de verdachte [slachtoffer], zoals tenlastegelegd, opzettelijk van het leven heeft beroofd.’

‘(…) Op het moment dat ik [slachtoffer] stak, keek ik niet naar haar. Ik heb dan ook niet gezien hoe zij in de passagiersstoel zat toen ik haar stak. Ik heb er geen beeld van of zij zich heeft verweerd. Het is allemaal heel snel gegaan en het heeft allemaal in een rijdende auto plaatsgevonden. In het dossier komt naar voren dat [slachtoffer] 26 messteken zou hebben, dat is nogal wat in zo'n kort tijdsbestek. Mijn raadsman heeft het een en ander uitgelegd over afweerverwondingen. Zelf had ik in mijn hand en bij mijn borst verwondingen. Toen ik die klap op mijn borst van [slachtoffer] voelde, denk ik dat ik instinctief wist dat ik was gestoken. Ik had geen realisatie van hoe erg de verwonding was op dat moment, maar ik wist direct dat het met een mes was gedaan. Het is een goede vraag waarom ik niet heb geremd, terwijl ik mij direct realiseerde dat ik was gestoken. Daar heb ik geen antwoord op. Ik was niet boos op [slachtoffer] na het gebeuren in bar [bar 1]. Dat ik zou hebben gezegd ‘What the fuck is er weer met jou aan de hand’ was meer bedoeld in de zin van wat is er nu weer?. Ik had namelijk vaker zulke dingen meegemaakt. Dat is wat anders dan dat je doordraait.

(…)

Mij wordt voorgehouden dat ik de kofferbak van de auto voor bar [bar 1] zou hebben opengedaan, dat ik eerder vandaag heb verklaard dat ik wellicht in een tasje heb gezeten, maar dat ik vervolgens terugloop naar de bestuurderskant van de auto en half in de auto hang. Mij wordt gevraagd of ik mij nog kan herinneren wat ik daar toen deed. Ik deed niets belangrijks. In ieder geval niet hetgeen waar het Openbaar Ministerie uw hof op aanstuurt. Misschien dat ik sigaretten pakte. Ik kan het mij niet meer herinneren. Normaliter zat het mes in een foedraal in het bijrijdersvak. Volgens mij was het foedraal zwart van kleur. Een rood foedraal zegt mij niets.

(…) Ik herinner mij een zwart foedraal. (…) Het mes lag aan de bijrijderskant omdat ik veel met de auto in het buitenland was en ik dat een betere plek vond dan aan je eigen kant. Het is natuurlijk wel een wapen. Als je wordt gepakt voor controle kan iemand dat mes in mijn auto hebben achtergelaten buiten mijn weten om.’

‘Dat de kans aanmerkelijk is, naar algemene ervaringsregels, dat als je in de maand december met een auto te water raakt in een rivier als de Nieuwe Maas te Rotterdam, je daarbij ook zelf het leven laat, staat in dit bijzondere geval dus niet in de weg aan de conclusie dat de verdachte het (voorwaardelijk) opzet had op de dood van [slachtoffer].’

‘Van algemene bekendheid zijn die gegevens die ieder van de rechtstreeks bij het geding betrokkenen geacht moet worden te kennen of die hij zonder noemenswaardige moeite uit algemeen toegankelijke bronnen kan achterhalen.’5.

‘Het Hof heeft geoordeeld dat het niet van algemene bekendheid is dat ‘plotselinge onderdompeling gevolgd door enig verblijf in zeer koud water altijd een aanmerkelijke kans op overlijden impliceert’. De Hoge Raad verstaat dit oordeel aldus dat het geen feit van algemene bekendheid danwel geen algemene ervaringsregel is dat ‘altijd’ een aanmerkelijke kans op overlijden bestaat indien iemand plotseling wordt ondergedompeld in ijskoud water en vervolgens daarin enige tijd verblijft. Aldus verstaan getuigt dat oordeel niet van een onjuiste rechtsopvatting en is het niet onbegrijpelijk. Het middel faalt in zoverre.’7.

‘(…) Vervolgens staat op bladzijde 9 van het schriftelijk requisitoir het volgende:

Cliënt heeft duidelijk aangegeven dat hij al rijdende een klap op zijn borst voelde. Het feit dat hij op die plek een steekwond had, geeft aan dat hij daar is gestoken. Het staat vast dat cliënt geen steekwond had toen voordat hij de auto instapte. Hij heeft concreet aangegeven waardoor de verwonding is ontstaan en dat hij daarop heeft gereageerd. Dit doet geen afbreuk aan de wederrechtelijke aanranding. Niet relevant is hoe cliënt het mes van [slachtoffer] afhandig heeft gemaakt, feit is dat hij het mes heeft weten te bemachtigen. In het schriftelijk requisitoir staat geen juiste beschrijving van het letsel van cliënt. Cliënt had een verwonding aan zijn hand, een steekwond, een klaplong et cetera. Cliënt is een potige kerel, dus dat hij relatief weinig afweerverwondingen heeft, maakt het een en ander juist aannemelijker.’

‘Naar de mening van de verdediging komt cliënt een geslaagd beroep op noodweer toe. Ingezoomd dient te worden op de eerste momenten voorafgaand aan het incident en de momenten vlak na het incident. Juist bij noodweer is het leveren van maatwerk van belang. In het kader van het beroep op noodweer acht de verdediging een aantal feiten relevant. Cliënt bevond zich in een rijdende auto. In die rijdende auto heeft hij op enig moment een messteek in zijn hart gekregen. Cliënt heeft het mes af kunnen pakken. Hij heeft zich met zijn ene arm moeten verweren en met zijn andere arm de auto dusdanig moeten besturen dat hij niet de Maas zou inrijden. Dit laatste is niet gelukt en cliënt is vervolgens te water geraakt. Het enkele feit dat cliënt een messteek in zijn hart heeft, is al voldoende om aan te nemen dat er sprake was van een wederrechtelijke aanranding op zijn lijf. Vastgesteld dient wel te worden door wie die messteek als eerste heeft plaatsgevonden.

Het door de verdediging gegeven scenario verhoudt zich niet met het door het Openbaar Ministerie gesuggereerde scenario dat het een vooropgezet plan van cliënt is geweest. Het is een wonder dat cliënt levend uit het water is gekomen. Daar er geen getuigen van dat moment zijn, kan het scenario van cliënt niet worden weerlegd. Hij is de enige die hierover een verklaring kan afleggen en heeft dat ook direct gedaan. Daarbij komt dat er technisch bewijs voorhanden is.’

‘Op enig moment heeft [slachtoffer] mij aangevallen. Onderweg begon zij al te schreeuwen en mij al te stompen en te slaan. Op haar aanval heb ik gereageerd, waardoor ik uiteindelijk met de auto in het water ben beland. Ik ben uit de te water gekomen auto gekomen, [slachtoffer] niet. Dat is het verhaal.

(…) [slachtoffer] zocht toen meteen ruzie met mij. In de bar hadden wij al strubbelingen over de betaling. Er kwam van alles en nog wat uit. Gedurende de rit ging dat door. (…) Eenmaal in de auto was daar gewoon een discussie die op een schermutseling uitliep en waardoor ons eerdere plan niet is uitgevoerd. [slachtoffer] ging ontzettend tekeer in de auto. Als je aan het praten bent, dan rijd je. Die tijd gaat door natuurlijk. Uiteindelijk zijn we daar terecht gekomen. De schermutseling is later ontstaan. Er ontstond een discussie en die is geëindigd in een schermutseling, waardoor zij mij aanviel. Ik ben rijdend aangevallen en ik heb rijdend op die aanval gereageerd. Vanaf de Veerhaven/Westerkade begon het al uit de hand te lopen. Ik ben dus door [slachtoffer] aangevallen en daarop heb ik gereageerd. Dat is in een flits geweest, een tijdsbestek van seconden. De auto is vervolgens te water geraakt.

De voorzitter vraagt mij helder te beschrijven hoe die aanval op mij heeft plaatsgevonden. Ik bestuurde de auto en ik werd aangevallen vanaf de passagierszijde. Ik voelde een klap tegen mijn borst. Die klap heb ik niet gezien, ik was op de weg aan het letten en met [slachtoffer] aan het praten. Op die klap heb ik gereageerd door [slachtoffer] wellicht op dat moment te weren. Ik kwam erachter dat die klap een mes was, dat mes heb ik gepakt en daarop heb ik gereageerd. Ik weet niet hoe ik het mes heb bemachtigd. Eerst ben ik dus aangevallen en vervolgens heb ik daarop gereageerd. Hoe en wat ik precies op dat moment heb gedaan, of ik het mes zelf uit mijn lichaam heb gehaald of dat ik het mes van haar afhandig heb gemaakt, uiteindelijk heb ik het mes weten te bemachtigen.

