5.2.5 Redelijkheid en billijkheid

Als het gaat om de rechtsgevolgen die toegekend worden op basis van uitleg van de overeenkomst, belanden we in het leerstuk van de redelijkheid en billijkheid. In hoofdlijnen dienen twee trajecten onderscheiden te worden; de aanvullende en de beperkende werking van redelijkheid en billijkheid.

Allereerst kan aanvullende werking van redelijkheid en billijkheid1 (categorie 2) een rol spelen indien de tekst van de overeenkomst geen regeling biedt voor rechtsvormwijziging van een contractspartij. Indien door uitleg is geconstateerd dat sprake is van een leemte in het contract, wordt deze leemte ingevuld aan de hand van de aanvullende werking van redelijkheid en billijkheid.

In de tweede plaats de situatie dat de tekst helder is en de partijbedoeling op basis van de tekst van de overeenkomst vastgesteld kan worden (categorie 1). Onder omstandigheden kan door de beperkende werking van redelijkheid en billijkheid2 de wet van rechtswege andere rechtsgevolgen aan de overeenkomst verbinden.

Voor aanvullende werking van redelijkheid en billijkheid biedt de wet meer ruimte dan voor beperkende werking van redelijkheid en billijkheid. Redelijkheid en billijkheid werken aanvullend voor partijen naar gelang de aard van partijen, de belangen van partijen en de overige omstandigheden van het geval. Dat gaat minder ver dan de inbreuk die gemaakt wordt op basis van de beperkende werking van redelijkheid en billijkheid wat zich uitsluitend voor kan doen 'voor zover dit in de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn'.3 De rechter toetst slechts marginaal en kan niet zo ver gaan dat de partijbedoeling naar de achtergrond verschuift. Op basis van de aanvullende werking van redelijkheid en billijkheid zal vanwege de continuïteit in de identiteit van de rechtspersoon uitgangspunt zijn dat de overeenkomst in stand blijft.