Rb. Rotterdam, 29-05-2019, nr. C/10/515415 / HA ZA 16-1320

Het verloop van de procedure blijkt uit:

Ten slotte is vonnis bepaald.

in conventie

De rechtbank ziet geen aanleiding om terug te komen op hetgeen is overwogen en beslist in het tussenvonnis. Zulks mede gelet op hetgeen hierna wordt overwogen en beslist.

De overeenkomst van 26 oktober 2005 tussen partijen (zie het tussenvonnis onder 2.1 en 2.2) zal ook in dit vonnis verder worden aangeduid als "de Overeenkomst".

Ter bevordering van de leesbaarheid van dit vonnis zal de rechtbank de door Horrex ingestelde vorderingen hierna nogmaals weergeven (zie ook het tussenvonnis onder 3.1 en 3.2).

Horrex vordert, na wijziging van eis, bij vonnis, uitvoerbaar bij voorraad:

1. te verklaren voor recht dat Hartal de duurovereenkomst d.d. 26 oktober 2005 met Horrex onregelmatig heeft opgezegd door geen opzegtermijn in acht te nemen;

2. te verklaren voor recht dat Hartal een opzegtermijn van 8 maanden in acht had moeten nemen bij het opzeggen van de duurovereenkomst d.d. 26 oktober 2005 met Horrex, althans een opzegtermijn die de rechtbank in goede justitie juist acht;

3. Hartal te veroordelen tot het betalen van een schadevergoeding aan Horrex ter hoogte van EUR 573.712,80 althans een bedrag dat uw rechtbank in goede justitie juist acht, althans, subsidiair, Hartal te veroordelen tot een schadevergoeding op te maken bij staat en te vereffenen volgens de wet,

4. Hartal te veroordelen tot het betalen van de wettelijke handelsrente over het bedrag van EUR 573.712,80 vanaf 12 juni 2012 tot het moment van voldoening door Hartal, althans te veroordelen tot het betalen van de wettelijke rente over het bedrag van EUR 573.712,80 vanaf 12 juni 2012 tot het moment van voldoening door Hartal;

5. Te verklaren voor recht dat Hartal jegens Horrex toerekenbaar tekort is geschoten in de nakoming van haar verplichtingen, meer in het bijzonder de verplichtingen genoemd sub 1, 2 en 3 van de op 26 oktober 2005 tussen partijen gesloten overeenkomst (de Overeenkomst);

6. Hartal te veroordelen tot betaling van een bedrag ad € 50.000,-- op voet van artikel 5 van de overeenkomst d.d. 26 oktober 2005 en de daarover te berekenen rente vanaf de datum indiening van deze vordering;

7. Hartal te veroordelen tot de schadevergoeding die Horrex heeft geleden en alsnog zal lijden ten gevolge van de toerekenbare tekortkoming door Hartal in de nakoming van de verplichtingen ex artikel 1, 2 en 3 van de overeenkomst jegens Horrex en wel op te maken bij staat en te vereffenen volgens de wet;

8. Hartal te veroordelen in de kosten van deze procedure."

De rechtbank oordeelt als volgt over deze vorderingen.

Ad 1. De verklaring voor recht omtrent onregelmatige opzegging van de duurovereenkomst

In het tussenvonnis onder 4.17.5 en 4.17.6 is beslist dat sprake is van een onregelmatige beëindiging van de Overeenkomst. Daarbij is overwogen dat een dergelijke onregelmatige beëindiging de opzeggende partij aansprakelijk maakt tot vergoeding van de schade. Die schade laat zich volgens het tussenvonnis begroten door een vergelijking te maken tussen de hypothetische vermogenspositie van de wederpartij indien de Overeenkomst wel met inachtneming van een redelijke termijn zou zijn beëindigd en de werkelijke vermogenspositie van de wederpartij.

Horrex heeft geen belang bij toewijzing van deze verklaring voor recht, maar slechts bij toewijzing van - de eveneens door haar gevorderde - vergoeding van de door haar als gevolg van de onregelmatige opzegging eventueel geleden schade. De gevorderde verklaring voor recht zal daarom worden afgewezen.

Ad 2. De verklaring voor recht omtrent de duur van een in acht te nemen opzegtermijn

Ook deze gevorderde verklaring voor recht zal worden afgewezen. Horrex heeft geen belang bij toewijzing daarvan. Het gaat om de eventueel toewijsbare schadevergoeding. De rechtbank is echter van oordeel dat Horrex geen voor vergoeding in aanmerking komende schade heeft geleden als gevolg van het feit dat Hartal haar heeft medegedeeld geen bestellingen meer bij haar te zullen plaatsen. De duur van een in acht te nemen opzegtermijn is daarom ook niet relevant. De rechtbank zal dat hierna toelichten.

In het tussenvonnis is onder 4.14.1 beslist dat Hartal een geclausuleerde exclusieve afnameverplichting had tot afname van (de componenten van) het horsysteem voor alleen de HartaLux-deur. Op grond van artikel 4 van de Overeenkomst was er slechts sprake van een verplichting tot exclusieve afname zolang Horrex marktconforme prijzen bleef hanteren. Hartal was echter al langer van oordeel dat Horrex jegens haar misbruik maakte van een ontstane feitelijke monopoliepositie. Horrex was tot op zekere hoogte in staat de door haar gewenste prijzen aan Hartal op te leggen omdat Hartal het product (nog) niet elders kon betrekken.

Over de hoogte van de prijzen die Horrex wenste te hanteren is veelvuldig tussen partijen gediscussieerd. Niettemin voerde Horrex prijsverhogingen door. In 2011 heeft Hartal Horrex er (nogmaals) op gewezen dat zij van oordeel was dat Horrex te hoge prijzen in rekening bracht en dat zij de producten tegen lagere kosten, zo nodig elders, wenste in te kopen. Horrex was niet bereid het prijsniveau aan te passen.

Hartal heeft aangevoerd dat zij in 2011 in het kader van het gesprek/de discussie over de prijzen aan Horrex heeft gevraagd of zij een nieuwe leverancier kon nemen indien die bereid zou zijn voor een lagere prijs te leveren. Horrex heeft niet betwist dat zij daarmee toen heeft ingestemd.