De voorzitter houdt mij voor dat die. klap met kracht moet hebben plaatsgevonden en dat het hem verbaast dat ik dat niet heb zien aankomen. Ik weet niet meer of ik niets heb. gezien. Als iemand je wil aanvallen, dan gebeurt dat vrij snel. Het was ineens ‘bam’. De aanval zelf heb ik niet gezien. Ik was op de grens van de Parkkade. Daar viel [slachtoffer] mij aan. Op enig moment kreeg ik het mes te pakken. Al rijdende verdedig ik mijzelf zo.

Noot griffier: de verdachte laat zien dat hij zijn Linkerhand aan. het stuur heeft en met zijn, rechterhand zijwaarts stekende bewegingen in de richting van de bijrijdersstoel van de passagier maakt.

De verdachte vervolgt:

De raadsman merkt het volgende op:

De voorzitter deelt mede dat hij het niet over dit moment had.

De raadsman deelt hierop mede niet te begrijpen wat de voorzitter bedoelt en dat het van belang is dat zijn cliënt op het juiste reageert.

De verdachte deelt mede dat het volgens hem geen remlicht is dat te zien is.

Op de terechtzitting wordt vervolgens de compilatie van beelden vanaf minuut 7.22 getoond.

De voorzitter constateert dat op compilatie valt waar te nemen dat er een auto aangereden komt en dat er remlichten lijken op te lichten. Vervolgens volgt niet waar te nemen waar de auto naartoe rijdt.

De raadsman deelt het volgende mede:

De voorzitter deelt mede dat hij het niet over dit moment had. De voorzitter zag een auto aan komen rijden langs [bar 3] en het lijkt erop dat er remlichten opgelicht zijn en dat die verlichting dooft het op moment dat de auto naar links draait. Dit lijkt voorts beheerst over te komen. Vervolgens heeft de recherche het inderdaad over ‘door de spiegeling in een vermoedelijke plaswater met de achter verlichting van de personenauto’, maar dat betreft het moment daar weer op volgend.

De verdachte vervolgt:

De voorzitter merkt op dat de auto in dat geval een kleine minuut boven water moet hebben gedreven.

De raadsman vraagt zich af waar de voorzitter dit op baseert.

De voorzitter deelt in reactie hierop mede dat de nodige voorzichtigheid moet worden betracht maar dat hij dit baseert op de zich in het dossier naar voren komende tijden.

De raadsman deelt mede dat een auto direct zinkt en dat de verlichting van de auto tot 10 meter diepte zichtbaar is, vooral wanneer het buiten donker is.

De voorzitter constateert dat twee rode lichten te zien zijn en dat die lijken te dobberen op het water.

De verdachte vervolgt:

De voorzitter houdt voor dat het raam van mijn auto niet kapot was.

De raadsman deelt in reactie hierop mede dat je de deur van de auto pas kunt openen op het moment dat de auto vol is gelopen met water. Anders is er sprake van teveel waterdruk. De auto moet zelfs zinken. De druk in de auto moet aldus hetzelfde zijn als de druk in het water.’

‘Door de verdachte is een beroep gedaan op noodweer(exces). De eerste vraag die in dit verband voorligt, is of het hof het aannemelijk acht dat sprake is geweest van een noodweersituatie, anders gezegd van een ogenblikkelijke wederrechtelijke aanranding van de verdachte, hierin bestaande dat hij door [slachtoffer] met een mes werd gestoken, in reactie waarop de verdachte haar vervolgens meermalen zou hebben gestoken. Het hof acht dat, alles in ogenschouw nemende, niet aannemelijk en overweegt daartoe het volgende.

Vast staat dat de verdachte op 22 december 2019, toen hij met zijn auto en daarin [slachtoffer] de Nieuwe Maas is ingereden en uit het water de kade op is geklommen, een steekverwonding had links in de borst. Over dat steekletsel heeft een forensisch arts gerapporteerd dat gelet op de kenmerken daarvan, dit goed kan passen bij een zelf toegebrachte verwonding, zoals in het kader van een suïcide(poging). Eveneens kan dit passen bij een enkele beweging met een scherprandig voorwerp door een ander toegebracht., zonder dat sprake is geweest van afweer, aldus de arts. De forensische conclusie is vervolgens dat het aantreffen van de steekverwonding ongeveer even waarschijnlijk is onder een hypothese van door de verdachte bij zichzelf toegebracht letsel als onder een hypothese van door een ander toegebracht letsel.

Het hof overweegt naar aanleiding van deze bevindingen allereerst dat de verdachte, als eerder beschreven, zowel in de periode voorafgaand aan de nacht van 21 of 22 december 2019 als daarna ten overstaan van de politie uitlatingen heeft gedaan die wijzen op suïcidaliteit ten tijde van de gebeurtenis op 22 december 2019. Dat past bij de door de forensisch arts geopperde mogelijkheid dat de steekwond in de linkerborst van de verdachte door hemzelf is toegebracht. Voor dat scenario is ook steun te vinden in de zich in het dossier bevindende verklaringen van zijn (ex)vrouw waaruit naar voren komt dat zich eerder incidenten in de relationele sfeer hebben voorgedaan waarbij de verdachte zichzelf met een mes zou hebben verwond of waarbij de verdachte dreigde samen met haar in de auto het water in te rijden.

Daarbij komt dat in de uit het water getakelde en onderzochte auto van de verdachte voor de bijrijdersstoel een mes is aangetroffen, welk mes op sporen is onderzocht. Het NFI heeft op 27 februari 2020 ter zake onder meer gerapporteerd dat het heft is bemonsterd met als doel het verzamelen van DNA van degene(n) die het mes heeft (hebben) gehanteerd. Op het mes is een DNA- mengprofiel aangetroffen van de verdachte en minimaal één onbekende persoon. Het DNA van [slachtoffer], dat samen met het DNA van de verdachte zelf als referentieprofiel heeft gediend, is op het heft niet aangetroffen. Verder geldt dat het hof in het dossier een contra-indicatie aantreft voor het scenario van de verdachte dat hij eerst door [slachtoffer] met een mes zou zijn gestoken. De verdachte zegt zelf blijkens een in de PI Arnhem opgenomen gesprek (OVC, opname vertrouwelijke communicatie) tussen de verdachte en een bekende van hem die hem bezoekt, dat hij zijn auto pakte en toen het mes in zijn zak stak/stopte. Het hof begrijpt, tegen de achtergrond van overige zich in het dossier bevindende gegevens, dat de verdachte na zijn bezoek aan bar [bar 1] zijn auto ophaalde op de [b-straat] en vervolgens terug naar bar [bar 1] reed, alwaar hij parkeerde en uitstapte,, om enige tijd later weer in te stappen met [slachtoffer] als bijrijdster. Kennelijk had de verdachte dus een mes bij zich op het moment dat [slachtoffer] bij hem in de auto stapte, welk mes zich in zijn machtssfeer bevond en niet in die van [slachtoffer].

Ten slotte is nog een andere contra-indicatie voor het scenario van de verdachte gelegen in het feit dat de verdachte, nadat hij zichzelf uit het water had gered, geen enkel afweerletsel of ander snijletsel aan zijn handen bleek te hebben — hij had slechts een schaafwond naast de knokkel van zijn rechter middelvinger, waarvan volgens de forensisch arts niet is vast te stellen of die delict-gerelateerd is. Dit terwijl de verdachte, die als gezegd een steekwond links in de borst had toen hij het water uitkwam, volgens zijn scenario in de auto door [slachtoffer] is gestoken terwijl zij op de bijrijdersstoel zat en hij, rijdende, achter het stuur zat.

