HR, 01-05-2020, nr. 19/02478

Als middel van cassatie draag ik voor:

Schending van het recht, in het bijzonder van artikel 9.6, lid 3, van de Wet inkomstenbelasting 2001 (IB), en verzuim van vormen in de zin van artikel 8:77 van de Algemene wet bestuursrecht, doordat de Rechtbank heeft geoordeeld dat het verzoek om ambtshalve vermindering van de aanslag in ieder geval gedeeltelijk is afgewezen, zodat de Inspecteur wordt opgedragen het beroepschrift in behandeling te nemen als bezwaarschrift voor zover het ziet op de ambtshalve beslissing, zulks echter zoals hierna wordt uiteengezet ten onrechte, dan wel op gronden die de beslissing niet kunnen dragen.

De Rechtbank heeft op de uitspraak buiten zitting als volgt geoordeeld:

In de uitspraak op het verzet van de Inspecteur oordeelt de Rechtbank:

Ik acht het in verzet gegeven oordeel van de Rechtbank, dat het ervoor moet worden gehouden dat het verzoek om ambtshalve vermindering van de aanslag in ieder geval gedeeltelijk is afgewezen, omdat de aanslag niet is verminderd, onjuist, zoals ik hierna zal toelichten.

De Inspecteur is volledig tegemoetgekomen aan belanghebbendes verzoek (ware het niet dat het verzoek niet leidde tot een belastingteruggaaf)- Voor belanghebbende stond daarom de rechtsingang van bezwaar tegen de ambtshalve beslissing niet open. Belanghebbende kon rechtens uitsluitend nog een nieuw verzoek om ambtshalve vermindering indienen.

Ook de opvatting van de Rechtbank in de uitspraak buiten zitting, dat belanghebbende vindt dat de aanslag lager moet zijn en dat dit daarom is op te vatten als een bezwaar tegen de ambtshalve beslissing, acht ik onjuist. Belanghebbende verzoekt namelijk in zijn beroepschrift om iets anders dan hij aanvankelijk (in zijn tweede aangifte) deed, en zijn verzoek kan daarom niet als een bezwaar dat is gericht tegen de genomen beslissing worden beschouwd. De genomen beslissing was namelijk een andere en die luidde conform hetgeen belanghebbende verzocht. Belanghebbende wenste in wezen een ander (nieuw) verzoek om een ambtshalve vermindering te doen.

Mijns inziens had de Rechtbank niet moeten oordelen dat de Inspecteur nog uitspraak op bezwaar dient te doen ten aanzien van hetgeen belanghebbende betoogt inzake de belastingteruggaaf, aangezien daarvoor immers de benodigde voor bezwaar vatbare beschikking ontbreekt. De Rechtbank had in plaats daarvan belanghebbendes betoog moeten aanmerken als (nieuw ingekomen) verzoek om een ambtshalve vermindering en in zoverre dat verzoek op de voet van artikel 6:15 van de Algemene wet bestuursrecht moeten doorsturen aan de Inspecteur ter verdere behandeling. Steun voor deze opvatting vind ik in de uitspraak van het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden van 27 maart 2019, nr. 18/00271, ECLI:NL:GHARL:2019:2605:

Het onderscheid is van belang, omdat het oordeel van de Rechtbank zou betekenen dat ook bij een geheel tegemoetkomen aan een verzoek van een belastingplichtige toch het rechtsmiddel van bezwaar open staat indien de belastingplichtige, op enig moment nadat hij een verzoek tot ambtshalve vermindering heeft gedaan, nog een ander punt aandraagt ten aanzien van de aanslag. Hierdoor zou in wezen tegen elke ambtshalve beslissing het rechtsmiddel van bezwaar (en eventueel beroep) open staan. Dit heeft de wetgever niet gewild. Bezwaar is ingevolge artikel 9.6, lid 3, IB, alleen mogelijk indien een verzoek (gedeeltelijk of geheel) is afgewezen.

Dit is tevens in het belang van de belastingplichtige zelf. Bij het indienen van een nieuw verzoek tot ambtshalve vermindering van een aanslag, heeft hij er recht op dat de Inspecteur eerst de beslissing op dat verzoek neemt en hij daarna nog om heroverweging kan verzoeken via de bezwaarmogelijkheid. Dit voorkomt mogelijk een gang naar de rechter, met alle spanningen en kosten van dien.

Het belang van de voorliggende zaak voor de uitvoeringspraktijk van de Belastingdienst is eveneens groot. Als het oordeel van de Rechtbank juist zou blijken te zijn, dan moeten de werkwijze en systemen van de Belastingdienst daarop worden aangepast. De impact daarvan zal naar verwachting aanzienlijk zijn.

