5.3.3 Horen en verslaglegging

De bestuursrechtelijke zienswijzeprocedure lijkt betrekkelijk weinig waarborgen te bieden voor een zorgvuldig hoorgesprek en een juiste en volledige vastlegging daarvan. Het fiscale bestuurlijke boeterecht kent geen regels voor de inspecteur om de belastingplichtige daadwerkelijk in persoon te horen. Soms kan zelfs worden volstaan met een telefonische hoorsessie.1 In het kader van een zorgvuldige voorbereiding kan ik me echter indenken dat de inspecteur een zekere inspanningsverplichting heeft om de belastingplichtige ‘face to face’ te spreken, met name daar waar het hoge vergrijpboeten betreft ten aanzien van opzettelijk begane beboetbare feiten.

In het BBBB zijn wel procedurevoorschriften opgenomen voor de verslaglegging van het verhoor ex artikel 5:10a Awb (zie paragraaf 14 BBBB), maar deze gelden niet voor een verslag van een hoorsessie tijdens de zienswijzeprocedure.

Bröring noemt de afwezigheid van een verplichtend voorschrift in de Awb met betrekking tot de verslaglegging van het hoorgesprek ‘opvallend’, en verwijst naar de volgende uitspraak van de Centrale Raad van Beroep:

Volgens Bröring heeft het bovenstaande ook te gelden voor de zienswijzeprocedure. Dat lijkt mij gezien de bewoordingen die de Raad hanteert een juiste constatering.

Het Wetboek van Strafrecht bevat de nodige rechtsnormen ten aanzien van het (in persoon) horen. Zo kan de strafrechter – indien hij dit wenselijk acht – afdwingen dat de verdachte in persoon bij de behandeling aanwezig is (artikel 278, lid 2 Sv). Volgens de wetgever biedt dit de meeste waarborgen ‘voor eene juiste beoordeeling en beslissing der zaak’. Hiermee wordt het onderzoeksbelang van het verschijnen van de verdachte onderstreept. De wetgever gaf daarbij ook aan dat de betreffende bepaling van groot belang kan zijn voor de straftoemeting:

Ook de verslaglegging rondom het horen is in het strafrecht met aanzienlijk meer waarborgen omgeven. Een van die waarborgen betreft de bijzondere positie van de griffier. Deze functionaris is namelijk verantwoordelijk voor de verslaglegging van het onderzoek ter terechtzitting (artikel 326 Sv). Hij verbaliseert onder andere ‘al hetgeen met betrekking tot de zaak op de terechtzitting voorvalt’ (lid 1). De OvJ of de verdachte kan bewerkstelligen dat de verklaring van een getuige, een deskundige of van de verdachte zelf, woordelijk wordt opgenomen (lid 2). De rechter kan de griffier opdragen om aantekening te maken van een relevante (strafbeïnvloedende) omstandigheid (artikel 326, lid 3 en 4 Sv). Ook de OvJ of de verdachte kan hierom verzoeken (lid 4).

Het voorgaande beschouwend lijkt mij nadere regelgeving voor de zienswijzeprocedure op zijn plaats. De zienswijzeprocedure is een te belangrijke schakel om tot een juiste bestraffing te kunnen komen, om relatief ongenormeerd te laten. Zo zou in wet of beleid kunnen worden opgenomen dat bij het opleggen van vergrijpboeten bij de zienswijzeprocedure 1) de inspecteur een inspanningsverplichting heeft om de belastingplichtige in levenden lijve te horen (door bijvoorbeeld een bepaald uitnodigingsbeleid te voeren), 2) het horen geschiedt door een onbevangen voorzitter, 3) de verslaglegging van het hoorgesprek plaatsvindt door een – eveneens onbevangen – notulist, die 4) op aangeven van de controlerend ambtenaar of de belastingplichtige (of diens gemachtigde) aantekening maakt van uitdrukkelijk onderbouwde standpunten, waaronder eventuele strafbeïnvloedende omstandigheden.