HR, 10-07-2015, nr. 14/02634

's Hofs beslissing in rov. 4.11 is rechtens onjuist. Er wordt inbreuk gemaakt op het eigendomsrecht van de Staat indien een voorwerp op de zeebodem terecht komt. Uit de rechtspraak van uw Raad, die het hof in rov. 4.7 (en rov. 4.11) heeft aangehaald, volgt dat de eigenaar, ongeacht of hem daarvan een verwijt kan worden gemaakt, op grond van de in het maatschappelijk verkeer in zijn hoedanigheid als eigenaar jegens eens anders goederen in acht te nemen zorgvuldigheid, in beginsel gehouden is, zodra hij op de hoogte is gekomen van het op de zeebodem terecht komen van dit voorwerp, de maatregelen te treffen die deze inbreuk teniet doen of daaruit voortvloeien indien de gevaren verbonden aan het niet nemen van die maatregelen zo groot zijn dat zij de beheerder redelijkerwijs tot het nemen daarvan nopen. Anders dan het hof heeft overwogen, wordt dat niet anders indien de eigenaar een specifieke maatregel (in het onderhavige geval het markeren) in een bepaalde situatie niet zelf mag (laten) uitvoeren. Onder omstandigheden kan, in verband met de veiligheid van het scheepvaartverkeer, het nemen van bepaalde maatregelen, zoals het markeren, alleen door de Staat geschieden.1. Dat de eigenaar die maatregel niet zelf mag (laten) uitvoeren (zo hij daartoe praktisch gezien al in staat zou zijn), neemt in dergelijke situaties derhalve niet weg dat de Staat de daarmee gemoeide kosten op de voet van artikel 10 Wrakkenwet juncto artikel 6:162 BW kan verhalen.2. Deze vloeien immers voort uit het op de zeebodem terecht komen van het wrak (de daardoor veroorzaakte inbreuk op het eigendomsrecht van de Staat) en het niet, terstond nadat de eigenaar daarvan op de hoogte is gekomen, nemen van de maatregelen die de inbreuk teniet doen of daaruit voortvloeien indien de gevaren verbonden aan het niet nemen van die maatregelen zo groot zijn dat zij de beheerder redelijkerwijs tot het nemen daarvan nopen.3.

Indien het hof het in onderdeel 1.1 betoogde niet heeft miskend, maar heeft beslist dat de aan het niet markeren verbonden gevaren niet zo groot waren dat zij de beheerder daartoe redelijkerwijs noopten, dan is zijn beslissing evenzeer rechtens onjuist, althans zonder nadere motivering, die ontbreekt, onbegrijpelijk. De door het hof in rov. 4.9 genoemde omstandigheid dat het wrak later bleek te zijn verdwenen, laat immers ten minste de mogelijkheid open dat dit direct na het zinken van de [wrak] nog niet het geval was.4. Daaraan doet niet af de door het hof in rov. 3.2 genoemde omstandigheid dat de Kustwacht het wrak niet heeft gevonden, nu dat niet zonder meer betekende dat het wrak geen gevaar meer vormde voor het scheepvaartverkeer en de visserij.5. Het vorenstaande geldt temeer nu het hof in rov. 4.10 heeft vastgesteld dat de Staat er met verwijzing naar het incidentverslag van de Kustwacht (productie 1 bij dagvaarding in eerste aanleg) op heeft gewezen dat markering van het wrak noodzakelijk was omdat er op dat moment sprake was van een reële gevaarlijke situatie.6.

Het hof heeft bovendien in rov. 4.12 beslist dat geen sprake is van toerekenbaar onrechtmatig handelen zelfs als het noodzakelijk was de onderhavige kosten te maken en deze bij wijze van eerste fase van de verwijderingswerkzaamheden als kosten in de zin van de Wrakkenwet zijn aan te merken. Het hof heeft daarmee in het midden gelaten of aan het vereiste is voldaan dat de gevaren verbonden aan het niet markeren van de [wrak] zo groot waren dat zij de beheerder redelijkerwijs tot markering noopten, zodat bij de beoordeling van zijn beslissing uitgangspunt moet zijn dat een noodzaak bestond de aan markering verbonden kosten te maken.