In 2012 was Hartal in staat de horsystemen tegen aanzienlijk lagere kosten bij een derde in te kopen. Bij conclusie van antwoord in reconventie, tevens houdende akte uitlating, tevens houdende aktevermeerdering van eis in conventie, onder 34 verwijt Horrex Hartal dat zij achter de rug van Horrex om gedurende de looptijd van de Overeenkomst contacten met derden is gaan leggen over de prijs. In de visie van Horrex lieten de Overeenkomst en de redelijkheid en billijkheid dit niet toe. De rechtbank deelt die visie niet. Hartal mocht, mede gelet op de inhoud van artikel 4 van de Overeenkomst, onderzoeken of Horrex marktconforme prijzen hanteerde. In dat kader mocht zij ook contacten met derden leggen over te hanteren prijzen. Uit die contacten bleek dat Hartal de producten elders inderdaad aanzienlijk voordeliger kon inkopen. Dat dit het geval was, is door Horrex niet betwist.

In de gegeven omstandigheden was Hartal niet verplicht om de producten van Horrex af te blijven nemen. Hartal was immers tot het oordeel gekomen, en mocht tot het oordeel komen, dat Horrex geen marktconforme prijzen hanteerde. De kennelijke visie van Horrex dat haar producten wel degelijk een marktconforme prijs hadden omdat zij de enige partij was die horsystemen leverde die precies waren afgestemd op de deuren die Hartal vervaardigde zodat er geen concurrentie bestond, acht de rechtbank onjuist. Waar het om gaat is of Hartal de benodigde horsystemen bij een derde voor een aanzienlijk lagere prijs kon verwerven. Dat bleek na enig onderzoek door Hartal het geval te zijn. Nu Hartal in de gegeven omstandigheden op grond van artikel 4 van de Overeenkomst niet verplicht was om de onder de Overeenkomst vallende producten nog van Horrex af te nemen, is van een verplichting tot vergoeding door Hartal van door Horrex geleden schade wegens het niet in acht nemen van een opzegtermijn bij opzegging van de Overeenkomst geen sprake. Hartal was immers niet verplicht om de producten van Horrex in de gegeven omstandigheden te blijven afnemen. Dat geldt ten aanzien van het horsysteem voor de HartaLux-deur (zie het tussenvonnis onder 4.14.5), maar het zou ook gelden met betrekking tot het horsysteem voor de HartaLight-deur indien de Overeenkomst ook ten aanzien van laatstbedoeld horsysteem zou hebben gegolden.

Voor zover schade is ontstaan doordat Hartal geen bestellingen meer bij Horrex plaatste, komt die schade in de gegeven omstandigheden voor rekening van Horrex. Welke exacte termijn in acht had behoren te worden genomen bij het formeel opzeggen van de Overeenkomst is daarom niet relevant. Producten die niet onder de Overeenkomst vielen hoefde Hartal evenmin van Horrex af te blijven nemen. Dat er sprake was van een langdurige handelsrelatie tussen partijen maakt dat niet anders. Het enkele bestaan van een langdurige handelsrelatie brengt niet mee dat men gehouden is producten bij de contractuele wederpartij te blijven bestellen, ook al slaagt men er niet in overeenstemming te bereiken over de prijs. Van bijzondere omstandigheden waarom dat in dit geval anders zou zijn, is niet gebleken.

Ad 3. en 4. Schadevergoeding en wettelijke rente

Uit het voorgaande vloeit voort dat Horrex jegens Hartal geen aanspraak kan maken op schadevergoeding.

Ad 5. De verklaring voor recht dat Hartal jegens Horrex toerekenbaar tekort is geschoten in de nakoming van haar verplichtingen, meer in het bijzonder de verplichtingen genoemd sub 1, 2 en 3 van de Overeenkomst

Horrex heeft gesteld dat Hartal onder de Overeenkomst vallende kennis in strijd met de artikelen 1, 2, 3, 4 en 5 van de Overeenkomst - Horrex noemt de in haar visie relevante artikelen in verschillende combinaties - heeft gedeeld met derden (conclusie van antwoord in reconventie, tevens houdende aktevermeerdering van eis in conventie, onder 33). Meer in het bijzonder heeft, volgens Horrex, Hartal buiten haar om octrooi aangevraagd op een uitvinding die een doorontwikkeling was, voortbordurend op de kennis en knowhow van Horrex. Hiermee is Hartal in de visie van Horrex jegens haar toerekenbaar in de nakoming van haar verplichtingen als genoemd in voormelde artikelen tekortgeschoten. Horrex stelt dat zij hierdoor schade heeft geleden, welke niet gemakkelijk is vast te stellen.

Horrex heeft deze stellingen na gemotiveerde betwisting door Hartal niet (alsnog) deugdelijk onderbouwd. Weliswaar stelt Horrex dat een vergelijking met het Hartal octrooi laat zien dat door Horrex aangereikte kennis en knowhow door Hartal is gebruikt in het octrooi, maar op basis van hetgeen verder door Horrex is gesteld en de door haar overgelegde producties kan de rechtbank dit niet vaststellen. Horrex heeft ook geen verklaring verstrekt voor het feit dat zij zich kennelijk niet heeft verzet tegen verlening van het betreffende octrooi aan Hartal. In de gegeven omstandigheden ziet de rechtbank geen aanleiding om zich omtrent de technische aspecten van deze stellingen van Horrex te laten voorlichten door een daartoe eventueel te benoemen deskundige. Nu Horrex deze vordering onvoldoende heeft onderbouwd, zal de rechtbank deze afwijzen.

Ad 6. en 7. Betaling van een bedrag ad € 50.000,-- op voet van artikel 5 van de Overeenkomst en schadevergoeding op te maken bij staat

Gelet op hetgeen hiervoor is overwogen, zullen ook de vorderingen om Hartal te veroordelen tot betaling van de contractuele boete van artikel 5 van de Overeenkomst en om Hartal te veroordelen tot vergoeding van bij staat op te maken schade, bij gebreke van een voldoende feitelijke onderbouwing worden afgewezen.

Ad 8. De proceskosten

Horrex zal als de in het ongelijk gestelde partij in de proceskosten in conventie worden veroordeeld. De kosten aan de zijde van Hartal worden begroot op:

- griffierecht € 3.903,00

- salaris advocaat 13.945,50 (4,5 punten × tarief € 3.099,00)

Totaal € 17.848,50

in reconventie

De reconventionele vordering is in het tussenvonnis weergegeven onder 3.6. Hartal vordert, na wijziging van eis, bij vonnis, uitvoerbaar bij voorraad:

"(i) Horrex Horren B.V. te veroordelen om aan Hans Holzhauer GmbH & Co KG te betalen de som van € 4.825,10, vermeerderd met handelsrente vanaf 11 december 2012, althans vanaf 10 mei 2017;

(ii) voorwaardelijk, voor zover uw Rechtbank mocht oordelen dat de Overeenkomst een duurovereenkomst is van onbepaalde duur met daarin een exclusieve afnameverplichting, te verklaren voor recht dat de Overeenkomst, althans het exclusiviteitsbeding in artikel 4 van de Overeenkomst, nietig is, althans vernietigbaar, en partijen te bevrijden uit de rechtsgevolgen van de Overeenkomst;

(iii) Horrex Horren B.V. te veroordelen in de proceskosten."

