14.1 Inleiding

In dit hoofdstuk staan verschillende aspecten van de uiteindelijke stemming centraal. In paragraaf 14.2 behandel ik het Nederlandse volmachtregime. Met name de onderhandse volmacht, een in internationaal opzicht unieke stemvorm die het uitgangspunt van de toegankelijkheid van de verkiezingsprocedure moet waarborgen, zet andere uitgangspunten voor een vrij en eerlijk verkiezingsverloop onder druk. Ik bespreek de volmachtregeling daarom in het licht van deze uitgangspunten, te weten ‘one man, one vote’, het stemgeheim en de stemvrijheid. Paragraaf 14.3 gaat in op de briefstem, waarbij speciale aandacht toekomt aan de uitbreiding van de mogelijkheid om per brief te stemmen tijdens de ‘coronaverkiezingen’ van 2021. Ook hier toets ik de regeling aan de uitgangspunten van ‘one man, one vote’, het stemgeheim en de stemvrijheid. In paragraaf 14.4 staan de regels omtrent verspreiding van propaganda in het stemlokaal centraal, die ik bespreek in het licht van (opnieuw) de stemvrijheid. Hetzelfde geldt voor paragraaf 14.5, die het fenomeen van de ‘stemfie’ behandelt. Naast de stemvrijheid zet het fotograferen van een ingevuld stembiljet ook het daarmee samenhangende stemgeheim onder druk. In paragraaf 14.6 maak ik enkele afsluitende opmerkingen, waarbij ik samenvat op welke manieren de besproken aspecten van het stemproces de uitgangspunten voor vrije en eerlijke verkiezingen onder druk zetten en welke maatregelen daartegen mijns inziens genomen moeten worden.