Althans heeft het hof in rov. 4.11 miskend dat de door de Staat aan [gerequireerde] verweten onrechtmatige gedraging door het ‘nalaten’ het wrak te markeren, niet als een zelfstandige onrechtmatige gedraging moet worden beschouwd ter zake waarvan aan de vereisten van artikel 6:162 BW moet zijn voldaan. Naar het hof in rov. 4.6 en 4.7 met juistheid heeft overwogen, is de eigenaar van een voorwerp dat terechtkomt op het perceel van een ander of op de bodem van een vaarwater, ook al valt hem daarvan geen verwijt te maken, terstond nadat hij van de situatie op de hoogte is gekomen, jegens die ander onderscheidenlijk de beheerder van dat vaarwater gehouden dat voorwerp te verwijderen en handelt hij door dat na te laten jegens die ander onderscheidenlijk die beheerder onrechtmatig; met dien verstande dat, indien het gaat om een op de bodem van een vaarwater terechtgekomen voorwerp, voor toepassing van deze regel in beginsel vereist is dat de gevaren verbonden aan het niet verwijderen zo groot zijn dat zij de beheerder redelijkerwijs tot verwijdering noopten. Blijkens artikel 10 Wrakkenwet kunnen de kosten die uit het zojuist bedoelde onrechtmatige handelen voortvloeien op de aansprakelijke persoon worden verhaald. In het onderhavige geval staat vast, naar volgt uit 's hofs overwegingen in rov. 3.1–3.3, dat de [wrak] is gezonken en op de bodem van de Noordzee is terechtgekomen. Daarnaast staat blijkens rov. 3.1–3.3 en rov. 4.9 van 's hofs arrest vast dat [gerequireerde] de [wrak] niet terstond nadat hij van het zinken en het op de bodem van de Noordzee terechtkomen daarvan op de hoogte is gekomen tot verwijdering is overgegaan.7. Hij is daarom in beginsel op grond van artikel 10 Wrakkenwet juncto artikel 6:162 BW jegens de Staat aansprakelijk voor alle uit het niet terstond verwijderen van het wrak voortvloeiende kosten. Hoewel de kosten in het algemeen (ook) bestaan in het verwijderen van het wrak, was het verwijderen daarvan in het onderhavige geval, naar het hof in rov. 4.9 en 4.10 heeft overwogen, niet noodzakelijk omdat later is gebleken dat het wrak volledig in de bodem was verdwenen. Dat neemt, naar het hof heeft miskend, echter niet weg dat de kosten van het markeren wel noodzakelijk waren omdat [gerequireerde] niet terstond nadat hij van het zinken en het op de bodem van de Noordzee terechtkomen van de [wrak] op de hoogte was gekomen tot verwijdering is overgegaan.8.

Bepalend in het kader van de vraag of [gerequireerde] onrechtmatig heeft gehandeld is, anders dan het hof heeft overwogen, derhalve niet of [gerequireerde] was toegestaan om het wrak te markeren, maar of hij het wrak niet niet terstond heeft verwijderd nadat hij van het zinken en het op de bodem van de Noordzee terechtkomen daarvan op de hoogte was gekomen, alsmede of dit niet direct verwijderen noodzakelijkerwijs noopte tot de door de Staat getroffen maatregel van markering.

Indien het hof het in onderdeel 1.3 betoogde niet heeft miskend, maar in rov. 4.9 tot uitdrukking heeft willen brengen dat in het onderhavige geval niet aan het vereiste is voldaan dat de gevaren verbonden aan het niet verwijderen zo groot zijn dat zij de beheerder redelijkerwijs tot verwijdering noopten omdat de Staat heeft aangegeven dat geen noodzaak meer bestond het jacht van de zeebodem te verwijderen omdat dit diep genoeg was gezonken, is zijn beslissing rechtens onjuist, althans zonder nadere motivering, die ontbreekt, onbegrijpelijk om de hiervoor in onderdeel 1.2 uiteengezette redenen.

Het hof heeft in rov. 4.11 overwogen dat de passage in die rechtspraak luidende ‘ook al valt hem daarvan geen verwijt te maken’ ziet op het ‘terecht komen [van een voorwerp] op het perceel van een ander of op de bodem van een vaarwater’ en niet op het nalaten het voorwerp ‘terstond nadat hij van de situatie op de hoogte is gekomen’ te verwijderen (dan wel, zo de Staat wil, te markeren). Voor aansprakelijkheid voor zodanige nalatigheid gelden de vereisten van artikel 6:162 BW volgens het hof onverkort.

Indien 's hofs zojuist aangehaalde beslissing in rov. 4.11 aldus moet worden begrepen dat het een zelfstandige grond oplevert om aansprakelijkheid van [gerequireerde] af te wijzen, heeft het hof miskend dat uit de door uw Raad geformuleerde regel, die het hof in rov. 4.7 (en rov. 4.11) heeft aangehaald, volgt dat de zinsnede ‘ook al valt hem daarvan geen verwijt te maken’ niet alleen betrekking heeft op het op de zeebodem terecht komen van een voorwerp, maar evenzeer op het laten voortduren van die situatie zonder dat voorwerp te verwijderen en/of, waar nodig, te markeren.9.

Althans heeft het hof in dat geval miskend dat niet relevant is dat de zinsnede ‘ook al valt hem daarvan geen verwijt te maken’ in de door hem in rov. 4.7 (en 4.11) bedoelde rechtspraak van uw Raad alleen betrekking heeft op de toerekenbaarheid van het terecht komen op de bodem van een vaarwater van een voorwerp. Uit de bedoelde rechtspraak blijkt immers evenzeer dat de eigenaar van dit voorwerp terstond nadat hij van het op de zeebodem geraken daarvan op de hoogte is gekomen, jegens de beheerder van het vaarwater gehouden is dat voorwerp te verwijderen indien de gevaren verbonden aan het niet verwijderen van dat voorwerp zodanig groot zijn dat zij de beheerder van het vaarwater redelijkerwijs tot verwijdering of (daaraan voorafgaande) tot markering nopen. Daaruit volgt in beginsel dat de eigenaar dit niet terstond verwijderen kan worden toegerekend (op grond van de in artikel 6:162 lid 3 BW bedoelde verkeersopvattingen).

