2.3.4.2 Factor I: 'In wiens belang' / Te onderscheiden van: 'in wiens naam' en 'voor wiens rekening'

36. Per rechtsfiguur verschilt in wiens belang (ten bate, ten gunste van wie) de bevoegdheden aan de derde zijn toegekend en door de derde worden uitgeoefend. De toekenning 'in het belang van' hangt samen met het doel waarvoor bevoegdheden worden toegekend. Dit doel laat zich hoofdzakelijk onderscheiden in het beheren van het goed en het executeren van het goed, vergelijkbaar met het onderscheid tussen de fiducia cum amico en de fiducia cum creditore. Is het doel het beheer van het goed, dan zijn de bevoegdheden toegekend ten behoeve van de rechthebbende(n) of andere belanghebbenden, zoals een vruchtgebruiker. Is het doe! de executie van het goed, dan zijn de bevoegdheden primair toegekend ten behoeve van de (gezamenlijke) schuldeiser(s ). Het beheren en het vereffenen van goederen dienen te worden onderscheiden.1

Bij pand, beslag, faillissement, surseance van betaling, noodregeling, schuldsaneringsregeling natuurlijke personen, vereffening van rechtspersonen en vereffening van nalatenschappen zijn aan de derde bevoegdheden toegekend in het belang van de schuldeiser(s). Bij vruchtgebruik, (bijzondere) gemeenschappen, bewind, kwaliteitsrekening, rechtspersonen en zaakwaarneming zijn aan de derde bevoegdheden toegekend in het belang van de rechthebbende(n).2 Bij de executele handelt de executeur in het belang van de erflater; in dat kader behartigt hij de belangen van de gezamenlijke erfgenamen en schuldeisers van de erflater. Bij lastgeving en volmacht zijn de bevoegdheden meestal toegekend in het belang van de lastgever respectievelijk de volmachtgever, maar niet noodzakelijkerwijs.

37. Het uitoefenen van bevoegdheden 'in belang van' moet worden onderscheiden van het uitoefenen van bevoegdheden 'in naam van' en 'voor rekening van'.

Per rechtsfiguur verschilt in principe niet 'voor wiens rekening' (ten laste van wie) de bevoegdheden worden uitgeoefend. Oefent een derde bevoegdheden ten aanzien van andermans goed uit, dan komt de uitoefening in beginsel voor rekening van de rechthebbende van dat goed. De rechtshandelingen die de derde verricht, hebben immers rechtstreeks rechtsgevolgen voor het goed, en treffen de rechthebbende daarvan in zijn vermogen. De derde oefent daarmee voor rekening van de rechthebbende van het goed de bevoegdheden uit.3 Met name bij executie bestaat een verschil tussen degene voor wiens rekening wordt gehandeld en degene in wiens belang wordt gehandeld. Bijvoorbeeld, de curator handelt ten laste van het faillissementsvermogen, en daarmee voor rekening van de gefailleerde, maar (primair) in het belang van de gezamenlijke schuldeisers. De deurwaarder handelt ten laste van de geëxecuteerde, maar in het belang van de beslagleggende schuldeiser. De pandhouder handelt ten laste van de pandgever, maar in zijn eigen belang (als schuldeiser).

38. Per regeling en soms ook per bevoegdheid verschilt of de derde de aan hem toegekende bevoegdheden dient uit te oefenen in eigen naam of in naam van de rechthebbende. Voor de omvang van de aan de derde toegekende bevoegdheden is het niet van belang of hij in eigen naam of in andermans naam handelt. Tussen het handelen in naam van en het handelen in belang van kan ook een verschil bestaan. Bijvoorbeeld, een lasthebber kan in eigen naam rechtshandelingen verrichten ten behoeve van de lastgever. Hetzelfde geldt voor een deelgenoot die in eigen naam kan handelen ten behoeve van de gemeenschap. De curator kan in eigen naam handelen ten behoeve van de gezamenlijke schuldeisers. Degene die in eigen naam in andermans belang en/of voor andermans rekening handelt, handelt in hoedanigheid (q.q.). Handelt hij in andermans belang of voor andermans rekening, dan zal hij dat veelal kenbaar maken aan zijn wederpartij. Het noemen van de naam van de gene in wiens belang of voor wiens rekening wordt gehandeld, kan echter niet per definitie gelijk worden gesteld aan het handelen in naam van die persoon. Op het handelen 'in naam van' en het handelen 'in hoedanigheid' wordt hieronder nog nader ingegaan.