De uitvoering van Europese subsidieregelingen in Nederland (R&P nr. SB6) 2012/5.2.2:5.2.2 Van bestaande nationale uitvoeringsorganen tot Europese organen?

De uitvoering van Europese subsidieregelingen in Nederland (R&P nr. SB6) 2012/5.2.2

5.2.2 Van bestaande nationale uitvoeringsorganen tot Europese organen?

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

In veel gevallen is het goed mogelijk om bestaande nationale uitvoeringsorganen aan te wijzen die de Europese subsidieregelgeving uitvoeren. Zij moeten op grond van nationale wet- en regelgeving wel zijn geëquipeerd om de Europese taken en bevoegdheden uit te voeren. Daarnaast moeten de bestaande nationale uitvoeringsorganen de kenmerken hebben die de Europese subsidieregelgeving vereist. In sommige gevallen is het minder voorstelbaar dat bestaande nationale uitvoeringsorganen worden aangewezen en worden nieuwe nationale uitvoeringsorganen gecreëerd. In deze paragraaf wordt ingegaan op de zogenaamde Comités van Toezicht en lokale en plaatselijke groepen.

De Comités van Toezicht die in het kader van het ELFPO, het Europees Visserijfonds en de structuurfondsen per OP moeten worden opgericht, hebben in de eerste plaats tot taak toezicht te houden op de kwaliteit van de uitvoering van het programma.1 Ten tweede stellen zij de criteria vast op grond waarvan projecten worden geselecteerd.2 Ten derde onderzoekt het Comité van Toezicht de jaarverslagen en het eindverslag over de uitvoering van het programma en keurt deze verslagen goed.3 Ten slotte wordt elke voorstel tot wijziging van de inhoud van de beschikking van de Europese Commissie over de bijdrage uit de fondsen door het Comité van Toezicht onderzocht en goedgekeurd.4 Omdat het om publiek-private partnerschappen gaat en daarbij ook een vertegenwoordiger van de Europese Commissie deel uitmaakt van het Comité van Toezicht, zal het veelal nodig zijn om een nieuw uitvoeringsorgaan op te richten.

Voor de plaatselijke en lokale groepen die in het kader van het ELFPO en het Europees Visserijfonds moeten worden opgericht, is Europees voorgeschreven dat het om publiek-private partnerschappen gaat.5 Deze groepen selecteren op basis van door hen opgestelde ontwikkelingsstrategieën, de projecten die voor een Europese subsidie in aanmerking komen.6 De groepen dienen te bestaan uit vertegenwoordigers van allerlei plaatselijke en lokale partners. In veel gevallen zullen dergelijke groepen op nationaal niveau nog niet bestaan.

Omdat de bevoegdheid tot het oprichten van deze organen is neergelegd in Europese subsidieverordeningen, rijst de vraag of zij zijn aan te merken als Europese organen. Als daarvan sprake is, dan zou tegen door hen verrichte handelingen rechtsbescherming kunnen openstaan bij de Europese rechter. Voorts zouden door deze organen opgestelde regelingen tot het Eu-recht behoren. Hoewel de grondslag voor de bevoegdheden voor de Comités van Toezicht en de plaatselijke en lokale groepen is neergelegd in Europese verordeningen kan van Europese organen geen sprake zijn.7 Zowel de Comités van Toezicht, als de plaatselijke en lokale groepen beschikken namelijk over discretionaire bevoegdheden. In het arrest Meroni heeft het Hof van Justitie uitgemaakt dat delegatie door Eu-instellingen van regelgevende bevoegdheden aan door de EU opgerichte entiteiten niet mogelijk is en de delegatie van uitvoeringsbevoegdheden slechts is geoorloofd wanneer deze bevoegdheden nauwkeurig zijn omschreven en de uitvoering daarvan geheel aan de controle van het delegerende orgaan zijn onderworpen.8 Gelet hierop, is een delegatie van discretionaire bevoegdheden aan Europese organen niet geoorloofd.9 Dientengevolge moeten de Comités van Toezicht en de plaatselijke en lokale groepen als nationale organen worden aangemerkt.