Ad i. De vordering van € 4.525,10

Hartal heeft bij conclusie van eis in reconventie onder 56 tot en met 59 aangevoerd dat zij € 4.825,10 van Horrex vordert als schadevergoeding ter zake van gebrekkige leveringen. Hartal heeft de betreffende bestellingen gespecificeerd (productie 10 bij conclusie van eis in reconventie). Voorts heeft Hartal toegelicht dat het in 2012 aan Hartal geleverde horren betreft welke wegens defecten door afnemers werden gereclameerd en teruggezonden. Voorts heeft Hartal gesteld dat Horrex na de bestelstop in juni 2012 niet meer bereid was om - zoals voorheen gebruikelijk onder de garantie - de gereclameerde horren terug te nemen en nieuwe te leveren. Daarnaast heeft Hartal gesteld dat Horrex de vorderingen als zodanig niet heeft betwist, maar zich op verrekening heeft beroepen wegens opzegging van de Overeenkomst door Hartal. Horrex heeft bij conclusie van antwoord in reconventie onder 77 slechts betwist dat sprake was van gebrekkigheden in door haar verrichte leveringen. Dat is een onvoldoende betwisting van de gespecificeerde en gedocumenteerde stellingen die Hartal aan deze vordering ten grondslag heeft gelegd. De vordering zal worden toegewezen, vermeerderd met de wettelijke rente daarover vanaf de vijftiende dag na de eerste ingebrekestelling, derhalve vanaf 26 december 2012.

Ad ii. De voorwaardelijke vordering

Gelet op hetgeen in conventie is overwogen en beslist, heeft Hartal geen belang meer bij de voorwaardelijke vordering om te verklaren voor recht dat de Overeenkomst, althans het exclusiviteitsbeding van artikel 4 uit de Overeenkomst, nietig is, althans vernietigbaar, en partijen te bevrijden uit de rechtsgevolgen van de Overeenkomst. Uit hetgeen in het tussenvonnis onder 4.16.3 is overwogen, vloeit voort dat deze vordering zou dienen te worden afgewezen.

Ad iii. De proceskosten

Nu partijen in reconventie over en weer deels in het ongelijk zijn gesteld, zullen de kosten van het geding in reconventie tussen partijen worden gecompenseerd in die zin dat iedere partij de eigen kosten draagt.

De rechtbank

in conventie

wijst de vorderingen af,

veroordeelt Horrex in de proceskosten, aan de zijde van Hartal tot op heden begroot op € 17.848,50,

verklaart dit vonnis in conventie wat betreft de kostenveroordeling uitvoerbaar bij voorraad,

in reconventie

veroordeelt Horrex om aan Hartal te betalen een bedrag van € 4.821,10 (vierduizend achthonderdéénentwintig euro en tien eurocent), vermeerderd met de wettelijke rente als bedoeld in art. 6:119 BW over het toegewezen bedrag met ingang van 26 december 2012 tot de dag van volledige betaling,

verklaart dit vonnis in reconventie tot zover uitvoerbaar bij voorraad,

compenseert de kosten van deze procedure tussen partijen, in die zin dat iedere partij de eigen kosten draagt,

wijst het meer of anders gevorderde af.

Dit vonnis is gewezen door mr. C. Bouwman en in het openbaar uitgesproken op 29 mei 2019.

[1729;2221]

Het verloop van de procedure blijkt uit:

Op 14 november 2017 heeft de comparitie van partijen plaatsgehad.

Hartal heeft op de comparitie bezwaar gemaakt tegen de eisvermeerdering, omdat deze te laat was ingesteld en Hartal geen reactie daarop heeft kunnen voorbereiden en indienen. De rechter heeft dit bezwaar voor die gelegenheid gehonoreerd maar daarbij bepaald dat Hartal in het verdere verloop van de procedure voldoende gelegenheid krijgt om schriftelijk te reageren. Tijdens de zitting heeft de advocaat van Horrex pagina’s 2 tot en met 4 voorgedragen van haar uit vier pagina’s bestaande spreeknotitie, welk stuk zij aan de rechtbank heeft overhandigd. Deze drie pagina’s maken dan ook deel uit van de processtukken.

Partijen hebben vonnis gevraagd als hierna in 4.1 vermeld.

Als enerzijds gesteld en anderzijds onvoldoende betwist gaat de rechtbank uit van de volgende feiten en omstandigheden.

Partijen hebben op 26 oktober 2005 een overeenkomst gesloten (hierna: de Overeenkomst).

De Overeenkomst luidt - aangehaald voor zover relevant voor de beoordeling - als volgt:

“Vereinbarung über die Entwicklung und den Vertrieb von einem Fliegenschutzsystem für Tür “HartaLux”

Die Hans Holzhauer GmbH & Co KG

[…]

und die Horrex BV

[…]

im folgenden kurz HARTAL und HORREX genannt, schließen nachstehende Vereinbarung über die Entwicklung und den Vertrieb von einem Fliegenschutzsystem für die Wohnwagenindustrie, speziell für die von HARTAL entwickelte Tür mit der Bezeichnung HartaLux.

1. HARTAL plant die Einführung einer neuen Tür für Wohnwagen- und Reisemobile. Im Rahmen dieses Projektes ist in vertraulicher Zusammenarbeit von HORREX das Fliegenschutzsystem zu konstruieren und im Falle einer Einigung auch zu liefern.

2. HARTAL wird sich im Rahmen ihrer Möglichkeiten an der Entwicklung des Fliegenschutzsystems unterstützend beteiligen. Sollten im Rahmen der gemeinsamen Entwicklung technische Lösungen erarbeitet werden, die zu Schutzrechten führen, wird in Abstimmung zwischen HARTAL und HORREX dieses in den einzelnen technischen Gesprächen protokolliert. Hierbei wird auch die Verwertung festgelegt und in separaten Verträgen geregelt.

Ausgenommen hiervon sind Komponenten die HORREX bereits jetzt im Serieneinsatz hat, bzw. Patente besitzt und für dieses neue Projekt Anwendung finden können.

3. HORREX und HARTAL verpflichten einander, alle technischen und wirtschaftlichen Informationen über diese Entwicklung und deren Termine vertraulich und mit Stillschweigen zu behandeln und Dritten nicht zugänglich zu machen. Davon ausgenommen sind technische Informationen, soweit sie für Lieferanten und Zulieferer von Einzelkomponenten notwendig sind.

