Informatierechten van aandeelhouders (IVOR nr. 134) 2024/7.4.2.1.2:7.4.2.1.2 Toelichting

Informatierechten van aandeelhouders (IVOR nr. 134) 2024/7.4.2.1.2

7.4.2.1.2 Toelichting

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Voor de toepassing van dit gezichtspunt zal steeds moeten worden vastgesteld in hoeverre de vennootschap een besloten karakter heeft. Het begrip ‘beslotenheid’ wordt niet in de wet gedefinieerd. Een binair criterium – oftewel: de vennootschap is besloten of niet – komt bovendien onvoldoende tegemoet aan de vrijheid die partijen hebben bij de inrichting van hun samenwerkingsverband en de daaruit voortvloeiende verscheidenheid aan verschijningsvormen.1 De gekozen rechtsvorm is daarbij niet van doorslaggevend belang.2 Ik meen dat een meer genuanceerde benadering – een glijdende schaal – beter recht doet aan die verscheidenheid.

Verschillende auteurs hebben het begrip ‘beslotenheid’ nader geduid, waarbij zij kozen voor een materiële invulling die de nodige ruimte laat voor nuance.3 Ik ontleen daaraan in ieder geval twee centrale elementen die duiden op een besloten verhouding:

i.

Affectio societatis: De samenwerking is gebaseerd op een gedeelde wil om een gemeenschappelijk doel te bereiken. Tussen de betrokkenen is het uitgangspunt gelijkwaardigheid, in die zin dat hun posities van dezelfde natuur zijn.4

ii.

Intuitu personae: De samenwerking wordt aangegaan met het oog op de persoonlijke hoedanigheden van de betrokkenen. Dit persoonsgebonden karakter wordt breed uitgelegd. Relevant kunnen onder meer zijn de persoonlijke en professionele bekwaamheden van de betrokkenen, hun inbreng en betrokkenheid bij5 of verknochtheid aan6 de onderneming, hun onderlinge verhoudingen en hun (financiële) betrouwbaarheid. Zoals ik hierna zal toelichten, geldt dit in versterkte mate in familievennootschappen.

Een open samenwerkingsverband wordt gekenmerkt door het ontbreken van deze kenmerken. De aandeelhouders, de vennootschap en de overige institutioneel betrokkenen staan dan op meer afstand van elkaar. Aansprekend vind ik de typering van Löwensteyn:

“De vennoot vervult [in open vennootschappen – toev. PH] uitsluitend de rol van anoniem kapitaalverschaffer. Zijn ‘medevennoten’ kent hij niet, hun persoonlijke hoedanigheden interesseren hem niet, zijn belangstelling geldt hoogstens de personen die aan de activiteiten van de vennootschap leiding geven en meestal alleen de reeds gevestigde reputatie van de vennootschap als bron van revenuen. Zijn hoedanigheid van ‘vennoot’ kan worden overgedragen door middel van een verhandelbaar stuk. Die hoedanigheid is voor hem een vermogensbestanddeel zonder meer. Van een persoonlijke band, die de naam ‘intuitus personae’ verdient, is hier geen sprake.”7

‘Beslotenheid’ is een breed en genuanceerd begrip. Als gevolg van deze genuanceerde benadering zijn gradaties van beslotenheid en openheid te onderscheiden. Daarbij moet worden bedacht dat de aard van een vennootschap door de tijd kan wijzigen, bijvoorbeeld doordat een joint venture naar de beurs wordt gebracht, een start-up in financieringsrondes externe investeerders weet aan te trekken die toetreden tot haar kapitaal of een beursvennootschap na een openbaar bod door een strategische partij onderdeel wordt van het concern van de bieder.8

Een constante factor waaraan bijzonder gewicht wordt gehecht zijn familieverhoudingen tussen de bij de vennootschap betrokken personen. In Zwagerman heeft de Hoge Raad bevestigd dat dergelijke verhoudingen van belang zijn bij de inkleuring van artikel 2:8 BW.9 In zijn conclusie verwoordde P-G Mok dit als volgt:

“Bij de toepassing van de redelijkheid en billijkheid is ook de aard (open of besloten) van de rechtspersoon van belang. De norm komt (…) bij een (kleine) familievennootschap, waarbij de ‘lijnen kort zijn’, anders tot concretisering dan bij een grote vennootschap waarbij nauwelijks meer dan een formele band bestaat tussen de verschillende betrokkenen.”10

Ook in beschikkingen als Butôt, Brouwer Bloembollen, Veldman Beheer, APM, Landgoed den Alderinck II en Steenfabriek hebben de familieverhoudingen een belangrijke rol gespeeld bij het toekennen van een informatierecht aan de betrokken kapitaalverschaffers. Niet alleen zijn familieverhoudingen bij uitstek intuitu personae, ook worden zij (mede) gekenmerkt door een groter onderling vertrouwen dan bij een zuiver zakelijke relatie.11 Familieleden zijn bovendien meer dan zakenpartners tot elkaar veroordeeld: zelfs al wordt de zakelijke relatie verbroken, dan nog blijft de familieverhouding in stand.12 Dit alles rechtvaardigt een ruime toegang tot informatie in hun hoedanigheid als kapitaalverschaffer.13

Wat betekent het voorgaande? In een meer besloten samenwerkingsverband met meer betrokken aandeelhouders zullen deze aandeelhouders veelal beter op de hoogte zijn – althans: dienen te zijn – van wat er speelt binnen de vennootschap. De belangrijkere rol en positie van deze aandeelhouders binnen de vennootschap zal veelal meebrengen dat zij over meer onderwerpen een informed judgment dienen te (kunnen) vormen. Dit kan een beperktere informatieverstrekking in (met name) de voorfase van de besluitvorming rechtvaardigen.14 In plaats daarvan zal meer nadruk liggen op informele(re) informatieverstrekking buiten vergadering; die drempel zal daardoor veelal lager uitvallen.15 Ook zal de vertrouwensband tussen partijen meebrengen dat er minder snel sprake zal zijn van een zwaarwichtig belang dat zich verzet tegen informatieverstrekking ter vergadering of daarbuiten.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.