Het hof beschouwt de hiervoor uit de OVC gebezigde zinsnede over het mes als daadwerkelijk zo door de verdachte gezegd. Het hof gaat aldus voorbij aan de verklaring van de verdachte ter terechtzitting dat hij dit niet heeft gezegd en aan de bijbehorende stelling van de raadsman dat deze weergave van de OVC niet betrouwbaar is. Het hof overweegt daartoe dat de zinsnede zowel is gehoord door de verbalisant die de bewuste OVC in eerste instantie heeft uitgeluisterd, als door de speciaal door de politie ingeschakelde audiospecialist, waarna diens weergave van dit deel van de OVC bij ‘controle’ daarvan door een opsporingsambtenaar wederom zo is gehoord, met verwijzing naar bijbehorende processen-verbaal van bevindingen.

Gegeven het hiervoor overwogene komt het hof tot het oordeel dat niet aannemelijk is dat sprake is geweest van een ogenblikkelijke wederrechtelijke aanranding van de verdachte door [slachtoffer]. Het beroep op noodweer kan reeds daarom niet slagen. Als gevolg daarvan kan de verdachte evenmin een geslaagd beroep doen op noodweerexces.

Ook overigens is er geen omstandigheid aannemelijk geworden die de strafbaarheid van het bewezenverklaarde dan wel de strafbaarheid van de verdachte uitsluit. Het bewezenverklaarde is dus strafbaar en de verdachte ook.’

‘Uit het rapport van forensisch arts [forensisch arts] blijkt dat de bij cliënt waargenomen steekwond aan de borst ongeveer even waarschijnlijk is onder een hypothese van bij zichzelf toegebracht letsel als onder een hypothese van door een ander toegebracht letsel (p. 8 forensisch geneeskundige rapportage d.d. 1 maart 2021).’

‘Het is forensisch niet vast te stellen dat het mes, aangetroffen op de vloer in de Mercedes-Benz, het mes betreft waarmee het steekincident is uitgevoerd.

Er zijn wel mogelijke bloedsporen aangetroffen op het lemmet van het mes, maar deze zijn niet eenduidig. Tijdens het ingesteld PD-onderzoek op de Parkkade is op de vloer voor de bijrijdersstoel (in een laag water/slib) een mes aangetroffen.

Tijdens een door het NFI uitgevoerd onderzoek naar biologische sporen, is het mes onderzocht op de aanwezigheid van bloed. Hierbij zijn vier mogelijke bloedsporen op het lemmet en het stootvlak van het mes waargenomen. Deze mogelijke bloedsporen zijn bemonsterd.

De punt van het lemmet van het mes en de snijrand van het lemmet van het mes zijn bemonsterd. Tevens zijn het overige deel van het lemmet van het mes en het gehele heft van het mes afzonderlijk van elkaar bemonsterd met als doel het verzamelen van DNA van degene(n) die het mes heeft (hebben) gehanteerd. Alle veiliggestelde bemonsteringen zijn onderzocht op de aanwezigheid van bloed. De resultaten van dit onderzoek waren voor alle bemonsteringen, met uitzondering van de bemonstering van de snijrand van het lemmet van het mes, niet eenduidig. Dit betekent dat er op basis van de uitgevoerd test geen uitspraak kan worden gedaan over de aan aan- of afwezigheid van bloed in deze bemonsteringen. In de bemonstering van de snijrand van het lemmet van het mes is geen bloed aangetroffen.

De bemonsteringen zijn onderworpen aan een DNA-onderzoek. De DNA-profielen van slachtoffer [slachtoffer] en verdachte [verdachte] zijn vergeleken met de DNA-profielen van de bemonsteringen.

De concentratie van het DNA in de bemonsteringen, met uitzondering van de bemonstering van het heft van het mes, is lager dan 0,001 ng/ul. Dergelijk lage concentraties leveren, ook na aanvullend DNA-onderzoek, geen voor vergelijkend DNA-onderzoek geschikte DNA-profielen op. Het DNA-onderzoek aan deze bemonstering is daarom gestopt en er is geen DNA-profiel opgemaakt. Van de bemonstering van het heft van het mes is een DNA-mengprofiel van minimaal twee personen verkregen. Het DNA kan afkomstig zijn van de verdachte [verdachte] en minimaal één onbekende persoon.

Doordat er verder gene bruikbare biologische sporen op het mes zijn aangetroffen is het forensisch niet meer vast te stellen dat dit mes het mes betreft waarmee het steekincident is uitgevoerd.’

‘Het hof begrijpt, tegen de achtergrond van overige zich in het dossier bevindende gegevens, dat de verdachte na zijn bezoek aan bar [bar 1] zijn auto ophaalde op de [b-straat] en vervolgens terug naar bar [bar 1] reed, alwaar hij parkeerde en uitstapte, om enige tijd later weer in te stappen met [slachtoffer] als bijrijdster. Kennelijk had de verdachte dus een mes bij zich op het moment dat [slachtoffer] bij hem in de auto stapte, welk mes zich in zijn machtssfeer bevond en niet in die van [slachtoffer].’

‘Gegeven het hiervoor overwogene komt het hof tot het oordeel dat niet aannemelijk is dat sprake is geweest van een ogenblikkelijke wederrechtelijke aanranding van de verdachte door [slachtoffer]. Het beroep op noodweer kan reeds daarom niet slagen. Als gevolg daarvan kan de verdachte evenmin een beroep doen op noodweerexces.’

‘[betrokkene 2] vraagt wat er gebeurd is.

(…)

[betrokkene 2]: Heb je haar gestoken?

[verdachte]: onverstaanbaar

(…)

[verdachte]: (…) Dus ik pak die auto (onverstaanbaar) en toen heb ik dat mes in mijn zak gestoken. (onverstaanbaar)

[betrokkene 2]: mmm’

‘De raadsman geeft aan dat hij samen met zijn cliënt de OVC-gesprekken wil beluisteren en bespreken voordat het dossier wordt besproken.

(…)

De voorzitter onderbreekt het onderzoek voor beraad en geeft aan dat de raadsman van de gelegenheid gebruik kan maken om met de verdachte de OVC-gesprekken te beluisteren.

(…)

De raadsman merkt op:

We hebben de OVC-gesprekken beluisterd. Ik ben technisch onderlegd, ik heb het thuis beluisterd en verbeterd. Als ik had geweten hoe het hier klonk, dan had ik dat meegenomen, dit is niet verstaanbaar.

(…)

De verdachte verklaart verder:

(…) U houdt mij voor dat er op diezelfde pagina van het OVC-gesprek staat dat ik het mes in mijn zak heb gestoken. Er is een gesprek gevoerd, maar dat laatste stuk weet ik niet. Mijn advocaat merkt op dat de tijdcode erbij is gezet, maar dat een stuk van 30 seconden tussen minuut 21.28 en minuut 22.06 onverstaanbaar is en daar dus informatie ontbreekt; het lijkt dus of het aansluit, maar dat is niet zo. Het klopt ook niet, ik heb geen mes in mijn zak gestoken. Mijn advocaat wijst erop dat er een hoop gemompel is te horen en dat er tijd zit tussen de in het verslag opgenomen zinnen waarin er één eindigt op minuut 22.27 en de volgende zin pas begint bij minuut 24.23, bovendien zou een stemdeskundige mijn stem niet kunnen bevestigen. (…) Mijn advocaat merkt met betrekking tot pagina 459 van het verslag van het gesprek op dat het niet is te verstaan zoals het is opgetekend. Ik voeg eraan toe dat als het wel is te verstaan, dat het is in de context van wat er is gebeurd.

(…)

De voorzitter deelt mee dat de OVC-gesprekken afgespeeld en beluisterd zullen worden. Hiervoor is apparatuur in de zittingszaal aanwezig dat wordt bediend door een rechercheur.

(…)

De raadsman merkt op: In het dossier zitten ambtsedige processen-verbaal van verbalisanten waarin de uitwerking van de gesprekken staat. Ik, mijn cliënt en kantoorgenoten hebben de gesprekken beluisterd. Deze zijn niet te verstaan. Ik begrijp niet hoe de verbalisanten tot identificatie van woorden zijn gekomen en de gesprekken hebben uitgewerkt. De processen-verbaal zijn wettig bewijs in belastende zin, zoals dat de verdachte het ‘mes in zijn zak heeft gestoken’ (…). Het Openbaar Ministerie zegt dat de apparatuur het neusje van de zalm is voor het beluisteren en verstaanbaar maken van gesprekken, maar ik kon er niks van verstaan. Zeker niet hetgeen de verbalisanten hebben uitgewerkt. Ik wil daarom kunnen horen wat de rechtbank heeft kunnen horen en of de rechtbank dus heeft kunnen horen datgeen in de processen-verbaal staat. Indien dit verzoek wordt ingewilligd, dient verder een technisch deskundige te worden aangewezen. Deze kan vaststellen of het mijn cliënt is, of er is gezegd wat er is opgetekend en hij kan zich uitlaten over de bewijswaarde. De processen-verbaal dienen op voorhand te worden uitgesloten van het bewijs indien de rechtbank het niet kan horen.

