Einde inhoudsopgave
Afscheiding van bestanddelen (O&R nr. 134) 2022/1.6.2
1.6.2 De legis actio
mr. J.C.T.F. Lokin, datum 01-03-2022
- Datum
01-03-2022
- Auteur
mr. J.C.T.F. Lokin
- JCDI
JCDI:ADS644996:1
- Vakgebied(en)
Goederenrecht / Algemeen
Goederenrecht (V)
Voetnoten
Voetnoten
Kaser (1971), p. 30-31.
Oorspronkelijk waren de Romeinse priesters (pontifices) de hoeders van het privaatrecht. Zij hebben een hele reeks acties ontwikkeld. Elke actie was voor een specifiek privaatrechtelijk geval ontworpen, bijvoorbeeld om een recht te verkrijgen, te verliezen of te beschermen. Deze acties schreven bepaalde rituelen of formules/vormvereisten voor. Wilde men een recht aanhangig maken, dan moesten deze rituelen precies worden uitgevoerd. Zie Kaser (1971), p. 39; Runia (2016), p. 10 e.v.
Kaser/Hackl (1996), p. 25-26.
Gaius 4, 11: “Actiones quas in usu veteres habuerunt, legis actiones appellabantur vel ideo quod legibus proditae erant (…) vel ideo quia ipsarum legum verbis accommodatae errant et ideo inmutabiles proinde atque leges observabantur (…).”
Gaius 4, 12: “Lege autem agebatur modis quinque: sacramento, per iudicis postulationem, per condictionem, per manus iniectionem, per pignoris capionem.” De eerste drie legis actiones dienden ter inleiding tot een proces resulterend in een uitspraak gedaan door een rechter. De legis actio per manus iniectionem leidde de executoriale fase in bij privaatrechtelijke geschillen. Over de laatste legis actio, de legis actio per pignoris capionem is niet veel bekend. Gaius stelde dat deze procedure zich buiten rechte (extra iure) afspeelde en vooral betrekking had op publiekrechtelijke en sacrale geschillen: Gaius 4, 29. Zie: Coenraad (2000), p. 26-27.
Beseler (1910), p. 33; Kaser, ZRG RA/1984, p. 93.
De oudste overgeleverde privaatrechtelijke wettelijke voorschriften waren de wetten van de Twaalf Tafelen die stamden uit 451/450 voor Christus. Uit deze tijd stamden eveneens de legis actiones ofwel de wettelijke acties.1 Daarmee kon een Romein een gerechtelijke procedure beginnen of een tenuitvoerlegging van een vonnis afdwingen.2 Zij stamden uit de tijd dat de Romeinse samenleving nog een boerensamenleving was.3 Gaius (circa 110-180 n. Chr.) besprak in zijn vierde boek het systeem van de wettelijke actie:
“De acties die de oude juristen hanteerden, werden ‘wettelijke acties’ genoemd, hetzij omdat zij door wetten in het leven waren geroepen (…), hetzij omdat zij precies waren aangepast aan de bewoordingen van wetten en men daarom evenzeer aan de onveranderlijkheid van die acties als aan die van de wetten zelf vasthield (…).”4
De procedure van de wettelijke acties kende vijf verschillende manieren van procederen: bij wege van rituele weddenschap (sacramento), van aanvrage van een rechter (per iudicis postulationem), van aanzegging (per condictionem), van handoplegging (per manus iniectionem) en van pandbeslag (per pignoris capionem).5 De actio ad exhibendum is ontstaan uit de eerste wijze van procederen6, waarmee men onder andere een zakelijke actie kon instellen. Vandaar dat wij ons op de legis actio sacramento concentreren.