3.2.2 Alternatieve grondslag: de wettelijke verplichting

Een andere potentiële grondslag voor gegevensverwerkingen door de curator is de noodzakelijkheid om te voldoen aan een wettelijke verplichting.1 Een enkele reactie op de internetconsultatie betoogt dat dit een meer geschikte grondslag is.2 Ook deze wettelijke verplichting zou worden gevormd door artikel 68 Fw. Ik denk niet dat artikel 68 Fw voldoet aan de vereisten die de AVG stelt aan de grondslag van de wettelijke verplichting.

De grondslagen wettelijke verplichting en taak van algemeen belang lijken in veel opzichten op elkaar. Het verschil tussen beide is gelegen in de ruimte voor beoordelingsvrijheid die er is voor de verwerkingsverantwoordelijke.3 Bij de verwerking in het kader van een taak van algemeen belang is de verwerkingsverantwoordelijke niet verplicht om te handelen:4 hij mag een discretionaire bevoegdheid hebben.5 De grondslag van de wettelijke verplichting uit de AVG is verplichtender: een verwerkingsverantwoordelijke móet in dat geval een specifieke verwerking uitvoeren.6 Een verwerkingsverantwoordelijke mag “geen keuze hebben om wel of niet te voldoen aan de verplichting”,7 of – in de woorden van de AP – het mag geen kan-bepaling zijn.8 De verplichting moet “voldoende duidelijk zijn wat de vereiste verwerking van persoonsgegevens betreft” en ”de voor de verwerking verantwoordelijke mag geen ongepaste beoordelingsmarge hebben wat betreft de wijze waarop hij aan de wettelijke verplichting voldoet”.9 De curator is grotendeels vrij in zijn behoordeling hoe hij gaat beheren en vereffenen. Als grondslag ligt de wettelijke verplichting daarom minder voor de hand dan de taak van algemeen belang.10

Het verschil tussen beide grondslagen is echter niet heel groot, met name in rechtsgevolgen en vereisten. De AVG stelt dezelfde eisen aan de betrokken wetgeving.11 Voor beide is een wettelijke grondslag verplicht, die als basis kan fungeren voor verscheidene verwerkingen.12 Ook moet bij beide grondslagen de ‘feitelijke aanwezigheid van noodzaak en dus aanwezigheid van een grondslag’ apart worden beoordeeld in het concrete geval.13 Noodzakelijkheid is bij beide grondslagen een belangrijk criterium.14 Qua rechtsgevolgen zal het voor de curator dus niet heel veel verschil maken op welk van beide grondslagen hij zich baseert. Omdat de beoordelingsruimte bij de taak van algemeen belang groter is, spelen de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit daar wel een grotere rol: de verwerkingsverantwoordelijke dient rekening te houden met de omstandigheden van het geval om te beoordelen of een verwerking gerechtvaardigd is.15

De AVG vereist wel dat van tevoren vast staat op welke grondslag een verwerkingsverantwoordelijke zich beroept. Daarom is het van belang om te weten wat de meest geschikte grondslag voor de curator is. Ik meen dat dit de taak van algemeen belang is.