6.3.6.1 Risicoverdeling bij de uitvoering van Europese subsidieregelingen

Veel van de hiervoor besproken Nederlandse uitvoeringsorganen die bij de uitvoering van de Europese subsidieregelgeving zijn betrokken, behoren tot de decentrale overheden. Bij de uitvoering van de Europese landbouwsubsidie-verordeningen zijn in veel gevallen de productschappen betrokken.

Gelet op het beginsel van institutionele autonomie is het — voor zover de Europese subsidieregelgeving niet anders bepaalt — aan de lidstaten om te bepalen welke nationale uitvoeringsorganen met de uitvoering daarvan worden belast. Vanuit de Europese subsidieregelgeving bestaat geen bezwaar tegen het delegeren van de uitvoering van de Europese subsidieregelgeving aan decentrale overheden en productschappen. Ten opzichte van de Europese Commissie blijft de lidstaat Nederland echter aansprakelijk voor een onjuiste uitvoering van de Europese subsidieregelgeving, hetgeen kan resulteren in het terugbetalen van Europese subsidies dan wel een infractieprocedure op grond van artikel 258 VWEU.3 Gelet hierop, geldt voor de Nederlandse centrale overheid een risico-aansprakelijkheid.4 Het Rijk wenst uiteraard te voorkomen dat eventuele fouten van decentrale overheden en productschappen in het kader van de verstrekking van Europese subsidies ten laste komt van de Nederlandse staatskas. Indien decentrale overheden en de productschappen zijn belast met de verstrekking van Europese subsidies, maar de Europese gelden wel aan de lidstaat worden betaald, is veelal geen sprake van een subsidierelatie tussen het Rijk en de decentrale overheid ofwel de productschappen.5 Anders dan Den Ouden, Jacobs en Verheij veronderstellen,6 biedt de subsidietitel van de Awb in dat geval niet de mogelijkheid om de Europese gelden van de decentrale overheden terug te vorderen. Voor zover decentrale overheden verantwoordelijk zijn voor de verstrekking van Europese subsidies is dan ook in convenanten met het Rijk neergelegd, dat het Rijk de bevoegdheid heeft om door de Europese Commissie teruggevorderde Europese gelden op de desbetreffende decentrale overheid te verhalen.7

Decentrale overheden kunnen ook nog op een andere wijze zijn betrokken bij de uitvoering van Europese subsidieregelingen. Zij kunnen namelijk ook optreden als eindontvanger van de Europese subsidie. Zo verstrekt de minister van szw ESF-subsidies aan gemeenten8 en in de programmaperiode 20002006 ook aan de minister van OC&w.9 In dat geval ontstaat een subsidierelatie in de zin van de subsidietitel van de Awb.10 Ook dan treden risico's op voor de centrale overheid. Indien decentrale overheden zich als eindontvanger van de Europese subsidie niet aan de voor hen geldende subsidieverplichtingen houden, kan dit in de eerste plaats tot gevolg hebben dat de Europese Commissie besluit Europese gelden terug te vorderen van de lidstaat Nederland. In dat geval kan de minister die de Europese subsidie heeft verstrekt, deze subsidie lager vaststellen, dan wel intrekken, en terugvorderen. Het niet-naleven van subsidieverplichtingen door decentrale overheden kan in de tweede plaats ook tot een infractieprocedure van de Europese Commissie leiden, namelijk indien een decentrale overheid zich bij de uitvoering van de met Europees geld gesubsidieerde projecten niet houdt aan de Europese aanbestedingsregels.

Inmiddels bestaat er ook wetgeving die ervoor moet zorgdragen dat de financiële risico's voor de centrale overheid ten gevolge van schendingen van het Europese (subsidie)recht door decentrale overheden en productschappen worden beperkt. Voorheen ging het om de Wet TES. Met ingang van 13 juni 2012 is deze wet opgegaan in de op die datum in werking getreden Wet NErpe.11 Vanwege de nauwe samenhang tussen de oude Wet TES en de nieuwe Wet NErpe, worden zij in de volgende twee paragrafen beide besproken.