Einde inhoudsopgave
Forumkeuze in het Nederlandse IPR (R&P nr. 159) 2008/10.3.1
10.3.1 Algemeen
mr. P.H.L.M. Kuypers, datum 29-02-2008
- Datum
29-02-2008
- Auteur
mr. P.H.L.M. Kuypers
- JCDI
JCDI:ADS414400:1
- Vakgebied(en)
Internationaal privaatrecht (V)
Voetnoten
Voetnoten
Zie AG Strikwerda voor HR 21 mei 1999, NIPR 1999, 166, NJ 2000, 507, par. 24; Rb. Rotterdam 5 oktober 2000, NIPR 2001, 58; Rb. Rotterdam 10 augustus 2005, NIPR 2006, 63.
Hof 's-Hertogenbosch 24 juli 1997, NIPR 1998,125; anders - maar onjuist - Rb. Rotterdam 5 oktober 2000, NIPR 2001, 58 en Van Houtte/Pertegás Sender, Het nieuwe Europese IPR, p. 35.
Verdrag van 15 april 1958, vindplaats: http://www.hcch.net/verdragen.
Verdrag van 25 november 1965, vindplaats: http://www.hcch.net/verdragen.
Hof 's-Hertogenbosch 17 februari 1993, NIPR 1993, 273.
Ras, TvP 1975, p. 893; Rb. Utrecht 6 februari 1974, NJ 1974, 449; Hof Leeuwarden 4 april 1984, NJ 1984, 745; zie echter Rb. 's-Hertogenbosch 14 juni 1991, later vernietigd door Hof ' s-Hertogenbosch 27 januari 1993, NIPR 1993, 164.
Anders: art. 1 Haags Forumkeuzeverdrag dat bepaalt dat het verdrag slechts van toepassing is op exclusieve forumkeuzen.
Op grond van art. 23 lid 1 EEX-V°Nerdrag en 17 lid 1 Verdrag vindt in geval van een forumkeuze in beginsel derogatie plaats,1 maar partijen kunnen anders overeenkomen nu de bepaling in zoverre niet van dwingend recht is. Volgens dit lid is de aangewezen rechter immers bij uitsluiting bevoegd, behoudens een andersluidend beding.2 Ook in andere verdragen is derogatie ten gevolge van forumkeuze aanvaard. Art. 2 Haags Forumkeuzeverdrag 19583 en art. 5 Haags Verdrag 19654 bevestigen als hoofdregel de derogerende werking van een forumkeuze. Het Haags Forumkeuze-verdrag is zelfs uitsluitend van toepassing op exclusieve forumkeuzen. Voor dit verdrag is de exclusiviteit van de forumkeuze derhalve een voorwaarde voor de formele toepasselijkheid. Een forumkeuze krachtens art. 31 CMR Verdrag derogeert daarentegen niet aan de rechtsmacht van de gerechten die volgens het CMR Verdrag zonder forumkeuze bevoegd zijn. Een forumkeuze op grond van het CMR Verdrag prorogeert slechts.5
Het gevolg van derogatie krachtens art. 23 EEX-V°/17 Verdrag is de onbevoegdheid van het gerecht en niet, zoals in het commune internationale privaatrecht werd aangenomen, niet-ontvankelijkheid.6 Deze consequentie van derogatie blijkt uit de art. 24, tweede zin/18, tweede zin, 26 lid 1/20 lid 1, 27 lid 2/21 lid 2 EEX-V°Nerdrag en art. I lid 1Protocol 1 bij Verdrag. Daarin wordt stelselmatig gerefereerd aan `onbevoegdheid.
Bij derogatie dienen mogelijke casus in 4 groepen worden verdeeld, omdat afhankelijk van de casus EEX-V°Nerdrag van toepassing is, danwel het commune internationaal privaatrecht:
Ten minste één van de partijen heeft woonplaats in een EG-lidstaat of verdragsluitende staat en zij hebben een gerecht of gerechten van een EG-lidstaat resp. verdragsluitende staat aangewezen.
Ten minste één van de partijen heeft woonplaats in een EG-lidstaat of verdragsluitende staat en zij hebben een gerecht of gerechten van een niet EG-lidstaat resp. een niet verdragsluitende staat aangewezen.
Geen van de partijen heeft woonplaats in een EG-lidstaat of verdragsluitende staat en zij hebben een gerecht of gerechten van een EG-lidstaat resp. verdragsluitende staat aangewezen.
Geen van de partijen heeft woonplaats in een EG-lidstaat of verdragsluitende staat en zij hebben een gerecht of gerechten van een niet-EG resp. niet verdragsluitende staat aangewezen;
In situatie a. is art. 23 EEX-V°/17 Verdrag in z'n geheel van toepassing. Ook derogatie en eventuele jurisdictieconflicten worden derhalve beheerst door art. 23 EEX-V°/17 Verdrag. In geval c. is art. 23 EEX-V°/17 Verdrag ten dele van toepassing, namelijk art. 23 lid 3 EEX-V°/17 lid 1, laatste zin Verdrag. De casus b. en d. zijn geheel onderworpen aan het commune internationaal privaatrecht. In de toekomst zal het Haags Forumkeuzeverdrag mogelijk van toepassing zijn, mits de forumkeuze valt binnen het toepassingsbereik van het verdrag. Voor toepasselijkheid van art. 23 EEX-V°/17 Verdrag is niet relevant of forumkeuze exclusief of niet exclusief is.7 In beide gevallen is art. 23 EEX-V°/17 Verdrag van toepassing, zodra is voldaan aan de voorwaarden voor formeel, temporeel en materieel toepassingsbereik.8 Aan de hand van de casus a tot en met d zal derhalve steeds eerst moeten worden vastgesteld of prorogatie en derogatie wordt beheerst door art. 23 EEX-V°/17 Verdrag danwel het commune internationaal privaatrecht (en in de toekomst het Haags Forumkeuzeverdrag).
Derogatie ten gevolge van art. 24 EEX-V°/18 Verdrag doet zich niet voor. Ten tijde van het inleiden van de procedure was immers nog geen gerecht aangewezen. Daarom kan door een stilzwijgende forumkeuze niet aan de rechtsmacht van andere gerechten zijn gederogeerd. Art. 24 EEX-V°/18 Verdrag derogeert slechts indirect, omdat ten gevolge van de art. 27 EEX-V°/21 Verdrag en 28 EEX-V°/22 Verdrag een later aangezochte rechter onbevoegd is resp. de zaak zal aanhouden.