4.2.2.1 De verplichte benoeming

Het feit dat de onteigeningsrechter – volgens art. 27 onteigeningswet en art. 15.39 Omgevingswet – altijd verplicht is om deskundigen te benoemen, is het eerste aspect dat opvalt aan de positie van onteigeningsdeskundigen. Deskundigen maken daardoor onderdeel uit van iedere schadeloosstellingsprocedure (uitgebreid § 2.2.2).

Anders dan de schadeloosstellingsprocedure in het onteigeningsrecht, kent een ‘normale’ civiele procedure geen verplichte inschakeling van deskundigen. Krachtens art. 194 lid 1 Rv ‘kan’ de rechter een of meer deskundigen benoemen. De rechter heeft te dier zake een discretionaire bevoegdheid.1 De rechter kan de benoeming ambtshalve gelasten óf op verzoek van (een der) partijen.2

Anders dan in het onteigeningsrecht hebben partijen dus geen wettelijke aanspraak op de inschakeling van deskundigen. De rechter hoeft een daartoe strekkend verzoek niet te honoreren. Andersom kan de rechter ook een deskundigenadvies gelasten zonder dat partijen daarom hebben gevraagd. De keuze van de rechter kan in cassatie niet – of slechts zeer beperkt – worden getoetst.3 Het is, met andere woorden, volledig aan het inzicht van de feitenrechter overgelaten of hij deskundige voorlichting behoeft.4 De rechter kan bijvoorbeeld op grond van diens eigen kennis, ervaring en kunde het inwinnen van advies niet nodig achten.5 In het onteigeningsrecht is dat onmogelijk, zelfs al beschikt de onteigeningsrechter over de vereiste expertise.