Dat Comités van Toezicht niet als Europees orgaan kunnen worden beschouwd, vindt bevestiging in de Europese subsidieverordeningen.10 In de eerste plaats worden de comités door de lidstaat opgericht en beslist de lidstaat over de samenstelling van de comités.11 Voorts hebben de vertegenwoordigers van de Europese Commissie in het Comité van Toezicht slechts een raadgevende stem.12 Daarbij komt dat het Comité van Toezicht de reglementen van orde opstelt, binnen het institutionele, juridische en financiële kader van de betrokken lidstaat.13 Dat het Comité van Toezicht bevoegdheden uitoefent op grond van Europese subsidieverordeningen — namelijk het vaststellen van de selectiecriteria14 — heeft niet tot gevolg dat sprake is van een Europees orgaan. Bestaande nationale uitvoeringsorganen oefenen immers ook direct bevoegdheden uit op grond van Europese subsidieverordeningen. De regels die de Comités van Toezicht op grond van de Europese subsidieregelgeving vaststellen voor de selectie van projecten die voor Europese subsidie in aanmerking komen, behoren dan ook tot het nationale recht.15

In de programmaperioden 1989-1993 en 1994-1999 was minder duidelijk of een Comité van Toezicht als Europees dan wel nationaal orgaan moest worden aangemerkt.16 Ambtenaren van de Europese Commissie maakten volwaardig deel uit van het Comité van Toezicht17 en daarbij werden de toezichtcomités krachtens een overeenkomst tussen de betrokken lidstaat en de Europese Commissie ingesteld18 Voor zover het Comité van Toezicht binnen de Nederlandse rechtsorde de bevoegdheid had gekregen subsidiebesluiten te nemen, is volgens Comijs gewoon sprake van een nationaal orgaan.19 Voor zover aan het Comité van Toezicht in een verordening rechtstreeks bevoegdheden worden toegekend, zou sprake kunnen zijn van een Europees orgaan.20 De enige bevoegdheid die het Comité van Toezicht ingevolge artikel 25, vijfde lid, van de Coördinatieverordening was toegekend, was het aanpassen van de oorspronkelijk goedgekeurde toekenningsvoorwaarden van de financiële bijstand, zonder het totale bedrag van de toegekende communautaire bijstand te wijzigen en binnen de per doelstelling geharmoniseerde grenzen. Deze wijzigingen dienden echter door zowel de Europese Commissie als de lidstaat te worden bevestigd. Zowel de lidstaat als de Europese Commissie was derhalve verantwoordelijk voor deze wijziging, hetgeen eventuele rechtsbescherming daartegen uiteraard niet eenvoudiger maakte. In de praktijk beslisten de Comités van Toezicht ook over de toekenning van Europese subsidies21 Schëndorf-Haubold beschrijft dat zowel de Europese rechter als nationale rechter zich onbevoegd verklaarden om van beroepen tegen subsidietoekenningen door het Comité van Toezicht kennis te nemen.22 De Europese rechter was van mening dat het om een nationale beschikking ging, terwijl de nationale rechter zich onbevoegd verklaarde omdat een vertegenwoordiger van de Europese Commissie meebesliste. Naar aanleiding van deze onduidelijkheden over de beslissingen van het Comité van Toezicht23 neemt sinds de programmaperiode 2000-2006 een vertegenwoordiger van de Europese Commissie met raadgevende stem deel aan de werkzaamheden van het Comité van toezicht.24 Uit de jurisprudentie blijkt dat het Gerecht voor de programmaperiode 2000-2006 in ieder geval van mening is dat beslissingen van het Comité van Toezicht zijn te kwalificeren als nationale beschikkingen.25 Rechtsbescherming is derhalve op nationaal niveau mogelijk. Voor de huidige programmaperiode geldt dat het Comité van Toezicht geen beslissingen neemt op aanvragen om Europese subsidie.

Dat een vertegenwoordiger van de Europese Commissie in de Comités van Toezicht zitting heeft, maakt het mogelijk dat het Eu-belang wordt vertegenwoordigd bij de selectie van projecten.26 Daarnaast biedt deelname in het Comité van Toezicht aan de Europese Commissie de mogelijkheid om beter toe te zien op de uitvoering van de Europese subsidieregelgeving door nationale uitvoeringsorganen.27

Het Comité van Toezicht dat wordt opgericht ten behoeve van operationele programma's in het kader van de doelstelling Europese territoriale samenwerking neemt een bijzondere positie in, nu in dit comité vertegenwoordigers van de verschillende partnerlidstaten zitting hebben.28 Het Comité van Toezicht is in het kader van de doelstelling Europese territoriale samenwerking belast met de selectie van projecten.29 De verordening nr. 1080/2006 maakt niet duidelijk welk nationaal rechtstelsel op het comité van toezicht van toepassing is. De Verordening nr. 1080/2006 bepaalt evenmin in welke lidstaat rechtsbescherming openstaat indien een aanvrager het niet eens is met genomen beslissingen van het Comité van Toezicht. Hierop wordt wat betreft Nederland verder ingegaan in hoofdstuk 6, paragraaf 6.3.5.2.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.