3.1.1 Zelfstandig rechtssubject met dualistische structuur

De NV functioneert als zelfstandig georganiseerde eenheid, intern beheerst door rechtsregels van specifieke aard die op haar van toepassing zijn.1 Haar karakter is gebonden aan haar materiële kenmerken zoals die door de wetgever zijn vastgesteld: zij is een rechtspersoon met een in overdraagbare aandelen verdeeld maatschappelijk kapitaal.2 De NV bezit rechtspersoonlijkheid op grond van artikel 2:3 BW en is daarmee ook rechtssubject in de zin van artikel 2:5 BW, in de zin dat zij zelfstandig drager van rechten en plichten is, op een voor wat betreft het vermogensrecht zelfde wijze als een natuurlijk persoon.3 Hoewel de NV historisch is begonnen als verbintenisrechtelijk samenwerkingsverband van kapitaalverschaffers (de ‘contractuele benadering’) wordt zij thans gezien als autonome rechtspersoon (de ‘institutionele benadering’).4 Aandeelhouders noch bestuurders zijn persoonlijk aansprakelijk voor schulden van de NV.5

Als zelfstandig rechtssubject kan de NV beschikken over de onderneming als geheel van activa en passiva die gehouden worden door die vennootschap.6 Het bestuur van de NV ‘beschikt’ als besturend orgaan over die onderneming; de aandeelhouders beschikken (slechts) over de aandelen. In de literatuur wordt het bestuur ook wel aangemerkt als de leider van de economische activiteiten van de vennootschap.7 De bevoegdheid van het bestuur om vrij te beschikken over de onderneming kan vooraf worden beperkt door de wet en statuten, zoals door artikel 2:107a BW, dat besluiten van het bestuur omtrent een belangrijke verandering van de identiteit of het karakter van de vennootschap of de onderneming onderwerpt aan de goedkeuring van de AV.8 Voorts dient het bestuur achteraf verantwoording af te leggen over zijn beleid aan de AV.9

Zoals beschreven in paragraaf 2.4 van dit proefschrift wees de Hoge Raad in 1955 het Forumbank-arrest, waarin hij bepaalde dat de AV geen opdracht kan geven aan het bestuur over onderwerpen die tot de bevoegdheid van het bestuur horen, nu de AV de grenzen van haar bevoegdheid niet mag overschrijden.10 Het verschijnsel dat de NV (in ieder geval) een bestuur en een AV kent, met elk hun eigen bevoegdheden, wordt aangeduid als de dualistische structuur van de NV.11 Dit geldt als een algemeen beginsel van het NV-recht.12 Het spanningsveld binnen de machtsverhoudingen van de NV wordt voor een groot deel verklaard door die structuur.13 Deze dualistische structuur dient de continuïteit van de onderneming, omdat de vennootschap kan blijven voortbestaan indien haar aandeelhouderbestand wijzigt.14 Naarmate de omvang van de organisatie toeneemt, verschuift het karakter van de vennootschap van een dualistisch naar een pluralistisch model, als gevolg van de vennootschappelijke betrokkenheid van de raad van commissarissen en de ondernemingsraad.15 Dat geldt zeker als het structuurregime is toegepast, maar ook indien dat niet het geval is, hebben beursvennootschappen veelal een ondernemingsraad en een (vrijwillig ingestelde) raad van commissarissen.16 De beursvennootschap heeft daarmee een meer pluralistisch karakter.17 Het archetype NV heeft niettemin een dualistische structuur.18

Het bestuur en de AV, die gezamenlijk de dualistische structuur vormen, bestaan op hun beurt weer uit leden. Dat is er minimaal één per orgaan, maar dit kan een en dezelfde persoon zijn. Er gelden geen wettelijke maxima voor het aantal leden van genoemde organen. Wel wordt aangenomen dat het aantal bestuurders niet te groot mag zijn, wil men een doelmatige leiding van de NV mogelijk maken.19