De officier van justitie reageert:

Delen van de geluidsopnames zijn niet goed hoorbaar. Als het gaat om de twee gewraakte zinnen, dan kan er eventueel een veredelde versie worden beluisterd (…).

(…)

De voorzitter deelt na hervatting mee:

Het gaat om de eigen waarneming van de rechtbank. We hebben alle vier de gewraakte passages niet kunnen horen. De rechtbank neemt nu nog geen beslissing over de OVC-gesprekken (…).

(…)

De officier van justitie wil nogmaals de fragmenten van de OVC-gesprekken afspelen, omdat er nu andere opnames beschikbaar zijn. Vervolgens zijn dezelfde 7 geselecteerde fragmenten weer afgespeeld en beluisterd.

(…)

De verdachte reageert dat hij soms zijn stem of die van [betrokkene 2] herkent, maar dat het verder hetzelfde was als gisteren.

De raadsman blijft bij zijn verzoek met betrekking tot de gesprekken zoals gisteren op de zitting gedaan.

De voorzitter merkt op dat hij de gewraakte passages er niet uit heeft gehaald maar dat het geluid wel beter was dan gisteren.

(…)

De raadsman herhaalt zijn verzoek ten aanzien van de OVC-gesprekken. Hij licht toe: de officier van justitie heeft de gewraakte passages over de dreiging en het mes als belangrijke boog van haar bewijsconstructie gebruikt. Dat vind ik problematisch. De officier van justitie moet onderkennen als ze iets niet hoort; de rechtbank heeft aangegeven het niet te horen. De officier van justitie vertrouwt op het ambtsedig opgemaakte proces-verbaal van de verbalisant. (…) Ik heb aangegeven opgeleid te zijn voor geluid en daar veel van te weten. Mijn laptop met apparatuur heb ik gebruikt, maar het is niet gelukt om het geluid beter te krijgen dan we zojuist hebben gehoord. Dat is denk ik de beste variant. Het gemiddelde verhoor zou een bepaald gesprek moeten kunnen horen. Ik ben ook getraind om verhoren goed te beluisteren en de rechtbank ook. Wat er niet is, kun je ook niet horen en beter maken. Het verbaast mij dat mensen van de recherche zeggen dat ze dat hebben gehoord. Ze hebben dezelfde gesprekken gehoord en hebben daar dialogen uit gehaald. Ze hebben geen supersonische oren. De verbalisanten zijn hoofdagent en hebben geen bijzondere expertise. Het is hoogst opmerkelijk dat het zo is opgetekend. De officier van justitie stelt op grond van de OVC-gesprekken dat er een motief was en dat iemand om het leven is gebracht. Het is een waardeloze opname als beoordeling voor bewijs, de rechtbank moet er geen bewijswaarde aan toekennen. De rechtbank kan wel bewijswaarde aan het proces-verbaal toekennen. Dan kan de rechtbank het in de bewijsconstructie bij de gedachtegang opnemen en dan zou de rechtbank wettig en overtuigend bewijs kunnen hebben. Een deskundige moet daar een oordeel over vellen. Die zou de OVC-gesprekken moeten onderzoeken en analyseren en daarna toelichten wat de waarde is voor het bewijs. De eigen waarneming door de rechtbank is belangrijk, dit geldt ook bij camerabeelden. Er moet ook tegenwicht worden geboden zodat de rechtbank een zo volledig mogelijk pallet aan mogelijkheden heeft. Dit moet allemaal worden meegenomen in de beoordeling of voorshands moet worden gezegd dat de OVC-gesprekken niet als bewijs kunnen worden gebruikt. (…)’

‘(…)

NNM1: Dus nou ik uh (NTV). Ik pakte m'n auto (NTV). En toen (NTV) dat mes in m'n zak stoppen.

NNM2: (Maakt bevestigend geluid).’

‘Van het OM hebben wij, via mr. Bazuin van het Hof Den Haag, vandaag een proces-verbaal ontvangen met daarin een opnieuw uitgewerkte versie van een passage uit een OVC gesprek. (…) Uit het proces-verbaal blijkt verder dat onbekend gebleven audiospecialisten het bestand hebben uitgewerkt. De verdediging wilt graag weten door wie de uitwerking is gedaan, welke apparatuur daarbij is gebruikt, van welke deskundigheid of ervaring sprake is bij die persoon, en bovenal, waarom de audiospecialist(en) die het bestand heeft/hebben uitgewerkt die uitwerking zelf niet ondertekend hebben. Enkel de verbalisant die het proces-verbaal heeft opgemaakt heeft getekend op ambtsbelofte. Op basis daarvan kunnen we ons niet ervan verzekeren dat de kwaliteit van de uitwerking afdoende is en dat de audiospecialisten zelf achter de inhoud van de uitwerking staan. Daarvoor is aanvullende informatie nodig.’

‘Zoals u in de prosessen-verbaal van de inhoudelijke behandeling in eerste aanleg hebt gelezen, is er inderdaad een discussie geweest over de inhoud van de betreffende OVC opnames. U heeft kunnen lezen dat ik heb medegedeeld over relevante expertise en apparatuur te beschikken en dat het desondanks mij niet is gelukt om de opnames te veredelen terwijl het gebruik van de door het OM meegebrachte apparatuur ter zitting geen verbetering in de verstaanbaarheid heeft opgeleverd. Overigens ik kan op grond van mijn expertise — waarover zo meer- aangegeven dat die apparatuur überhaupt niet geschikt is voor verbetering van de verstaanbaarheid.

Ondergetekende heeft een internationale opleiding tot Audio Engineer afgerond aan het SAE instituut; https://www.sae.edu/deu/en/audio-engineering-diploma-bachelor/#gref Deze opleiding staat in de muziek- en televisiewereld bekend als de beste in zijn soort en wordt als prestigieus beschouwd. Later ben ik er ook als docent aan verbonden geweest. In de bijlage treft u een scan van mijn diploma aan. Ik durf dus te zeggen dat ik enig verstand heb van geluid. Op grond van mijn kennis en ervaring en de door mij toegepaste apparatuur en technieken, kan ik u zeggen dat het hoogst onwaarschijnlijk is dat de vermeende audiospecialisten van de politie de onverstaanbare passages verstaanbaar hebben kunnen maken. Om die reden en de ontkenning van mijn client dat dit de juiste inhoud zou zijn, wordt de inhoud van de nieuwe uitwerkingen mordicus betwist.

Ik wil weten wie deze uitwerking heeft gemaakt, met welke apparatuur en welke apparatuur aanvankelijk is gebruikt, waarop de vermeende expertise is gebaseerd en waarom de uitwerking niet is ondertekend. Voorts kondig ik aan dat ik de ‘audiospecialist(en)’ wil horen dienaangaande.

Ik verzoek u andermaal de zaak aan te houden.’

‘De raadsman deelt mede [betrokkene 2] als getuige naar de terechtzitting van heden te hebben meegebracht en licht deze medebrenging als volgt toe:

[YM: welk aanhoudingsverzoek te vinden is in de aanvullende stukken].

