6.1 Inleiding

Als de belangen van leden en niet-leden parallel lopen, bestaat er geen bezwaar tegen een ruime werking van cao’s, in die zin dat cao’s ook kunnen gaan gelden voor ongebonden werknemers. Problematisch kan die ruimere werking van cao’s worden wanneer een vakbond slechts onderhandelt voor een klein deel van de werknemers die onder het bereik van een cao vallen en een groot deel van de werknemers zich tegelijkertijd niet kan vinden in het onderhandelingsresultaat. Als het draagvlak van de cao onder de groep werknemers waarop de cao betrekking heeft afneemt omdat de cao niet meer voor alle betrokken zinvol is, verminderen de positieve effecten van collectieve arbeidsvoorwaardenvorming die ik in hoofdstuk 1 van dit onderzoek besprak. Ik breng in herinnering dat de cao voor werknemers het voordeel heeft dat de cao zekerheid biedt over hun rechtspositie en dat in het cao-overleg ongelijke machtsposities zijn gecompenseerd, waardoor het cao-overleg een positieve bijdrage levert aan sociale rechtvaardigheid. Als de belangen van groepen werknemers in het cao-overleg niet aan de orde zijn gekomen omdat deze groepen werknemers in dat overleg niet zijn vertegenwoordigd, heeft dat invloed op de mate waarin de cao bijdraagt aan sociale rechtvaardigheid. Voor werkgevers geldt dat een afnemende representativiteit van vakbonden de vraag doet rijzen met welke belangenorganisaties zij moeten of het meest effectief kunnen onderhandelen over arbeidsvoorwaarden, zodat het resultaat van die onderhandelingen voor hen de meeste voordelen oplevert in het kader van rust en orde in de onderneming. Een regeling die slechts voor een klein deel van de sector of arbeidsmarkt bevredigend werkt, zal in mindere mate bijdragen aan rust en orde dan een regeling die op een groot draagvlak onder betrokken werknemers kan rekenen. De representativiteit van vakorganisaties is daarmee een belangrijke voorwaarde voor de waarde van de cao (zie hoofdstuk 1).