4. Die von HORREX neu zu entwickelnden Profile und einzelne Komponenten (insbesondere Kunststoffspritzgussteile ) für das Fliegenschutzsystem HartaLux werden exklusiv nur an HARTAL angeboten und vertrieben. Die gemeinsam entwickelte integrierte Lösung “Fliegenschutz bildet gleichzeitig die Türinnenabdeckung” wird bis Ende der Saison 2006/2007 ausschließlich an HARTAL geliefert. Serienlieferungen von HORREX an andere Partner können frühestens ab Ende Mai 2007 erfolgen. HARTAL verpflichtet sich für die HartaLux Tür nur ein Fliegenschutzsystem von HORREX einzusetzen solange von HORREX eine der allgemeinen Marktlage entsprechende Preisentwicklung eingehalten wird.

5. Bei Vertragsverletzungen haben HORREX und HARTAL einander eine Schadenersatzsumme von mindestens 50.000 Euro zu zahlen. Sollte die Schadenssumme für HARTAL oder HORREX nachgewiesen höher liegen, so ist die nachgewiesene Summe von HARTAL oder HORREX zu entrichten.

6. HORREX übernimmt die konstruktive Ausarbeitung des Fliegenschutzsystems sowie deren Detaillösungen, die Erstellung der technischen Dokumentationen, Zeichnungen, Stücklisten. sowie die Erstellung der notwendigen Werkzeuge. Die erforderlichen Tests werden in Zusammenarbeit mit HARTAL durchgeführt und ausgewertet.

7. Die Entwicklung/Werkzeugkosten für ein Fliegenschutzsystem werden sowohl von HORREX als auch von HARTAL getragen. Die Entwicklungskosten an die HARTAL beteiligt wird, betragen maximal 37.500 €. (Grundlage ist der derzeitige technische Stand der Entwicklung.) Diese Kosten werden sich noch reduzieren, nähere Informationen hierzu, sowie zu den Zahlungsterminen, sind in dem “Beiblatt Werkzeugkosten” aufgeführt.

Die Entwicklungskosten werden zwischen HORREX und HARTAL im Verhältnis 40% zu 60% aufgeteilt. HARTAL wird 60% der Entwicklungskosten zu den im Beiblatt “Werkzeugkosten/Liefervereinbarung” aufgeführten Termine zahlen. Die restlichen 40% Entwicklungskosten werden durch 20.000 geteilt und als Aufpreis dem Preis des Fliegenschutzsystems aufgeschlagen. Beim Erreichen von 10.000 verkauften Systemen zahlt HORREX an HARTAL 20% der Entwicklungskosten in einer Summe zurück.

Bei Erreichen von 20.000 verkauften Systemen zahlt HORREX die restlichen 20 % Entwicklungskosten an HARTAL in einer Summe zurück. Diese Vereinbarung gilt max. 3 Jahre, danach erlischt der Rückzahlungsanspruch von HARTAL.

8. HORREX stellt die technische Betreuung, die notwendigen Fertigungskapazitäten und die Logistik für die Belieferung von HARTAL bereit um im Auftragsfall pünktlich und ordnungsgemäß liefern zu können.

9. Das Beiblatt “Werkzeugkosten / Liefervereinbarung” ist Bestandteil dieses Vertrages.

10. Dieser Vertrag bleibt auch dann gültig, wenn einzelne Bestimmungen sich als Ungültig erweisen sollten. Die betreffende Bestimmung ist dann so auszulegen. dass die mit ihre ursprünglich angestrebte wirtschaftliche und rechtlichen Zwecke soweit wie möglich erreicht werden.”

Van de Overeenkomst maakt een bijlage (“Beiblatt WERKZEUGKOSTEN/ LIEFERVEREINBARUNG”, hierna: de Bijlage) deel uit, eveneens gedateerd 26 oktober 2005. De Bijlage luidt - aangehaald voor zover relevant voor deze beoordeling - als volgt:

“Die Entwicklungs/Werkzeugkosten für das Fliegenschutzsystem betragen für HARTAL max. 37.500 €.

Die Werkzeugkosten werden sich noch in den nächsten Wochen reduzieren:

HARTAL zahlt am 04.10.2005 12.500 € der Entwicklungs/Werkzeugkosten an HORREX.

HARTAL zahlt 4 Wochen nach Musterfreigabe des Fliegenschutzsystems die Differenz zwischen 60% der gesamten Entwicklungs/Werkzeugkosten und den bereits gezahlten 12.500 €.

Lieferbedingungen für die Serie:

Frei Haus, incl. Verpackung, ohne weiter Nebenkosten

Zahlung: 14 Tage nach Lieferdatum/Rechnungsdatum mit 2% Skonto oder

30 Tage nach Lieferdatum/Rechnungsdatum netto

Menge pro Lieferung: 400 Stück, bis Mai 2006 200 Stück

Teilepreise:

Fliegenschutzsystem 1940 x 640 mm 51,23 € / Stück plus Amortisation (40% der WZK aufgeteilt

auf 20.000 Stück)

Abdeckrahmen HartaLux 1940 x 640 mm 23,22 € / Stück

Rahmen für Klappe 1200 x 1200 mm 21,84 € / Stück

Rahmen für Klappe 1500 x 1200 mm 19,14 € / Stück

Plissee Verdunklung 1 x 122 x 1542 mm 8,87 € / Stück

Plissee Verdunklung 2 x 122 x 1542 mm 13,28 € / Stück

Hierbei handelt es sich um max Teilepreise. Eine Reduzierung der Teilepreise ist noch möglich aufgrund der Änderung der Kunststoffspritzgussteile.

Die Teilepreise sind verbindlich bis Ende der Saison 2006/2007. Weiter Einzelheiten werden vor Serienstart in einem Rahmenliefervertrag fixiert.”

in conventie

De rechtbank

in conventie en in reconventie

verwijst de zaak naar de rol van 29 augustus 2018 voor conclusies als hiervoor in 4.20 bedoeld, om te beginnen aan de zijde van Hartal;

houdt iedere verdere beslissing aan.

Dit vonnis is gewezen door mr. W.P. Sprenger en in het openbaar uitgesproken op 25 juli 2018.

901/1928

Het verloop van de procedure blijkt uit:

Ten slotte is vonnis bepaald.