Althans valt zonder nadere motivering, die ontbreekt, niet in te zien waarom dit niet terstond verwijderen en/of niet markeren niet aan [gerequireerde] kan worden toegerekend, mede in het licht van het betoog in de onderdelen 1.2 en 1.4 dat aan het vereiste is voldaan dat de gevaren verbonden aan het niet verwijderen en/of niet markeren zo groot waren dat zij de beheerder redelijkerwijs tot markering noopten.10.

Het hof heeft in rov. 4.10 overwogen dat [gerequireerde] door de Staat niet aansprakelijk wordt gesteld voor het niet verwijderen van de [wrak]. [gerequireerde] wordt aldus het hof wél aansprakelijk gesteld voor het niet markeren van het wrak. Het hof constateert in dat verband dat de Staat heeft aangevoerd dat dit twee verschillende werkzaamheden zijn. De Wrakkenwet biedt voor beide werkzaamheden wel een mogelijkheid tot kostenverhaal, naar de Staat volgens het hof heeft betoogd. De Staat wijst er daarbij, aldus het hof, op dat het markeren de eerste fase van de verwijderingswerkzaamheden vormt. De aansprakelijkheid van [gerequireerde] berust hier, naar de Staat volgens het hof heeft betoogd, niet enkel op het feit dat hij niet tot markering is overgegaan, maar op de omstandigheid dat de gevaren die verbonden waren aan het nalaten daarvan zo groot waren dat de beheerder daartoe redelijkerwijs moest overgaan.

Indien de overwegingen van het hof in rov. 4.10 en 4.11 aldus moeten worden begrepen dat de Staat zich slechts op het standpunt heeft gesteld dat ook in verband met het markeren van het wrak van de [wrak] sprake is van een zelfstandige onrechtmatige daad van [gerequireerde] en zijn vordering moet worden afgewezen nu niet aan de vereisten voor een dergelijke onrechtmatige daad is voldaan, zijn deze in het licht van het in de onderdelen 1.1, 1.2 en 2 betoogde rechtens onjuist, althans zonder nadere motivering, die ontbreekt, onbegrijpelijk.

Deze overwegingen zijn in dat geval bovendien rechtens onjuist, althans zonder nadere motivering, die ontbreekt, onbegrijpelijk om de hierna volgende reden. Indien de Staat zijn vordering op een rechtens onjuiste wijze zou hebben onderbouwd, zou op het hof de gehoudenheid hebben gerust de rechtsgronden ambtshalve aan te vullen. Bovendien valt uit het door het hof aangehaalde betoog van de Staat, mede gelet op de weergave daarvan in rov. 4.4, niet af te leiden dat de Staat slechts heeft betoogd dat ter zake van de kosten van verwijdering sprake zou moeten zijn van een zelfstandige onrechtmatige daad. De Staat heeft blijkens het door het hof aangehaalde betoog tot uitdrukking gebracht dat de markering de eerste fase vormt van de verwijderingswerkzaamheden en heeft in dat verband gewezen op het hiervoor in de onderdelen 1.2 en 1.4 genoemde vereiste, dat uw Raad in verband met het verhalen van de kosten van verwijdering heeft gesteld, dat de gevaren die verbonden waren aan het nalaten van het nemen van maatregelen (waarmee deze kosten samenhangen) zo groot waren dat de beheerder daartoe redelijkerwijs moest overgaan. Uit het betoog van de Staat valt daarmee niet, in ieder geval niet zonder nadere motivering, die ontbreekt, af te leiden dat hij enkel heeft gesteld dat ter zake van de kosten van markering sprake zou moeten zijn van een zelfstandige onrechtmatige daad, die niet voortvloeit uit de omstandigheid dat een voorwerp op de zeebodem terecht is gekomen terwijl de eigenaar daarvan niet terstond nadat hij van deze gebeurtenis op de hoogte is gekomen tot verwijdering is overgegaan.

De vorenstaande onderdelen vitiëren bij gegrondbevinding ook 's hofs beslissingen in rov. 4.12 en 5.

En op grond van dit middel te horen eis doen dat het de Hoge Raad behage het arrest waarvan beroep te vernietigen met zodanige verdere beslissing als de Hoge Raad zal vermenen te behoren; kosten rechtens.

eiser(es) / requirant(e) kan op grond van de Wet Omzetbelasting 1968 de hem / haar in rekening gebrachte omzetbelasting niet verrekenen, derhalve worden bovengemelde kosten verhoogd met een percentage gelijk aan het percentage genoemd in bovengenoemde wet;

(t.k.-)gerechtsdeurwaarder.