5.5.6 Conclusie over interpretatie in het strafrecht

Interpretatie is in het strafrecht op verschillende manieren een belangrijk en veelvuldig toegepast alternatief voor billijkheidsuitzonderingen, waardoor de behoefte van de strafrechter aan uitzonderingen beperkt is. Eerder werd de extensieve uitleg van overmacht in artikel 40 Sr besproken; in deze paragraaf waren corrigerende interpretatie en de niet voor de hand liggende uitleg van het taakstrafverbod van artikel 22b Sr aan de orde.

Het materiële legaliteitsbeginsel is contra-indicatie voor de geoorloofdheid van interpretaties in het materiële strafrecht die de verdachte niet kon voorzien en die in zijn nadeel zijn. Dat blijkt echter niet uit jurisprudentie van de Hoge Raad, die ook dergelijke interpretaties geregeld toestaat. Dat is inconsistent vergeleken met materieelrechtelijke uitzonderingen ten nadele, die hij niet accepteert. De oorspronkelijke functie van het materiële legaliteitsbeginsel vergt om ook interpretaties ten nadele te verwerpen.

Corrigerende interpretatie is in het strafrecht bijvoorbeeld een alternatief voor uitzonderingen op basis van strafuitsluitingsgronden en verdragsbepalingen. Ze kan wel leiden tot een ander dictum dan uitzonderingen. Wel gelden vergelijkbare constitutionele eisen. Deze worden door de Hoge Raad ook bij interpretatie niet uitdrukkelijk besproken, maar ook niet overschreden. Gekunsteldheid is een belangrijke contra-indicatie voor de geoorloofdheid van (zowel corrigerende als andere) interpretaties – dat geldt het sterkst voor materieelrechtelijke interpretaties ten nadele, maar ook voor interpretaties ten voordele. Boven een gekunstelde corrigerende uitleg heeft een uitzondering in beginsel de voorkeur. Ook interpretaties die niet in lijn zijn met de bedoeling van de wetgever zijn in beginsel onwenselijk. Als alléén een gekunstelde interpretatie overeenstemt met die bedoeling, kan dat in uitzonderlijke gevallen reden zijn om gekunsteldheid te aanvaarden. Daarvoor gelden echter strenge eisen (die nog strenger zijn als de interpretatie op gespannen voet staat met het legaliteitsbeginsel). De rechter moet goed gemotiveerd tonen dat de wetgever nooit had gewild dat een voorschrift tekstueel zou worden uitgelegd. Er zijn verschillende gevallen ter sprake geweest waarin de Hoge Raad een gekunstelde corrigerende interpretatie afkeurde, maar ook acceptaties ervan zonder dat deze (voldoende) volgden uit de bedoeling van de wetgever. De motivering van deze interpretaties liet te wensen over.

De creatieve uitleg van artikel 22b Sr door feitenrechters acht ik vanuit constitutioneel oogpunt onwenselijk: ze volgt niet uit de bedoeling van de wetgever en is gekunsteld.