(…)

De raadsman vervolgt:

‘Ter terechtzitting in eerste aanleg zijn kosten noch moeite gespaard om dit OVC-gesprek verstaanbaar te krijgen, echter tevergeefs. Ook in hoger beroep heeft hieromtrent mailwisseling plaatsgevonden. Uit deze mailwisseling blijkt dat het niet is gelukt om ‘SuperQ’ apparatuur voor de terechtzitting van heden te regelen. Effectief één werkdag voor de inhoudelijke behandeling van de zaak — waarbij bedacht dient te worden dat cliënt in de PI Veenhuizen gedetineerd zit, hetgeen voor de verdediging een reistijd van twee uren betekent — denkt het Openbaar Ministerie dat het volgens de regelen der kunst zou zijn om een dergelijke uitwerking van een OVC-gesprek over de schutting van de verdediging te gooien. Het standpunt van het Openbaar Ministerie is op de inhoud van dat gesprek gebaseerd. De uitwerking van dit OVC-gesprek is door een volstrekt anoniem persoon gedaan. Het proces-verbaal van bevindingen van 15 maart 2023 is niet door de uitluisteraar van het OVC-gesprek opgemaakt. Evenmin is de uitwerking van het gesprek op ambtseed-/belofte geschied. Voorts staat niet geverbaliseerd hoe, wanneer en waar de uitwerking van het OVC-gesprek heeft plaatsgevonden. Het betreft een volstrekt onverstaanbaar gesprek. Op basis van mijn opleiding en expertise is mij bekend dat wat je niet op een opname hebt staan, je niet ineens verstaanbaar kunt maken. De verdediging dient in de gelegenheid te worden gesteld op een fatsoenlijke wijze met cliënt te bespreken wat zich in het dossier bevindt. De gehele verdedigingstrategie dient te worden herzien. Een onderbreking van vijf minuten volstaat hiervoor niet. Indien het anders was geweest, had de verdediging zelf een deskundige ingeschakeld. De verdediging dacht dat ze verder kon met het gegeven dat het OVC-gesprek onverstaanbaar is. De verdediging betwist dan ook de inhoud van de uitwerking van het OVC-gesprek van de PI Arnhem van 5 februari 2020. De verdediging zou apparatuur naar de zitting kunnen meenemen en vervolgens kunnen laten zien wat mogelijk is. De verdediging merkt enige irritatie bij uw hof maar het feit is dat cliënt wordt verdacht van moord. Enige boosheid is de verdediging dan ook niet vreemd. De verdediging begrijpt niet hoe dit kan gebeuren. De verdediging verzoekt nogmaals om aanhouding van de behandeling van de zaak, daar zij onvoldoende tijd heeft gehad om het een en ander met cliënt te bespreken. Mogelijk dient de verdedigingsstrategie te worden gewijzigd.

Daarnaast wenst de verdediging dat er een proces-verbaal wordt opgemaakt, inhoudende op welke wijze het OVC-gesprek opnieuw is uitgeluisterd, door wie het gesprek is uitgeluisterd, door hoeveel personen het gesprek is uitgeluisterd, de namen en expertise van de uitluisteraars, met welke apparatuur het gesprek is uitgeluisterd, en waarom die apparatuur anders is dan de reeds eerder gebruikte apparatuur voor het uitluisteren, van het gesprek.

Tot slot wenst de verdediging getuigen te horen omtrent hetgeen de verdediging zojuist heeft aangegeven over wat zij in een proces-verbaal van bevindingen vervat wenst te zien. [onderstrepingen YM]

Desgevraagd door de jongste raadsheer bevestigt de raadsman dat met ‘getuigen’ wordt gedoeld op degene(n) die het OVC-gesprek heeft/hebben uitgeluisterd.

De raadsman vervolgt:

De verdediging wenst van het Openbaar Ministerie te vernemen wanneer het Openbaar Ministerie het proces-verbaal van bevindingen van 15 maart 2023 van de recherche heeft ontvangen en waarom het Openbaar Ministerie heeft bedacht om dit proces-verbaal op 15 maart 2023 aan de verdediging te verstrekken. Afhankelijk van de beantwoording van deze vragen heeft de verdediging mogelijk nog nadere onderzoekswensen.

Cliënt heeft recht op een eerlijk proces. Hij wacht liever iets langer in detentie om daaraan tegemoet te kunnen komen.

(…)

De raadsman deelt het volgende mede:

De twee uitwerkingen van het OVC-gesprek van 5 februari 2020 zijn volstrekt niet gelijk aan elkaar. Twee belastende passages staan niet in het eerder opgemaakte proces-verbaal van de uitwerking van het OVC-gesprek. Deze kwestie heb ik niet met cliënt, kunnen bespreken. Normaliter gaat er een week analyse aan vooraf voordat ik zaken met cliënt kan bespreken. Dan wordt er een brief aan het Openbaar Ministerie geschreven. De verdediging heeft het alleen maar over het tardief verstrekken van een voor cliënt belastend proces-verbaal. De verdediging persisteert dan ook bij het aanhoudingsverzoek.

(…)

De raadsman deelt vervolgens het volgende mede:

Het Openbaar Ministerie stelt zich op het standpunt dat de verdediging het had kunnen zien aankomen. Dit betwist de verdediging. In het dossier staat dat alle scenario 's zijn onderzocht en dat het scenario van cliënt even waarschijnlijk is. Deze uitwerking van het OVC-gesprek is daarin niet meegenomen.

Indien een ruimte beschikbaar wordt gesteld om het een en ander met mijn cliënt te bespreken, bestaat er naar de mening van de verdediging nog steeds onvoldoende ruimte om met de inhoudelijke behandeling van de zaak door te gaan. De verdediging heeft zich te houden aan een bepaalde beroepsethiek op het moment dat een dergelijk belastend stuk wordt ontvangen. De verdediging acht het onbestaanbaar wanneer cliënt niet in de gelegenheid wordt gesteld om dit met zijn raadsman te bespreken.’

‘Uw hof heeft zojuist het een en ander aan verzoeken van de verdediging toegewezen dan wel deels ambtshalve bepaald, zoals het nader op te maken proces-verbaal van bevindingen. In dat nader op te maken proces-verbaal van bevindingen dienen bepaalde vragen te worden beantwoord, maar de verdediging wenst eveneens de vraag beantwoord te zien op welk moment er opdracht tot het uitluisteren van het gesprek is gegeven. Voorts dient het een en ander te worden vermeld over de screening van de uitluisteraar(s), de wijze van de screening, of er apparatuur is gebruikt en zo ja, welke apparatuur.

De verdediging wenst ook de uitluisteraar(s) en de opdrachtgever als getuige te horen.

Tevens wenst de verdediging geïnformeerd te worden omtrent de vraag of dit een andere bewerkte opname is of dat het dezelfde onbewerkte opname is waarop de uitwerking van het gesprek, zoals geverbaliseerd op bladzijde 454 van het dossier, is gebaseerd.

(…)

De verdediging wenst op de terechtzitting van heden dan wel op de terechtzitting van 21 maart 2023 het OVC-gesprek van 5 februari 2020 te beluisteren, zodat cliënt zijn visie hierop kan geven. De verdediging wenst daarbij dat uw hof een eigen waarneming kenbaar zal maken. Het beluisteren van OVC-gesprekken dient te geschieden zoals dat op de terechtzitting in eerste aanleg heeft plaatsgevonden. ‘Super Q’ is niet de daarvoor bedoelde software. De verdediging had reeds tevoren kunnen aangegeven dat dat niet zou werken. De stelling van de verdediging is dat zou moeten kunnen worden volstaan met het afspelen van de originele audiobestanden op de in uw zittingszaal aanwezige apparatuur. De apparatuur van de verdediging heeft niets kunnen bijdragen aan de kwaliteit van het OVC-gesprek. Aan de hand van het beluisteren van het OVC-gesprek kan uw hof een eigen waarneming doen.’

‘Duidelijk is dat er geen speciale apparatuur beschikbaar is voor het uitluisteren van het OVC-gesprek. Thans wordt er gewerkt aan het opmaken van een aanvullend proces-verbaal van bevindingen. Het OVC-gesprek kan op de terechtzitting van heden worden beluisterd, maar niemand zal daar iets van kunnen verstaan. Van de politie heb ik begrepen dat zij drie dagen bezig zijn geweest met het uitluisteren van het OVC-gesprek. Dit kan niet op de terechtzitting plaatsvinden en zal indien nodig via de raadsheer-commissaris moeten geschieden. Het betreft niet het veredelen van het OVC-gesprek, maar om de uitoefening van een specialisme.’

‘Het Openbaar Ministerie zegt iets anders dan hetgeen in het proces-verbaal staat opgenomen. In het proces-verbaal van bevindingen van 15 maart 2023 staat geverbaliseerd dat audiospecialisten gebruik hebben gemaakt van speciale apparatuur. Het staat gewoon in het proces-verbaal. Alle informatie moet helder zijn. Is de uitluisteraar iemand geweest die heel goed kan luisteren of is met behulp van speciale apparatuur uitgeluisterd of beide? Als deskundige betwist ik dat dit juist is.’

