7.4.2.1.3 Rechtvaardiging

Ik heb in hoofdstuk 2 reeds toegelicht dat informatierechten het gevolg zijn van de functiescheiding binnen de vennootschap, en dat die functiescheiding afhankelijk van de aard van de vennootschap anders kan uitwerken.1 In besloten verhoudingen zullen aandeelhouders in het algemeen meer betrokken zijn bij de vennootschap dan in open verhoudingen, als gevolg waarvan in besloten verhoudingen ook een minder sterke scheiding zal bestaan tussen kapitaal en leiding. Naarmate die scheiding zwakker wordt, is een breder en ruimer informatierecht van de aandeelhouder gerechtvaardigd.

Ik heb ook reeds toegelicht dat aandeelhouders in besloten verhouding veelal geen (reële) mogelijkheid hebben om het samenwerkingsverband te verlaten. Daarbij komt dat zij, mede als gevolg van hun betrokkenheid bij dat samenwerkingsverband en/of de achterliggende personen, zich meer loyaal aan de vennootschap zullen voelen. Zij zijn geen anonieme beleggers die zo nodig op korte termijn uitstappen, maar voelen zich verbonden met de vennootschap. Deze beide factoren verhogen in besloten verhoudingen de drempel om een exit te kunnen maken, zo die mogelijkheid al bestaat, waardoor het belang van de aandeelhouder bij de mogelijkheid tot uitoefening van zijn voice-rechten toeneemt. Immers staan hem dan geen andere middelen ter beschikking om zijn ongenoegen over de gang van zaken binnen de vennootschap te uiten. Ook dit rechtvaardigt een ruimere toegang tot informatie; zonder voldoende informatie zijn de voice-rechten van de aandeelhouder zinledig.

Overigens vormt de (besloten of open) aard van de vennootschap ook in meer algemene zin een belangrijk gezichtspunt bij de toepassing van artikel 2:8 BW.2 Betrokkenen bij een meer besloten vennootschap hebben meer zicht op, en dienen daardoor ook meer rekening te houden met, de belangen van de overige betrokkenen.3 Tegen deze achtergrond is goed verklaarbaar dat informatierechten buiten vergadering uitsluitend in de rechtspraak zijn aanvaard waar het zag op besloten verhoudingen, in het bijzonder joint ventures en familievennootschappen. Het bijzondere besloten karakter van familieverhoudingen rechtvaardigt in het bijzonder een ruimhartigere toepassing van artikel 2:8 BW en daarmee – ceteris paribus – ook een ruimer informatierecht. Tussen de betrokkenen in besloten verhoudingen die nauw samenwerken bestaat een vertrouwensrelatie: fraternitas. In open verhoudingen – doorgaans: beursvennootschappen – bestaat daarentegen minder ruimte voor de toepassing van vage, open normen.

Het principe dat binnen besloten verhoudingen meer ruimte is voor een subjectieve(re) benadering, terwijl bij een open verhouding eerder een objectieve benadering wordt gevolgd, vindt bredere toepassing. Ik wijs ter illustratie op de Cancun-beschikking van de Hoge Raad dat het vennootschappelijk belang mede wordt ingekleurd door de aard en inhoud van het samenwerkingsverband.4 In een besloten verhouding zal het belang van de vennootschap daardoor over het algemeen dichter tegen dat van de aandeelhouders aanliggen dan in een beursvennootschap, waarbij een ‘zuivere’ institutionele benadering voor de hand ligt. Ook is wel betoogd dat bij de interpretatie van bepaalde ‘interne’ statutaire bepalingen in besloten verhoudingen meer ruimte zou bestaan voor de (subjectieve) partijbedoelingen dan bij meer open verhoudingen.5