Horrex vordert dat de rechtbank bij uitvoerbaar bij voorraad te verklaren vonnis:

Hieraan legt Horrex - kort samengevat - de volgende stellingen ten grondslag:- Horrex heeft op 26 oktober 2005 met Holzhauer een overeenkomst (hierna: de Samenwerkingsovereenkomst) gesloten ten aanzien van de ontwikkeling en distributie van hordeuren;- Holzhauer heeft deze overeenkomst op 14 juni 2012 onregelmatig opgezegd;- Als gevolg hiervan heeft Horrex schade geleden ten bedrage van € 573.712,80;- Voor deze schade is Holzhauer jegens Horrex aansprakelijk.

Holzhauer vordert dat de rechtbank bij uitvoerbaar bij voorraad te verklaren vonnis de dagvaarding nietig verklaart, subsidiair dat de rechtbank de zaak aanhoudt totdat het Landgericht Hagen zich over haar bevoegdheid heeft uitgesproken en meer subsidiair dat de rechtbank zich onbevoegd verklaart van de vorderingen van Horrex kennis te nemen, met veroordeling van Horrex in de proceskosten.

Hieraan legt Holzhauer de volgende stellingen ten grondslag:

Horrex voert verweer en concludeert tot afwijzing van de vordering van Holzhauer, met veroordeling van Holzhauer in de proceskosten bij uitvoerbaar bij voorraad te verklaren vonnis.

Volgens Horrex is deze rechtbank bevoegd. Bij dagvaarding en in haar incidentele conclusie van antwoord voert zij hiertoe aan dat deze rechtbank bevoegd is op grond van de artikelen 6 sub a van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv) juncto 6a sub b Rv juncto 7 lid 1 sub a Brussel Ibis-Vo, omdat de overeenkomst die ten grondslag ligt aan de door Horrex ingestelde vorderingen moest worden uitgevoerd in het arrondissement Rotterdam, waar Horrex is gevestigd. Subsidiair is de rechtbank Rotterdam volgens Horrex bevoegd op grond van de artikelen 6 sub e Rv juncto 102 Rv juncto 7 lid 2 Brussel Ibis-Vo, omdat het een verbintenis uit onrechtmatige daad betreft (buitencontractuele opzegging van een duurovereenkomst) en de schade zich voordoet in Nederland, meer in het bijzonder het arrondissement Rotterdam, waar Horrex is gevestigd (Erfolgsort). Eerst in haar incidentele conclusie van antwoord voert Horrex ook nog aan dat deze rechtbank primair bevoegd is op grond van een forumkeuze, namelijk een forumkeuzebeding in artikel 17.1 van haar algemene leveringsvoorwaarden, dat als volgt luidt: “Only the Dutch court within whose jurisdiction User’s place of business is situated is competent to pass judgment on disputes, unless such is at odds with any mandatory rules of law”. Verder betwist Horrex dat de Duitse zaak eerder aanhangig is gemaakt dan de onderhavige zaak.

in de incidenten

nietigheid van het exploot van dagvaarding

Hier is sprake van een internationale zaak, omdat een van de partijen, Holzhauer, woonplaats heeft buiten Nederland. De hier aan de orde zijnde stelling van Holzhauer is procesrechtelijk van aard, terwijl zij niet wordt geregeld in voor Nederland geldende internationale regelingen. Op grond van artikel 10:3 BW (Op de wijze van procederen ten overstaan van de Nederlandse rechter is het Nederlandse recht van toepassing) is Nederlands recht dan ook toepasselijk.

Het beroep op nietigheid van het exploot van dagvaarding wordt door Holzhauer gebaseerd op het bepaalde in artikel 120 van Rv juncto artikel 111 lid 2 onder h Rv. In artikel 122 lid 1 Rv, dat deel uitmaakt van dezelfde afdeling als voornoemde wetsartikelen, is het volgende bepaald - aangehaald voor zover van belang in dit geval:

1. Verschijnt de gedaagde in het geding […] en beroept hij zich op de nietigheid van het exploot van dagvaarding, dan verwerpt de rechter dat beroep indien naar zijn oordeel het gebrek de gedaagde niet onredelijk in zijn belangen heeft geschaad.

Holzhauer is op de eerst dienende dag in het geding verschenen. Holzhauer heeft bij B2 formulier Stellen op 25 november 2016 aan de rechtbank medegedeeld dat zij zich “Voorzorgshalve [..] ook bij de afdeling kanton gesteld” heeft. Holzhauer heeft niet gesteld dat en waarom zij onredelijk in haar belang is geschaad. Het beroep van Holzhauer op de nietigheid van het exploot van dagvaarding faalt derhalve.

litispendentie

Holzhauer stelt aan de orde de (on)bevoegdheid van deze rechtbank in het licht van litispendentie met de door Horrex tegen Holzhauer aangebrachte zaak bij het Landgericht Hagen in Duitsland die is ingeleid met een “Klage” van 30 december 2015, dat kennelijk op 31 december 2015 bij het Amts- und Landgericht in Hagen is ontvangen (prod. 2 van Holzhauer).

Gezien de vestigingsplaatsen van partijen, de datum waarop de dagvaarding in de hoofdzaak is uitgebracht en de aard van de vorderingen in de hoofdzaak, namelijk vorderingen in een burgerlijke of handelszaak, dient de vraag of deze rechtbank internationaal bevoegd is te worden beantwoord aan de hand van de Brussel Ibis-Vo. Partijen gaan daar ook van uit.

Litispendentie is geregeld in de artikelen 29, 31 en 32 van de Brussel Ibis-Vo.Artikel 29 Brussel Ibis-Vo luidt als volgt:

1. Wanneer voor gerechten van verschillende lidstaten tussen dezelfde partijen vorderingen aanhangig zijn, die hetzelfde onderwerp betreffen en op dezelfde oorzaak berusten, houdt het gerecht waarbij de zaak het laatst is aangebracht, onverminderd artikel 31, lid 2, zijn uitspraak ambtshalve aan totdat de bevoegdheid van het gerecht waarbij de zaak het eerst is aangebracht, vaststaat.

2. In de in lid 1 bedoelde gevallen wordt op verzoek van een gerecht waarbij de zaak is aangebracht door een ander aangezocht gerecht onverwijld aan het eerstbedoelde gerecht meegedeeld op welke datum het in overeenstemming met artikel 32 is aangezocht.

3. Wanneer de bevoegdheid van het gerecht waarbij de zaak het eerst is aangebracht, vaststaat, verklaart het gerecht waarbij de zaak het laatst is aangebracht, zich onbevoegd.

Artikel 31 Brussel Ibis-Vo luidt - voor zover voor deze beoordeling van belang - als volgt:

1. Wanneer voor de vorderingen meer dan één gerecht bij uitsluiting bevoegd is, worden partijen verwezen naar het gerecht waarbij de zaak het eerst aanhangig is gemaakt.