Overigens hecht ik eraan te benadrukken dat artikel 9.6, lid 3, IB, voor het bieden van een rechtsingang niet aanknoopt bij het al dan niet verminderd zijn van de aanslag waarop het verzoek ziet. Het artikel knoopt aan bij het al dan niet geheel tegemoetkomen aan het gedane verzoek.

De Rechtbank oordeelt dan ook ten onrechte dat de aanslag niet is verminderd en dat daarom het ervoor moet worden gehouden dat niet (geheel) aan belanghebbendes verzoek tegemoet is gekomen. Beoordeeld had moeten worden wat belanghebbendes verzoek inhield en of de Inspecteur aan de inhoud van dat verzoek geheel tegemoetgekomen is.

Het antwoord daarop zou bevestigend moeten luiden, zodat geen bezwaar open staat tegen de onderhavige beslissing op het verzoek tot ambtshalve vermindering.

Daarbij merk ik nog op dat belanghebbende met de door hem via een nieuwe aangifte doorgegeven twee euro hogere eigenwoningrentelast weliswaar niet de uit de aanslag voortvloeiende belastingschuld kon doen verminderen, maar dat dit gegeven wel heeft geleid tot een € 2 lager verzamelinkomen.

Het verzamelinkomen is in casu op de aanslag vermeld en wordt daardoor op grond van artikel 9.6, lid 4, IB, geacht onderdeel uit te maken van de belastingaanslag. Aldus beschouwd is de aanslag wel degelijk verminderd. In dat opzicht is de uitspraak van de Rechtbank ook in strijd met het recht, of — indien zij van de juiste rechtsopvatting is uitgegaan — gebrekkig gemotiveerd en onbegrijpelijk.

Voor een beter begrip van deze zaak geef ik hieronder een overzicht van de gebeurtenissen ten aanzien van de inkomstenbelasting 2013.

Aan belanghebbende is een eerste voorlopige aanslag 2013 opgelegd op 31 januari 2013.

Op 19 maart 2014 heeft belanghebbende zijn aangifte voor het jaar 2013 ingediend. Deze aangifte vermeldt inkomsten uit eigen woning van € 930 en een aftrekpost eigen woning van € 10.057 (derhalve per saldo een aftrekpost van € 9.127). De gegevens leiden tot een verzamelinkomen van € 22.674. Naar aanleiding daarvan is op 24 juni 2014 conform de aangifte een tweede voorlopige aanslag opgelegd (op de aanslag is het verzamelinkomen vermeld). Op deze voorlopige aanslag was een bedrag van € 5.756 terug te ontvangen! Belanghebbende heeft dit bedrag op 16 juni 2014 ontvangen van de Belastingdienst.

De aanslag voor het jaar 2013 was gelijkluidend aan de tweede voorlopige aanslag en is opgelegd op 22 juli 2015.

Op 18 april 2017 dient belanghebbende wederom een aangifte voor het jaar 2013 in. Deze aangifte vermeldt inkomsten uit eigen woning van € 930 en een aftrekpost eigen woning van € 10.059 (derhalve per saldo een aftrekpost van € 9.129). De gegevens leiden tot een verzamelinkomen van € 22.672. Zij leiden niet tot een belastingteruggaaf.

De Inspecteur merkt de tweede aangifte aan als een te laat bezwaar en voorts als een verzoek om ambtshalve vermindering van de aanslag, waaraan hij tegemoet komt door middel van een verlaging van het vastgestelde verzamelinkomen (uitspraak op bezwaar en beslissing op het verzoek om ambtshalve vermindering van 27 juni 2017).

Belanghebbende gaat in beroep. Uit zijn beroepschrift van 15 november 2017 leid ik af dat belanghebbende in de veronderstelling verkeert dat hij nog een bedrag van € 6.000 van de Belastingdienst zou terugkrijgen. Ik kan alleen maar aannemen dat het belanghebbende in de stressvolle en ingewikkelde financiële situatie waarin hij in die jaren verkeerde wellicht ontgaan is dat hij het bedrag van € 5.756 via de tweede voorlopige aanslag reeds in juni 2014 heeft ontvangen. De gegevens die belanghebbende in 2017 heeft aangeleverd, komen vrijwel (op de € 2 verschil na) overeen met de eerder door hem ingediende aangifte, en leiden niet tot een belastingteruggaaf. Ik vermoed dus dat sprake is van een misverstand. Zo dit niet het geval is, dan is het aan belanghebbende om te onderbouwen waarom hij denkt dat hij nog een bedrag van € 6.000 dient terug te ontvangen. Dit volgt in elk geval niet uit de door hem ingediende tweede aangifte voor het jaar 2013.

Op grond van het vorenstaande ben ik van oordeel dat de uitspraak van de Rechtbank niet in stand zal kunnen blijven.

DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN, namens deze