2.2.3 §947 BGB

§947 BGB1 is van toepassing als twee of meer roerende zaken met elkaar worden verbonden en zo een zaak vormen. Het eerste lid van §947 BGB geeft aan dat de “oorspronkelijke” eigenaren mede-eigenaren worden van de samengestelde zaak. Het aandeel in de mede-eigendom wordt bepaald naar de verhouding van de waarde van de zaken, zoals zij voorlag op het ogenblik van de verbinding. De afzonderlijke eigendomsrechten van de eigenaren worden na de verbinding krachtens de wet getransformeerd in een mede-eigendomsrecht op de eenheidszaak.2 Als op een zaak vóór de verbinding een zakelijk recht bestond, dan rust het zakelijke recht op het aandeel in de eigendom.3 Een verpande stalen buis van A, wordt gelast aan een stalen buis van B, waarna mede-eigendom ontstaat. Het pandrecht komt van rechtswege te rusten op het mede-eigendomsrecht van A.

De uitzondering op §947 BGB lid 1 staat in lid 2. Indien één van de verbonden zaken aan te merken is als een hoofdzaak, dan verkrijgt de eigenaar van deze zaak de eigendom van de samengestelde zaak en derhalve ook van alle wezenlijke bestanddelen van de zaak. Het eigendomsrecht van de nagetrokken zaak gaat dan definitief teniet.4 De verkeersopvatting bepaalt welk onderdeel van een zaak als hoofdzaak is aan te merken.5 Deze verkeersopvatting is niet altijd even duidelijk. Bepaalde omstandigheden kunnen van belang zijn om een zaak als hoofdzaak te kwalificeren. Zo kan bijvoorbeeld van belang zijn welk deel van de samengestelde zaak de meeste waarde heeft, het grootste is, de belangrijkste functie heeft of welke “naam” de samengestelde zaak draagt. Als een eenheidszaak genoemd is naar een onderdeel, dan kan dat onderdeel als hoofdzaak worden aangemerkt.6 Deze criteria kunnen een indicatie zijn om een hoofdzaak aan te wijzen, beslissend zijn ze echter niet. Het BGH stelt:

Een zaak kan alleen een hoofdzaak zijn als de overige bestanddelen kunnen ontbreken, zonder dat het wezen van de zaak daardoor is veranderd. In dit arrest uit 1956 moest het BGH beslissen wat de rechtsgevolgen waren van het plaatsen van (onder eigendomsvoorbehoud geleverde) aluminium omhulsels om een apparaat. Deze omhulsels waren ontworpen voor dit apparaat en dienden als een behuizing (Gehäuse). Het BGH stelde dat het apparaat als een hoofdzaak was aan te merken als het zonder de behuizing zijn hoofddoel kon vervullen. Als bijvoorbeeld de behuizing alleen zorgde voor een mooier voorkomen van het apparaat dan was geen sprake van natrekking. In dat geval was de behuizing een zelfstandige bijzaak (Nebensache).8 Mede-eigendom ontstond daarentegen als de behuizing zorgde voor de bescherming van de personen die het apparaat moesten bedienen of dat de verbinding de bediening van het apparaat mogelijk maakte.9

Is een hoofdzaak aan te wijzen na de verbinding, dan is het rechtsgevolg hetzelfde als bij §946 BGB. De zakelijke rechten van de hoofdzaak strekken zich uit over de wezenlijke bestanddelen daarvan.10 Alle zakelijke rechten die vóór de verbinding op de nagetrokken zaak rustten, komen definitief te vervallen. Zo gaat het voorbehouden eigendomsrecht teniet als de voorbehouden zaak een wezenlijk bestanddeel wordt van een andere zaak. Hetzelfde geldt voor de beperkte rechten. De oorspronkelijke zakelijk gerechtigden behouden een persoonlijke vordering op grond van §951 lid 1 BGB.

Het tweede lid van §947 BGB is, als gezegd, een uitzondering op het eerste lid. Het aannemen van mede-eigendom geniet de voorkeur boven het aanwijzen van een hoofdzaak.11 Sterker nog, een restrictieve uitleg van het begrip hoofdzaak is bij onze Oosterburen een “grundrechtsorientierte Auslegung” ter voorkoming van eigendomsverlies door natrekking.12 De zakenrechtelijke gevolgen zijn immers verregaand wanneer een hoofdzaak wordt aangenomen. In de rechtspraak wordt derhalve terughoudend omgesprongen met het aannemen van een hoofdzaak. Degene die stelt alleen eigenaar te zijn van de verbonden zaken, moet bewijzen dat sprake is van een hoofdzaak.13

Net als §946 BGB is de bepaling van §947 BGB van dwingend recht en bepalen de feiten of de in het artikel genoemde rechtsgevolgen intreden.14 Indien een roerende zaak met een schijnbestanddeel, bijvoorbeeld een gebouw, wordt verbonden dan is §947 BGB ook van toepassing.15 Het gebouw is dan immers een roerende zaak.