2. Wanneer een zaak aanhangig wordt gemaakt bij een gerecht van een lidstaat dat op grond van een in artikel 25 bedoelde overeenkomst bij uitsluiting bevoegd is, houdt elk gerecht van de andere lidstaten, onverminderd artikel 26, de uitspraak aan totdat het krachtens de overeenkomst aangezochte gerecht verklaart geen bevoegdheid aan de overeenkomst te ontlenen.

3. Indien het in de overeenkomst aangewezen gerecht zijn bevoegdheid in overeenstemming met de overeenkomst heeft vastgesteld, verklaart elk gerecht van de overige lidstaten zich onbevoegd ten gunste van dat gerecht.

Artikel 32 Brussel Ibis-Vo luidt als volgt:

1. Voor de toepassing van deze afdeling wordt een zaak geacht te zijn aangebracht bij een gerecht:

a. a) op het tijdstip waarop het stuk dat het geding inleidt of een gelijkwaardig stuk bij het gerecht wordt ingediend, mits de eiser vervolgens niet heeft nagelaten te doen wat hij met het oog op de betekening of de kennisgeving van het stuk aan de verweerder moest doen, of

b) indien het stuk betekend of meegedeeld moet worden voordat het bij het gerecht wordt ingediend, op het tijdstip waarop de autoriteit die verantwoordelijk is voor de betekening of de kennisgeving het stuk ontvangt, mits de eiser vervolgens niet heeft nagelaten te doen wat hij met het oog op de indiening van het stuk bij het gerecht moest doen.

De onder b) bedoelde autoriteit die verantwoordelijk is voor de betekening of de kennisgeving is de eerste autoriteit die de te betekenen of mee te delen stukken ontvangt.

2. Het gerecht dat, of de autoriteit die belast is met de betekening als bedoeld in lid 1, noteert, respectievelijk, de datum van indiening van het gedinginleidende stuk of het gelijkwaardige stuk, of de datum van ontvangst van de te betekenen of mee te delen stukken.

In artikel 25 Brussel Ibis-Vo is de exclusieve forumkeuze geregeld. Dit artikel luidt - voor zover voor deze beoordeling van belang - als volgt:

1. Indien de partijen, ongeacht hun woonplaats, een gerecht of de gerechten van een lidstaat hebben aangewezen voor de kennisneming van geschillen die naar aanleiding van een bepaalde rechtsbetrekking zijn ontstaan of zullen ontstaan, is dit gerecht of zijn de gerechten van die lidstaat bevoegd, tenzij de overeenkomst krachtens het recht van die lidstaat nietig is wat haar materiële geldigheid betreft. Deze bevoegdheid is exclusief, tenzij de partijen anders zijn overeengekomen. De overeenkomst tot aanwijzing van een bevoegd gerecht wordt gesloten:

a. a) hetzij bij een schriftelijke overeenkomst of bij een schriftelijk bevestigde mondelinge overeenkomst;

b) hetzij in een vorm die wordt toegelaten door de handelwijzen die tussen de partijen gebruikelijk zijn geworden;

c) hetzij, in de internationale handel, in een vorm die overeenstemt met een gewoonte waarvan de partijen op de hoogte zijn of hadden behoren te zijn en die in de internationale handel algemeen bekend is en door partijen bij dergelijke overeenkomsten in de betrokken handelsbranche doorgaans in acht wordt genomen.

Overweging 22 van de Brussel Ibis-Vo luidt als volgt:

Om evenwel de doeltreffendheid van overeenkomsten inzake exclusieve forumkeuze te verbeteren en misbruik van procesrecht te voorkomen, moet een uitzondering op de algemene litispendentieregel worden getroffen met het oog op een bevredigende oplossing voor bepaalde situaties waarin zich een samenloop van procedures kan voordoen. Dat is het geval wanneer een ander dan het bij exclusieve forumkeuze aangewezen gerecht is aangezocht, en vervolgens tussen dezelfde partijen vorderingen voor het aangewezen gerecht worden aangebracht die hetzelfde onderwerp betreffen en op dezelfde oorzaak berusten. In een dergelijk geval moet het eerst aangezochte gerecht de procedure aanhouden zodra het aangewezen gerecht wordt aangezocht, en wel totdat dit laatste gerecht verklaart geen bevoegdheid te ontlenen aan de exclusieve forumkeuze. Dit dient om ervoor te zorgen dat het aangewezen gerecht in een dergelijke situatie voorrang krijgt om te beslissen over de geldigheid van het forumkeuzebeding en de mate waarin het beding geldt voor het voor hem dienende geschil. Het aangewezen gerecht moet aan de behandeling van de zaak kunnen beginnen, ongeacht of het niet-aangewezen gerecht al heeft besloten over aanhouding van de zaak.

Gelet op de artikelen 25 en 31 Brussel Ibis-Vo - in onderling verband en samenhang bezien - dient de rechtbank eerst te beoordelen of partijen een rechtsgeldige forumkeuze voor deze rechtbank of de gerechten van Nederland hebben gemaakt.

Uit vaste rechtspraak van het HvJEU (en zijn rechtsvoorganger, te weten de arresten van 14 december 1976, 24/76 - RÜWA/Colzani, Jur. 1976, p. 1831; 14 december 1976, 25/76 - Segoura/Bonakdarian, Jur. 1976, p. 1851; 11 november 1986, 313/85 - Iveco/Van Hool, Jur. 1986, p. 3337; 20 februari 1997, C-106/95 - MSG/Les Gravières Rhénanes, Jur. 1997, p. I-911; 7 juli 2016, C-222/15 - Höszig Kft./Alstom Power Termal Services, ECLI:EU:C:2016:525) volgt dat artikel 25 Brussel Ibis-Vo (in navolging van artikel 17 EEX-verdrag en artikel 23 Brussel I-Vo) autonoom dient te worden uitgelegd en dat uit die uitleg voortvloeit dat de aangezochte rechter verplicht is in de eerste plaats te onderzoeken of het beding dat hem bevoegd verklaart, inderdaad het voorwerp heeft uitgemaakt van een wilsovereenstemming tussen partijen.

Uit de stellingen van Horrex volgt niet dat het forumkeuzebeding in artikel 17.1 van haar algemene voorwaarden het voorwerp heeft uitgemaakt van wilsovereenstemming tussen haarzelf en Holzhauer in de zin van bovengenoemde rechtspraak. Feiten of omstandigheden waaruit zou moeten volgen dat Holzhauer het forumkeuzebeding in artikel 17.1 van de algemene voorwaarden van Horrex heeft aanvaard worden immers door Horrex niet gesteld. Een andere forumkeuze voor deze rechtbank, dan in artikel 17.1 van de algemene voorwaarden van Horrex is gesteld noch gebleken. Dit alles betekent dat een forumkeuze voor deze rechtbank niet is komen vast te staan.