‘De voorzitter deelt mede dat hieromtrent een aanvullend proces-verbaal van bevindingen zal worden ontvangen.

De raadsman vervolgt:

(…)

Daartoe door de voorzitter in de gelegenheid gesteld deelt de verdachte het volgende mede:

(…) Na beraad wordt het onderzoek hervat en deelt de voorzitter als beslissingen van het hof het volgende mede. (…) De beslissing op het verzoek tot het horen van de uitluisteraar(s) en de opdrachtgever als getuige houdt het hof aan tot ontvangst van het nader op te maken proces-verbaal van bevindingen. Het verzoek tot het op de terechtzitting beluisteren van OVC-gesprekken wordt afgewezen, nu de noodzaak daartoe niet is gebleken.

Desgevraagd door de verdachte deelt de voorzitter mede dat er op de terechtzitting geen OVC-gesprekken zullen worden beluisterd, ook niet met een koptelefoon op. Het hof beschikt over de OVC-gesprekken en als het hof daartoe aanleiding ziet, zullen de OVC-gesprekken door het hof worden beluisterd.

(…)

De raadsman herhaalt zijn verzoek tot het op de terechtzitting beluisteren van OVC-gesprekken indien de OVC-opnames onderdeel uitmaken van het procesdossier.

De voorzitter deelt mede dat het beluisteren van OVC-gesprekken ook op de terechtzitting in eerste aanleg heeft plaatsgevonden.

De raadsman deelt vervolgens het volgende mede:

‘Op de vraag van de voorzitter in het kader waarvan OVC-gesprekken op de terechtzitting dienen te worden beluisterd, deelt de raadsman het volgende mede:

De voorzitter vraagt de raadsman aan te geven welke passages hij op de terechtzitting beluisterd wenst te zien.

De raadsman wenst louter de litigieuze passages van het OVC-gesprek van 5 februari 2020 in de PI Arnhem beluisterd te zien, waarvan nu volgens de raadsman een onjuiste uitwerking aan het dossier is toegevoegd.

De voorzitter bespreekt de inhoud van het proces-verbaal van bevindingen van 15 maart 2023 met daaraan gehecht de uitwerking van het OVC-gesprek van 5 februari 2020 in de PI Arnhem. Dit zou een gesprek tussen [betrokkene 2] en de verdachte betreffen en de voorzitter vraagt aan de verdachte of hij die dag bezoek in de PI heeft gehad.

De verdachte verklaart als volgt:

Op de vraag van de voorzitter of het proces-verbaal van bevindingen van 15 maart 2023 kan worden geacht voldoende te zijn voorgehouden, deelt de raadsman mede dat hij een aantal opmerkingen over dit proces-verbaal naar voren wenst te brengen.

De voorzitter deelt hierop mede dat de raadsman daartoe bij pleidooi in de gelegenheid zal worden gesteld, daar thans de ondervraging van de verdachte plaatsvindt.

De raadsman deelt vervolgens het volgende mede:

Op de vraag van de jongste raadsheer of de verdachte überhaupt met [betrokkene 2] in de PI Arnhem heeft gesproken over een mes, over steken en over hoe het incident gegaan is, verklaart de verdachte als volgt:

‘De voorzitter deelt mede dat hij vooralsnog voornoemde zin niet of nauwelijks heeft kunnen horen.

De raadsman deelt mede dat hijzelf, de verdachte en derden dit OVC-gesprek hebben beluisterd, waardoor hem bekend is wat wel en niet te horen is. Met de koptelefoon op hoor je het geluid verspringen en de passages die in de uitwerking van het OVC-gesprek staan opgenomen zijn niet te horen, aldus de raadsman. De raadsman verzoekt het hof een eigen waarneming te doen omtrent het al dan niet horen van de passages zoals omschreven in de uitwerking van het gesprek.

De voorzitter deelt in reactie hierop mede op deze wijze weinig mee te krijgen van hetgeen in het OVC-gesprek gezegd wordt en het daarbij te laten.

Desgevraagd door de raadsman deelt de verdachte mede niet te hebben gehoord wat in de buurt komt van hetgeen in de uitwerking van het OVC-gesprek opgenomen staat en dat hij dat in een eerder stadium evenmin heeft gehoord. De verdachte deelt verder mede niets te hebben gezegd omtrent een mes in zijn zak stoppen dan wel dat hij als eerste zou hebben gestoken.’

‘De getuige, genaamd [betrokkene 2], geboren op [geboortedatum] 1980 in [geboorteplaats], wonende te [b-plaats] en van beroep metaalhandelaar, legt op vragen de volgende verklaring af:

‘(…) De verdediging heeft geconstateerd dat het Openbaar Ministerie de nieuwe, voor cliënt belastende passage ‘Misschien dat ik haar zeg maar eerst heb gestoken’ niet in zijn bewijsconstructie heeft meegenomen. Dat is alles betekend. Indien aan deze passage waarde was gehecht, zou dat vetgedrukt in het schriftelijk requisitoir zijn opgenomen. De verdediging is bekend met de reden van niet opnemen van deze passage. Deze passage is namelijk niet betrouwbaar. ‘Zonder enige sturing’ acht de verdediging het bijzonder dat de audiospecialisten de passage wel hebben gehoord, terwijl wij het allemaal niet hebben gehoord. Bovendien is deze passage volmondig betwist, door de getuige [betrokkene 2], de gesprekdeelnemer, en cliënt. Ook over de passage: ‘En toen (NTV) dat mes in m'n zak stoppen’ heeft de verdediging twijfels of het te horen is geweest. Ondanks de in eerste aanleg ingevlogen ‘SuperQ’ apparatuur heeft niemand dat op de terechtzitting in eerste aanleg kunnen horen. De met de apparatuur van de verdediging was het evenmin hoorbaar. Desondanks is deze passage wel in het schriftelijk requisitoir opgenomen. Deze gang van zaken is betekenisvol. De verdediging verzoekt om die reden deze twee passages, gezien het risico van onbetrouwbaarheid, niet tot het bewijs te bezigen. Niet kan worden vastgesteld of de passages op deze manier zijn uitgesproken. De verdediging verzoekt uw hof om de op de terechtzitting van gisteren afgelegde verklaring van de getuige [betrokkene 2] als meest betrouwbare bron te beschouwen.’

‘De voorzitter constateert dat hij vooralsnog voornoemde niet of nauwelijks heeft kunnen horen.’

‘De voorzitter deelt in reactie hierop mede op deze wijze weinig mee te krijgen van hetgeen in het OVC-gesprek gezegd wordt en het daarbij te laten.’

‘Wanneer is er uitgeluisterd?

Op vrijdag 10 maart 2023 is aan de audiospecialisten een verzoek gedaan om een deel van het gehele bestand uit te werken. In onderzoek Maas is gebleken dat er tijdens de terechtzitting in eerste aanleg discussie was over de uitwerking van een passage in de OVC. Dit betrof de OVC van 5 februari 2023 uitgewerkt in document 2002112204.AMB. Op maandag 13 en dinsdag 14 maart 2023 is het aangeleverde audiofragment uitgeluisterd. De tweede dag betrof de controle door de uitwerker.

Is het alleen of met anderen uitgeluisterd?

Het fragment is alleen uitgeluisterd.

Wat waren de omstandigheden waaronder het uitluisteren heeft plaatsgevonden?

Het fragment is uitgeluisterd in een tapkamer. Deze kamer heeft minimale omgevingsgeluid en ingericht om in stilte te kunnen werken.

Welke informatie was beschikbaar bij de uitluisteraar (over het dossier)?

Onderstaande is gedeeld met de uitluisteraar via mail:

Beschrijving van het team/Omschrijving van de uitwerker

Het Audiospecialistenteam Oost-Brabant is in februari 2021 gestart. Dit zijn extern ingehuurde medewerkers die zich dagelijks bezig houden met het uitluisteren en beschrijven van audiobestanden. Dit zijn onder andere tapgesprekken, OVC, 112 meldingen en verhoren. Deze medewerkers hebben een afstand tot de arbeidsmarkt en hebben een stoornis in het autistisch spectrum. Behalve een goed gehoor is voor dit werk ook een groot concentratievermogen nodig. Deze medewerkers zijn juist door hun autisme goed in hun werk.

De uitwerker is een burger en geen opsporingsambtenaar.

Expertise van de uitluisteraar/uitluisteraars?

