10.5.2 Uitleg term force majeure

279. Force majeure-bedingen komen in Nederlandse contracten in allerlei varianten voor. Soms is het gebruik van de term force majeure beperkt tot de aanhef van het beding.1 In andere gevallen wordt de term ‘force majeure’ in het beding zelf gebruikt.2

De term ‘force majeure’ is als zodanig niet een vastomlijnd begrip in het Nederlandse recht. De betekenis van de term force majeure zal door middel van uitleg moeten worden vastgesteld. In dit onderzoek is betoogd dat bij de uitleg naar Nederlands recht van een beding dat afkomstig is uit de Anglo-Amerikaanse rechtssfeer en waarbij schaarste bestaat aan gezichtspunten om dat beding mee uit te leggen, een Anglo-Amerikaanse standaardbetekenis een (zwaarwegend) gezichtspunt kan zijn. Bij een force majeure-beding zal een uitleg op basis van de Anglo-Amerikaanse betekenis mijns inziens echter om twee redenen niet snel voor de hand liggen.

Ten eerste heeft de term force majeure in het Anglo-Amerikaanse recht geen standaardbetekenis. Het gebruik van force majeure-bedingen is weliswaar afkomstig uit de Anglo-Amerikaanse rechtssfeer, maar de term heeft daar niet een vastomlijnde betekenis verworven. De term ‘force majeure’ is in het Anglo-Amerikaanse recht slechts een algemene verwijzing naar de leerstukken impossibility en impracticability (Amerikaans recht) en frustration (Engels recht). Dat zijn leerstukken die in het Nederlandse recht te vergelijken zijn met overmacht.

Ten tweede ligt een uitleg van een force majeure-beding op basis van de Anglo-Amerikaanse betekenis mijns inziens niet voor de hand, omdat het Nederlandse recht zelf een overmachtsleerstuk heeft met een duidelijke wettelijke basis (art. 6:75 BW). Ervan uitgaande dat de term force majeure een algemene verwijzing is naar het overmachtsleerstuk (volgens de Dikke van Dale zijn de begrippen overmacht en force majeure synoniemen3 ), zal het doorgaans beter aansluiten bij de verwachtingen van partijen dat het beding verwijst naar het Nederlandse overmachtsleerstuk en niet naar het Amerikaanse of Engelse. Kortom, er is naar mijn idee bij een force majeure-beding geen schaarste aan aanknopingspunten om het beding mee uit te leggen. In die situatie ligt een uitleg op basis van het Anglo-Amerikaanse recht mijns inziens niet voor de hand.

280. Dat zou slechts anders kunnen zijn indien de partijen (net als het boilerplate-beding) uit de Anglo-Amerikaanse rechtssfeer afkomstig zijn.4 In dat geval kan de nationaliteit van die partijen een omstandigheid zijn bij de uitleg van het Anglo-Amerikaanse boilerplate-beding. In dat geval kan bij de uitleg van een Anglo-Amerikaans boilerplate-beding, de Anglo-Amerikaanse herkomst van de partijen, de redelijke verwachtingen van de partijen inkleuren. De reden daarvoor is dan met name de herkomst van de contractspartijen en niet slechts de herkomst van het contractsbeding.

Hoewel de verwachtingen van partijen, voortkomend uit hun nationaliteit en het rechtsstelsel waaruit zij afkomstig zijn, weliswaar van invloed kunnen zijn op de uitleg naar Nederlands recht, meen ik dat deze invloed wel begrensd is. Partijen mogen er niet gerechtvaardigd op vertrouwen dat de leerstukken uit hun eigen rechtsstelsel een-op-een worden toegepast wanneer ze onder Nederlands recht contracteren. Cordero-Moss stelt dat het kiezen voor een Anglo-Amerikaans boilerplate-beding een impliciete rechtskeuze zou kunnen inhouden. Dat gaat verder dan het onder omstandigheden gebruiken van de Anglo-Amerikaanse standaardbetekenis als een (zwaarwegend) gezichtspunt bij uitleg van een boilerplate-beding en gaat mij te ver.5