Volgens Holzhauer heeft Horrex ervoor gekozen aan de Duitse zaak de voorkeur te geven boven de onderhavige zaak. Anders dan Horrex (randnr. 3.35 e.v. conclusie van antwoord in het incident) vat de rechtbank dit argument van Holzhauer niet op als een stelling dat Horrex een forumkeuze zou hebben uitgebracht voor het Landgericht Hagen in de zin van artikel 25 Brussel Ibis-Vo. Ook een forumkeuze die de bevoegdheid van deze rechtbank opzij zet - een zogeheten ‘derogerende’ forumkeuze - is derhalve niet komen vast te staan.

Vervolgens komt de rechtbank toe aan de vraag of sprake is van litispendentie.

Niet in geschil is dat de vorderingen in de onderhavige zaak en de vorderingen in de zaak voor het Landgericht Hagen tussen dezelfde partijen aanhangig zijn, hetzelfde onderwerp betreffen en op dezelfde oorzaak berusten in de zin van artikel 29 lid 1 Brussel Ibis-Vo.

Met betrekking tot de vraag wanneer een zaak aanhangig is, geldt in Nederland een stelsel als bedoeld onder b) en in Duitsland een stelsel als bedoeld onder a) van lid 1 van artikel 32 Brussel Ibis-Vo. Betekening van de dagvaarding in de onderhavige zaak heeft plaatsgehad op 24 december 2015. Anders dan Holzhauer meent, levert de omstandigheid dat Horrex Holzhauer heeft gedagvaard om pas op de roldatum van 30 november 2016 te verschijnen geen nalatig gedrag op van Horrex als bedoeld onder b) van het eerste lid van artikel 32 Brussel Ibis-Vo. Als tijdstip van aanhangigheid van de onderhavige zaak heeft dus te gelden 24 december 2015. Volgens § 261 Zivilprozeßordnung (ZPO) is in een Duitse civiele procedure een vordering (“Klage”) aanhangig op het moment van instellen van deze vordering. Het instellen vindt plaats door het indienen (“Zustellung”) van het proces inleidende stuk (“Klageschrift”) bij het betreffende gerecht (§ 253 ZPO). In dit geval geschiedde dat (niet eerder dan) op 31 december 2015. Op die datum is het Klageschrift van Horrex immers door het Amts- und Landgericht Hagen ontvangen (“Eing.”, derhalve: eingegangen), zo blijkt uit de datumstempel die op het Klageschrift is gezet (prod. 2 van Holzhauer; prod. 11 van Horrex). Het bovenstaande betekent dat de onderhavige zaak eerder aanhangig is gemaakt dan de zaak voor het Landgericht Hagen.

Holzhauer wijst verder op het “voorwaardelijke karakter” van de procedure in de onderhavige zaak, dat volgens haar zou blijken uit de randnummers 45-47 van de dagvaarding in deze zaak en “de proceshandelingen van Horrex” (randnr. 8 exceptie van nietigheid tevens exceptie van onbevoegdheid).

De teksten met randnummers 45-47 van de dagvaarding maken deel uit van paragraaf VI, dat de titel “Toepasselijke recht” draagt. Deze teksten luiden als volgt:

“45. Horrex is tegelijkertijd met het uitbrengen van deze dagvaarding eveneens een procedure in Duitsland gestart ten aanzien van hetzelfde geschil. De reden voor het uitbrengen van een dagvaarding in Nederland is dat mogelijk Nederlands recht op de relatie Horrex-Hartal [Holzhauer; Rechtbank] van toepassing is en mogelijk (eveneens) een Nederlandse rechter bevoegd is kennis te nemen van het onderhavig geschil.

46. Daarenboven dient Horrex op grond van Duits recht voor 31 december 2015 een procedure te zijn gestart voor de bevoegde rechter om verjaring van haar vordering op Hartal te voorkomen. Mocht de Duitse rechter zich dus onbevoegd verklaren dan zou dat voor Horrex vergaande consequenties kunnen hebben. Teneinde alle betrokken rechten zeker te stellen, heeft Horrex ervoor gekozen zowel in Duitsland als in Nederland een dagvaarding uit te brengen.

47. Voor het geval de Duitse rechter zich onbevoegd zou verklaren, stelt Horrex zich in deze kwestie op het standpunt dat Nederlands recht op de het onderhavige bodemgeschil van toepassing is.”

Wat betreft de proceshandelingen van Horrex waaruit dit voorwaardelijk karakter zou blijken, heeft Holzhauer het volgende op het oog. In haar op 24 december 2015 uitgebrachte dagvaarding in de onderhavige zaak heeft Horrex Holzhauer pas tegen de roldatum van 30 november 2016 gedagvaard opdat intussen de bevoegdheid van het Landgericht Hagen zou komen vast te staan. In het Klageschrift waarmee de zaak voor het Landgericht Hagen is ingeleid is geen zodanig uitstel bewerkstelligd en stelt Horrex zich uitdrukkelijk op het standpunt dat dit Duitse gerecht bevoegd is.

Horrex betwist dat de onderhavige procedure slechts een voorwaardelijk karakter heeft.

Naar het oordeel van de rechtbank volgt uit de tekst met randnummers 45-47 uit de dagvaarding, al dan niet in samenhang met bovengenoemde proceshandelingen van Horrex, dat Horrex de onderhavige zaak aanhangig heeft gemaakt voor het geval dat de rechter in Duitsland zich onbevoegd verklaart kennis te nemen van de aldaar door Horrex aanhangig te maken zaak. Waar Horrex zich in de dagvaarding dus op het standpunt stelde dat de onderhavige zaak voorwaardelijk, of subsidiair aan de procedure in Duitsland is ingesteld, heeft zij dit standpunt in haar incidentele conclusie van antwoord verlaten, gelet op de haaks hierop staande stelling van Horrex in randnummer 3.33 van deze conclusie dat de Duitse procedure voortvloeide uit de noodzaak om te voorkomen dat zij haar vorderingen vanwege verjaring zou verliezen. De rechtbank heeft daarom te beoordelen of een dergelijke koerswijziging in rechte aanvaard moet worden, dan wel wegens misbruik van procesrecht of strijdigheid met de eisen van een goede procesorde of de maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is.

Ten aanzien van misbruik van procesrecht overweegt de rechtbank in dit verband als volgt.