De audiospecialisten hebben het uitluisteren als hoofdtaak. In de afgelopen 2 jaar zijn zij begeleid door ervaren opsporingsambtenaren.

Wat voor training hadden deze personen?

De audiospecialisten hebben geen specifieke training gehad op het gebied van uitluisteren van audiobestanden.

Welke apparatuur is gebruikt?

Het bestand dat is uitgewerkt is onbewerkt.

(…)

Wat was de wijze van toezicht op dit proces?

Het onderzoeksteam dient toe te zien op het proces-verbaal dat hiervan wordt opgemaakt.

Welke screening heeft plaatsgevonden?

Deze uitwerkers zijn gescreend door de Nationale Politie middels een BGO-lang screening.

Wat is de werkwijze?

De opdrachtgever (opsporingsambtenaar) maakt een proces-verbaal van bevindingen op en controleert het rapport dat door de Audiospecialist is aangeleverd in zijn geheel. Alleen de delen die overeenkomen met de bevindingen van de verbalisant zullen worden opgenomen in een proces-verbaal. Tot slot tekent hij of zij het proces-verbaal. (…)’

‘(…) Er is een voor cliënt buitengewoon belastend proces-verbaal ingebracht en daar dient de verdediging getuigen over te kunnen horen. Het is een schriftelijk bescheid waar de verdediging op kan afdingen. De verdediging heeft nog altijd vraagtekens bij de inhoud van het proces-verbaal van bevindingen van 20 maart 2023. In het proces-verbaal van bevindingen staat gerelateerd dat de tweede dag de controle door de uitwerker betrof. De verdediging vraagt zich in dat verband af of er twee personen het OVC-gesprek hebben beluisterd. De verdediging begrijpt niet wat hiermee wordt bedoeld en wenst daar duidelijkheid over verschaft te krijgen. Op de tweede pagina, bovenaan, staat gerelateerd hoe de informatie aan de uitluisteraar is verstrekt. De passage ‘om niet te sturen’ wordt volledig ongedaan gemaakt door hetgeen reeds eerder is gerelateerd. De verdediging wil weten waarom dat op die wijze in de aan de uitluisteraar verzonden mail is opgenomen. De verdediging wenst dan ook alle correspondentie met de uitluisteraar te ontvangen. Dat lijkt me niet teveel gevraagd. Er is informatie verstrekt en gekomen vanaf de uitluisteraar. Wie zijn dat dan? Onderaan bladzijde 2 van het proces-verbaal van bevindingen staat de vraag en het antwoord daarop omtrent de werkwijze. Het door de opdrachtgever opgemaakte proces-verbaal van bevindingen heeft de verdediging niet ontvangen. Voorts staat daar als antwoord opgenomen:

Welk proces-verbaal betreft dat dan? Een dergelijk proces-verbaal kent de verdediging niet. Kennelijk betreft het een proces-verbaal van bevindingen dat wordt vergeleken met hetgeen de uitluisteraar heeft opgetekend. Dan is de vraag of alleen hetgeen wordt opgenomen dat overeenkomt met de bevindingen van de verbalisant. Dit lijkt de verdediging relevant om te weten. In het proces-verbaal van bevindingen staat niet wie degene is die heeft uitgeluisterd. De verdediging wenst te worden geïnformeerd omtrent de vragen wie de persoon is die het OVC-gesprek heeft uitgeluisterd, wat zijn/haar ervaring is, of er contact is geweest met de opdrachtgever en of dit mondeling contact is geweest. De verbalisanten hebben het proces-verbaal van bevindingen op ambtseed-/belofte opgemaakt maar is de uitluisteraar ook beëdigd? Dat is de verdediging niet helder. De advocaat-generaal merkt op dat de uit luisteraars burgers zijn. Ook burgers kunnen worden beëdigd. Daar wenst de verdediging meer over te worden geïnformeerd. Voorts wenst de verdediging de uitluisteraar op de terechtzitting dan wel bij de raadsheer-commissaris als getuige te horen. De verdediging wil van de uitluisteraar horen hoe hij/zij tot die belastende passages is gekomen.

Desgevraagd door de voorzitter bevestigt de raadsman dat de verdediging wenst dat er een aanvullend proces-verbaal van bevindingen wordt opgemaakt en dat de uitluisteraar(s) van het OVC-gesprek als getuige wordt/worden gehoord.’

‘(…) De verzoeken tot het wederom laten opmaken van een aanvullend proces-verbaal van bevindingen naar aanleiding van de tweede uitwerking van het OVC-gesprek van 5 februari 2020 en tot het horen van de uitluisteraar(s) worden afgewezen. Gelet op het ontbreken van een voldoende onderbouwing van de verzoeken, acht het hof dit niet noodzakelijk.’

‘Verder geldt dat het hof in het dossier een contra-indicatie aantreft voor het scenario van de verdachte dat hij eerst door [slachtoffer] met een mes zou zijn gestoken. De verdachte zegt zelf blijkens een in de PI Arnhem opgenomen gesprek (OVC, opname vertrouwelijke communicatie) tussen de verdachte en een bekende van hem die hem bezoekt, dat hij zijn auto pakte, en toen het mes in zijn zak stak/stopte. Het hof begrijpt, tegen de achtergrond van overige zich in het dossier bevindende gegevens, dat de verdachte na zijn bezoek aan bar [bar 1] zijn auto ophaalde op de [b-straat] en vervolgens terug naar bar [bar 1] reed, alwaar hij parkeerde en uitstapte, om enige tijd later weer in te stappen met [slachtoffer] als bijrijdster. Kennelijk had de verdachte dus een mes bij zich op het moment dat [slachtoffer] bij hem in de auto stapte, welk mes zich in de machtssfeer bevond en niet in die van [slachtoffer].’

‘Het hof beschouwt de hiervoor uit de OVC gebezigde zinsnede over het mes als daadwerkelijk zo door de verdachte gezegd. Het hof gaat aldus voorbij aan de verklaring van de verdachte ter terechtzitting dat hij dit niet heeft gezegd en aan de bijbehorende stelling van de raadsman dat deze weergave van de OVC niet betrouwbaar is. Het hof overweegt daartoe dat de zinsnede zowel is gehoord door de verbalisant die de bewuste OVC in eerste instantie heeft uitgeluisterd, als door de speciaal door de politie ingeschakelde audiospecialist, waarna diens weergave van dit deel van de OVC bij ‘controle’ daarvan door een opsporingsambtenaar wederom zo is gehoord, met verwijzing naar bijbehorende processen-verbaal van bevindingen.’

‘Voor de beantwoording van de vraag of bij de verdachte ten tijde van het tenlastegelegde al dan niet een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van zijn geestvermogens bestond, heeft het hof acht geslagen op de rapportage Pro Justitia van het Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie, locatie Pieter Baan Centrum (hierna: PBC) d.d. 10 december 2020, opgemaakt door [psychiater], psychiater, en [psycholoog 1], GZ-psycholoog. Nu de verdachte heeft geweigerd mee te werken aan het onderzoek beschouwt het hof de verdachte als een zogeheten ‘weigerende observandus’, zodat de vereisten van artikel 37a, derde lid van het Wetboek van Strafrecht (hierna: Sr) blijkens het vierde lid van dat wetsartikel niet van toepassing zijn.

Ondanks dat de verdachte zijn medewerking aan het onderzoek in het PBC heeft geweigerd, is het hof, anders dan de verdediging, van oordeel dat de beschikbare rapportage van het PBC, gelet op hetgeen daarin naar voren is gebracht op basis van de door de deskundigen gebezigde, vermelde bronnen, de conclusie rechtvaardigt dat de verdachte lijdt aan een ziekelijke stoornis van zijn geestvermogens. Het hof heeft hierbij het volgende in aanmerking.

Door de deskundigen [psychiater 1] en [psycholoog 1] is geconcludeerd dat — collaterale informatie over de verdachte in aanmerking genomen — sterke aanwijzingen bestaan van psychische stoornissen. Zij komen tot deze conclusie op basis van — samengevat — het navolgende.

