1.2.2.1 Het Duitse (belasting)recht

Het Nederlandse en Duitse belastingstelsel hebben veel raakvlakken. De wortels van onze huidige winstbelasting van lichamen (net als overigens die van de inkomsten- en loonbelasting) gaan terug naar de Duitse bezetting (zie hierover uitgebreid hoofdstuk 3.2.3). Ook dit historische gegeven maakt dat Duitsland een uitermate geschikt land is om een rechtsvergelijking mee te maken. Er is immers een gerede kans aanwezig dat eventuele verbeteringen uit de in de grond verwante Duitse winstbelasting van lichamen goed in te passen zijn in het Nederlandse systeem.1 Ook Van Dijck komt tot de voor hem paradoxaal klinkende conclusie dat de relevantie van rechtsvergelijking groter wordt naarmate het bewuste rechtsstelsel ons meer nabij is en noemt daarbij Duitsland.2

Het Duitse recht kenmerkt zich door een grondige en doordachte rechtsdogmatiek. Rechtsbegrippen en fiscale beginselen zijn uitgebreid uitgeschreven en systematisch verwerkt. Zonder dit punt op dit moment concreet te onderbouwen, wordt over het algemeen aangenomen dat in Duitsland veel stringenter wordt vastgehouden aan de basisprincipes en uitgangspunten voor belastingheffing dan in Nederland.3 Bovend’Eert schreef hierover “Naar goed Hollands (koopmans-) gebruik pleegt men hier te lande niet snel te vervallen in “zware’’ theoretische beschouwingen over de grondslagen van het staatsbestel. Constitutionele problemen moeten vooral praktisch worden opgelost.’’4 Er is relatief veel fiscale jurisprudentie en over het algemeen wordt aangenomen dat in de Duitse fiscale literatuur ieder (fiscaal) detail uitvoerig beschreven staat. De Duitse fiscale bibliotheek schijnt de grootste ter wereld te zijn en ook de jurisprudentie kenmerkt zich doordat er naast het oordeel veelal tevens een uitgebreide uitleg van de betreffende rechter te vinden is over hoe het oordeel tot stand is gekomen. In eerste instantie is het al interessant om er achter te komen of bovenstaande veronderstellingen daadwerkelijk kloppen. Indien dat zo is, zou dat betekenen dat in Duitsland een schat aan informatie te vinden is (meer dan elders ter wereld) ten aanzien van de winstbelasting van lichamen. Het zou dus kunnen dat Duitsland veel principiëler is dan Nederland als het gaat om winstbelasting van lichamen. Dat roept de vraag op waarom wij iets van Duitsland zouden moeten leren. Moeten wij Duitsers worden? Nee, dat lijkt me niet nodig, niet wenselijk en zelfs niet mogelijk, maar mijns inziens moet ons fiscale rechtssysteem wel goed theoretisch onderbouwd zijn (Duits) en vervolgens in de uitvoering, indien nodig, pragmatische oplossingen kiezen (Nederlands). Zo zouden we mijns inziens het beste van twee werelden combineren. Het Duitse belastingrecht kan dus een rijke bron van inspiratie zijn voor ons belastingrecht.