7.5.1 Rechtsverwerking en nadeel

De Hoge Raad verlangt in zijn vaste rechtspraak niet zonder meer nadeel aan schuldenaarszijde voor het aannemen van rechtsverwerking. Rechtsverwerking kan ook worden aangenomen wanneer de schuldenaar er gerechtvaardigd op heeft vertrouwd dat de schuldeiser zijn vordering zou laten liggen. De in dit boek gesuggereerde ratio van Obliegenheiten, die gevonden kan worden in opheffing van onredelijk schuldenaarsnadeel en bescherming van het gerechtvaardigd vertrouwen van de schuldenaar, maar waarbij de aanwezigheid van nadeel aan schuldenaarszijde een factor van belang lijkt te zijn, roept de vraag op wat het gewicht van de factor nadeel in het kader van het leerstuk rechtsverwerking moet zijn.

Er werd in dit kader geconstateerd dat een legitimeringsprobleem voor rechtsverwerking kan ontstaan wanneer de schuldeiser een beroep op zijn rechten wordt ontzegd vanwege te lichtvaardig aangenomen gerechtvaardigd vertrouwen. Daarom moet in gevallen waarin nadeel afwezig is, voorzichtig worden omgesprongen met het aannemen van gerechtvaardigd vertrouwen als enige grondslag voor rechtsverwerking. Dat leidt qua toepassingsvoorwaarden tot een praktische gelijkschakeling van rechtsverwerking met het leerstuk afstand van recht. Toch is rechtsverwerking als afzonderlijk leerstuk nog relevant, omdat rechtsverwerking een breder palet aan rechtsgevolgen kent dan het naar zijn aard meer eendimensionale afstand van recht. Tegelijk werd vastgesteld dat rechtsverwerkingssituaties waarin nadeel afwezig is, schaars lijken te zijn. Nadeel ligt vaak besloten in de betreffende casus. Nadeel is bovendien een ruim begrip. Er zijn dus weinig werkelijke probleemgevallen. Het zou de aanvaardbaarheid van een rechtsverwerkingsoordeel verhogen wanneer de aanwezigheid van nadeel expliciet wordt gemaakt in een rechterlijke beslissing.