In beginsel is een procespartij bevoegd een eerder in een procedure ingenomen standpunt later in de procedure te herzien. Van die bevoegdheid kan een procespartij geen gebruik maken indien zij deze misbruikt (art. 3:13 BW). Een bevoegdheid kan onder meer worden misbruikt door haar uit te oefenen met geen ander doel dan een ander te schaden of met een ander doel dan waarvoor zij is verleend of in geval men, in aanmerking nemende de onevenredigheid tussen het belang bij de uitoefening en het belang dat daardoor wordt geschaad, naar redelijkheid niet tot die uitoefening had kunnen komen.

Gesteld noch gebleken is dat Horrex met haar koerswijziging Holzhauer in de onderhavige zaak benadeelt of de bedoeling heeft dat te doen. Holzhauer heeft de mogelijkheid gehad om de roldatum waartegen zij was gedagvaard te vervroegen (als bedoeld in artikel 126 Rv), Holzhauer is (gewoon) verschenen in het geding en Holzhauer kan zich in dit geding behoorlijk verweren.

Horrex heeft niet gesteld welk rechtens te respecteren belang zij heeft bij haar koerswijziging, maar haar betoog komt neer op een betwisting van een wijziging.

Holzhauer wordt door deze koerswijziging van Horrex in de onderhavige zaak niet onredelijk in haar belang is geschaad, nu Holzhauer voor deze rechtbank nog geen verweer ten gronde voert, afgezien van de vertraging die Horrex heeft laten ontstaan (en waarover hieronder nader).

Van misbruik van procesrecht is in de onderhavige zaak dan ook geen sprake.

Ten aanzien van strijdigheid met de eisen van een goede procesorde of de tussen partijen in acht te nemen redelijkheid en billijkheid overweegt de rechtbank in dit verband als volgt.

Partijen zijn jegens elkaar verplicht onredelijke vertraging van de procedure te voorkomen (art. 20 lid 2 Rv). Door Holzhauer op een termijn van meer dan elf maanden te dagvaarden in de onderhavige procedure, met als redengeving dat de vorderingen aan de rechter in Duitsland worden voorgelegd en dat eerst een beslissing over diens bevoegdheid moet worden afgewacht, en vervolgens (vanaf de conclusie van antwoord in het incident) voorrang te geven aan de onderhavige procedure, heeft Horrex onredelijke vertraging laten ontstaan. Had Horrex haar koerswijziging aan Holzhauer medegedeeld voordat laatstgenoemde een conclusie indiende, dan zou de discussie over onbevoegdheid van deze rechtbank wegens litispendentie waarschijnlijk niet zijn ontstaan (omdat de vorderingen van Horrex eerder bij deze rechtbank aanhangig zijn gemaakt dan bij de rechter in Duitsland). Ook die vertraging kan Horrex worden verweten.

Een en ander heeft Holzhauer echter niet zodanig benadeeld dat het met de goede procesorde in strijd zou zijn Horrex die koerswijziging toe te staan. Ook naar de maatstaven van redelijkheid en billijkheid is de koerswijziging niet onaanvaardbaar.

Dat Horrex haar processuele houding in zoverre heeft gewijzigd dat zij haar vorderingen niet heeft ingesteld onder de voorwaarde dat de rechter in Duitsland zich onbevoegd verklaart kennis te nemen van de aldaar door Horrex aanhangig gemaakte zaak moet dan ook aanvaard worden.

de bevoegdheid van deze rechtbank

Holzhauer heeft geen woonplaats in Nederland in de zin van artikel 63 Brussel Ibis-Vo. Daarom kan de Nederlandse rechter geen rechtsmacht ontlenen aan de in artikel 4 lid 1 neergelegde bevoegdheidshoofdregel van de Brussel Ibis-Vo dat de gerechten bevoegd zijn van de lidstaat waar de gedaagde woonplaats heeft.

Artikel 7 Brussel Ibis-Vo bevat de volgende alternatieve-bevoegdheidsregels met betrekking tot contractuele respectievelijk buitencontractuele vorderingen:

Een persoon die woonplaats heeft op het grondgebied van een lidstaat, kan in een andere lidstaat voor de volgende gerechten worden opgeroepen:

1. a) ten aanzien van verbintenissen uit overeenkomst, voor het gerecht van de plaats waar de verbintenis die aan de eis ten grondslag ligt, is uitgevoerd of moet worden uitgevoerd;

b) voor de toepassing van deze bepaling is, tenzij anders is overeengekomen, de plaats van uitvoering van de verbintenis die aan de eis ten grondslag ligt:

- voor de koop en verkoop van roerende lichamelijke zaken, de plaats in een lidstaat waar de zaken volgens de overeenkomst geleverd werden of geleverd hadden moeten worden;

- voor de verstrekking van diensten, de plaats in een lidstaat waar de diensten volgens de overeenkomst verstrekt werden of verstrekt hadden moeten worden;

c) punt a) is van toepassing indien punt b) niet van toepassing is;

2. ten aanzien van verbintenissen uit onrechtmatige daad, voor het gerecht van de plaats waar het schadebrengende feit zich heeft voorgedaan of zich kan voordoen.

Horrex heeft bij dagvaarding de hierboven in rov. 3.4 genoemde feiten gesteld op grond waarvan deze rechtbank krachtens artikel 7, aanhef, sub 1 dan wel artikel 7, aanhef, sub 1 Brussel Ibis-Vo bevoegd is. Holzhauer heeft deze feiten niet, althans onvoldoende gemotiveerd, betwist. De rechtbank is dan ook op grond van artikel 7, aanhef en sub 1 dan wel artikel 7, aanhef en sub 2 Brussel Ibis-Vo bevoegd kennis te nemen van de vorderingen van Horrex.

proceskosten

Als de in het ongelijk gestelde partij zal Holzhauer in de proceskosten worden veroordeeld. Deze kosten aan de zijde van Horrex worden tot aan deze uitspraak begroot op:

Zoals is gevorderd en niet zelfstandig is bestreden, zal de rechtbank de proceskostenveroordeling uitvoerbaar bij voorraad verklaren.

in de hoofdzaak

De zaak zal naar de rol worden verwezen voor conclusie van antwoord.

De rechtbank

in het incident

wijst de vorderingen af;

veroordeelt Holzhauer in de proceskosten, die tot aan deze uitspraak zijn begroot op€ 452,00;

verklaart deze proceskostenveroordeling uitvoerbaar bij voorraad,

in de hoofdzaak

verwijst de zaak naar de rol van 26 april 2017 voor conclusie van antwoord.

Dit vonnis is gewezen door mr. W.P. Sprenger en in het openbaar uitgesproken op 29 maart 2017.

901/1928