2.2.3 Het Verdrag van Ramsar

De ‘Overeenkomst inzake watergebieden van internationale betekenis in het bijzonder voor watervogels’, is tot stand gekomen in 1971 en in werking getreden in 1975 (hierna: het Verdrag van Ramsar).1 De doelstelling van het verdrag is het beschermen van ondiepe watergebieden.2 Voorbeelden hiervan zijn moerassen, getijdengebieden en vennen. Het verdrag bevat ten behoeve van de bescherming van watervogels alleen gebiedsbeschermende maatregelen.

Artikel 2 vormt de kern van het verdrag. Deelnemende partijen zijn verplicht om ecologisch belangrijke gebieden aan te wijzen als ‘Ramsar-gebied’.3 De aanwijzing vindt plaats op basis van kwantitatieve criteria. Gebieden komen voor aanwijzing in aanmerking indien een gebied de regelmatige verblijfplaats is van ten minste 1% van de totale (wereld)populatie van een watervogelsoort of indien een gebied aan ten minste 1% van de totale (wereld)broedpopulatie van de watervogelsoort onderdak biedt.4 Na aanwijzing door een verdragsdeelnemende partij wordt het gebied op een internationale lijst geplaatst.5 De artikelen 2-5 van het verdrag verplichten de partijen om aangewezen gebieden te beschermen. Een belangrijk instrument is het aanwijzen van natuurreservaten. Het verkleinen of verwijderen van gebieden van de internationale lijst is alleen mogelijk ‘om dringende redenen van openbaar belang’. Eventuele verliezen aan ecologisch belangrijke gebieden moeten worden gecompenseerd.

Op dit moment zijn in Nederland 53 gebieden met een totale oppervlakte van meer dan 823.000 hectare aangewezen als wetland van internationale betekenis.6 De uit het verdrag voortvloeiende ‘verplichtingen’ met betrekking tot het beheer van deze gebieden zijn echter weinig concreet en bevatten veel beleidsruimte. Het verdrag bevat geen bepalingen die dwingend een bepaalde inrichting en/of beheer van ‘Ramsar-gebieden’ voorschrijven.

Hoewel de juridische betekenis van het Verdrag van Ramsar beperkt lijkt, is de praktijk anders. In de eerste plaats heeft de aanwijzing als ‘Ramsar’-gebied een belangrijke signaalfunctie, vooral indien er sprake is van plannen of projecten die een wetland (kunnen) aantasten. In de tweede plaats wordt in een aantal Nederlandse wetten expliciet naar het verdrag verwezen. Zo moet volgens de Wet milieubeheer bij het opstellen van het provinciale milieubeleidsplan rekening worden gehouden met de aanwezigheid van ‘Ramsar-gebieden’.7 In de bijlage van het Besluit milieueffectrapportage 1994 worden aangewezen wetlands aangemerkt als ‘bijzonder gevoelige gebieden’. Dit heeft als gevolg dat voor deze gebieden een lagere drempelwaarde geldt met betrekking tot het opstellen van een milieueffectrapportage.8

De zelfstandige betekenis van het Verdrag van Ramsar voor de bescherming van natuurgebieden is grotendeels voorbij. De Nederlandse overheid heeft alle ‘Ramsar-gebieden’ aangemeld als Natura 2000-gebied. Alle wetlands vallen daardoor onder het beschermingsregime van de Natuurbeschermingswet 1998.