Forensisch relevante elementen zijn de herhaalde meldingen van huiselijk geweld, het streven naar behoeftebevrediging, de stemmingswisselingen en beperkte frustratietolerantie, de reactie als instrumentele agressie (op zichzelf gericht), de gebrekkige gewetensfunctie en het terugkomende onverantwoordelijke gedrag (…). Daarnaast noemen de deskundigen de beschrijvingen van verdachtes functioneren waaruit blijkt van problemen met werk, relaties en wonen. Binnen relaties ontstaan vanuit zijn gedrag steeds moeilijkheden in de interacties, zowel met partners als met familie en zelfs met zijn eigen kinderen. De verdachte slaagt er niet goed in om een eigen woonomgeving te realiseren. Bovenstaand beschreven moeilijkheden passen bij de algemene criteria van een persoonlijkheidsstoornis waarbij het gedrag een patroon vormt dat beperkingen in het relationele, sociale, beroepsmatige en het functioneren op andere terreinen veroorzaakt. De persoonlijkheidskenmerken zoals de omgeving specifiek kenschetst, omschrijven de verdachte als iemand die in relatief affectief instabiel is. Dwingend en inadequaat intens woedend beheerst hij zijn partner(s), meest gericht om feitelijke of vermeende verlating te voorkomen. Voorts worden recidiverende suïcidale dreigingen genoemd. Deze trekken passen bij borderline persoonlijkheidsproblematiek.

Narcistische persoonlijkheidssymptomen kenmerken zich bij de verdachte door in het contact met (en volgens) zijn omgeving controlerend en sturend te zijn met een neiging om een zeker gevoel van macht te willen hebben en voorts door opvallende gekrenktheid bij verlating. Hij zet bij afwijzing stalking in, tevens een kenmerk van narcistische krenking. De omgeving ervaart de verdachte als manipulatief, onbetrouwbaar, externaliserend en ongevoelig. Hij wordt omschreven als iemand met riskant en onverantwoordelijk gedrag. Dit wijst op antisociale persoonlijkheidstrekken. Het antisociale uit zich binnen de dynamiek van relaties en op betrekkingsniveau. Het beeld van de verdachte past, op basis van de informatie uit het milieuonderzoek, bij een andere gespecificeerde persoonlijkheidsstoornis (met borderline, narcistische en antisociale kenmerken).

(…)

Alles overzien zien de deskundigen redenen om het tenlastegelegde, alleen al vanwege de doorwerking door de persoonlijkheidsstoornis, in zonder meer verminderende mate aan de verdachte toe te rekenen. (…)

Wat betreft het recidiverisico wijst het risicotaxatie instrument HCR-20V3 op een hoge kans op recidive van geweld op de lange termijn indien de verdachte zonder behandeling zou terugkeren in de situatie van voor zijn aanhouding. Hierbij mede indachtig dat de kans op herhaling van geweld voornamelijk gezien wordt in intieme relaties dan wel als gevoelens van afwijzing een rol spelen. De persoonlijkheidsstoornis heeft relevante invloed op verdachtes functioneren en leidt daarmee tot beperking van gedragskeuzemogelijkheden. (…)

Het hof heeft verder acht geslagen op de volgende zich in het dossier bevindende stukken.

Ter terechtzitting in eerste aanleg hebben op verzoek van de verdediging twee onafhankelijke deskundigen het PBC-rapport en meer in het bijzonder de gehanteerde werkwijze en de uitkomsten daarvan tegen het licht gehouden. De psychiater dr. [psychiater 2] heeft onder andere als zijn oordeel uitgesproken dat ‘op basis van de consistente informatie van veel verschillende bronnen (…) een cluster-B-persoonlijkheidsstoornis met grote zekerheid [is] vast te stellen, en is met redelijke zekerheid vast te stellen aan (…) welke cluster-B-persoonlijkheidsstoornis(sen) betrokkene voldoet’. De psycholoog drs. [psycholoog 2] heeft in zijn rapport aangegeven dat ‘de afwegingen en inschattingen ten aanzien van de diagnostiek die de PBC-onderzoekers hebben gemaakt, alsmede de beantwoording van de andere onderzoeksvragen die hier uit voortvloeien begrijpelijk, voorstelbaar en goed te volgen zijn’. De conclusies en bevindingen acht hij degelijk en consistent onderbouwd, ‘waarbij zij meerdere bouwstenen/methoden van onderzoek hebben gebruikt’. Ook merkt hij op:

In hoger beroep zijn op verzoek van de verdediging [psychiater 1] en [psycholoog 1], de opstellers van het PBC-rapport, door de raadsheer-commissaris als deskundige gehoord. Uit dit verhoor komt naar voren dat de deskundigen hun conclusies met betrekking tot de stoornissen van de verdachte en het, hierna te bespreken, advies tot oplegging van de maatregel van terbeschikkingstelling met dwangverpleging niet louter hebben gebaseerd op het milieuonderzoek, doch ook op alle aan hen beschikbaar gestelde (in het PBC-rapport onder paragraaf 1.4 nader gespecificeerde) stukken en de verrichtte observaties. Zij hebben uiteindelijk ‘bijna een soort 360 graden beeld’ van de verdachte kunnen krijgen. Verder volgt uit het verhoor dat de deskundigen nog altijd achter hun eerdere conclusies staan.

‘De TBS-maatregel is opgelegd in weerwil van het feit dat de heer [verdachte] geen medewerking aan het onderzoek naar zijn geestvermogens heeft gegevens. De over hem uitgebrachte rapportages zijn in belangrijke mate geënt op referenten in het zogeheten milieuonderzoek, waaronder referenten waarmee de heer [verdachte] sinds jaar en dag geen contact meer heeft gehad. De stelling van appellant is dat deze getuigen op gelijke voet worden ondervraagd als getuigen die rechtstreeks aan de bewijsvoering raken.’

‘Punt 19: Cliënt is vanaf zijn 14^de à 15^de levensjaar door zijn ouders naar een internaat gestuurd, hetgeen een belangrijk element vormt in de relatie tussen cliënt en zijn ouders. Ook ver na de leeftijd van 21 jaar is het ontwikkelingsproces van personen nog in volle gang.

(…)

Punt 30: De verdediging wenst de referenten te horen omtrent de periode voorafgaand aan het feitencomplex, hoe vaak zij cliënt in die periode hebben meegemaakt, hoe vaak zij een situatie als een conflict situatie hebben beschouwd, de verhouding tussen positieve en negatieve ervaringen met cliënt, hun expertise over het trekken van conclusies over cliënt en de relevante feitelijkheden die in het PBC-rapport naar voren zijn gekomen. De verdediging wenst eerst de referenten te horen en daarna de deskundigen. Referenten zijn niet verplicht om mee te werken aan het onderzoek doch wel verplicht om onder ede naar waarheid te verklaren.’

‘Het hof wijst af de verzoeken tot het horen van [getuige 1], [getuige 2], [getuige 3], [getuige 4], [getuide 5] en [getuige 6]. Het hof overweegt in dit verband dat deze personen geen belastende verklaringen in het kader van de strafzaak hebben afgelegd die tot het bewijs zijn gebezigd. Zij zijn enkel als referent opgetreden in het kader van het milieuonderzoek ten behoeve van de Pro Justitia rapportages. Gelet hierop mag van de verdediging worden verlangd dat voldoende wordt onderbouwd welk belang is gediend met het ondervragen van deze referenten in het kader van de ingevolge artikel 348 en 350 Sv te beantwoorden vragen. Nu de verdediging heeft nagelaten nader te onderbouwen op welke punten de referenten onjuiste informatie zouden hebben verschaft of waaruit de gestelde onjuistheden zouden bestaan of blijken, wijst het hof de verzoeken in dit opzicht voorts als onvoldoende onderbouwd af.’

‘De laatste keer dat ik mijn ouders heb gesproken was drie jaar ervoor. Het contact tussen mij en mijn ouders is na mijn 14^e of 15^e levensjaar verbroken. Ik heb op een internaat gezeten. Daarna ben ik op kamertraining gegaan in Dordrecht. Vanuit de binnenvaart heb ik mijn leven opgebouwd. In de PI Arnhem heb ik mijn moeder misschien drie of vier keer aan de telefoon gehad. Daarvoor zagen wij elkaar eens in de zoveel jaar, dat is verwaarloosbaar. Mijn vader heb ik vanaf mijn 15^e tot mijn 38^e levensjaar misschien twee of drie keer gezien. Zij kunnen niets over mij zeggen. Mijn schoonouders heb ik voor het laatst fysiek gezien tijdens de begrafenis van [betrokkene 7] op 31 maart 2011. Daarvoor had ik al twee jaar geen contact meer met hen.’