Cessie (O&R nr. 70) 2012/VII.6.2:VII.6.2 Fiducia cum amico: de cessie ten titel van beheer

Cessie (O&R nr. 70) 2012/VII.6.2

VII.6.2 Fiducia cum amico: de cessie ten titel van beheer

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

726. Cessie ten titel van beheer niet in strijd met art. 3:84 lid 3 BW; geen maatschappelijke rechtvaardiging vereist. Ten aanzien van de betekenis van art. 3:84 lid 3 voor de cessie ten titel van beheer kan ik kort zijn. De tweede zinsnede van art. 3:84 lid 3 zal in de praktijk nauwelijks tot problemen leiden. Uit de parlementaire geschiedenis en het Sogelease-arrest volgt dat een cessie ten titel van beheer geldig is, mits zij leidt tot een werkelijke en volledige overgang van de vordering in het vermogen van de cessionaris, dat wil zeggen zonder (niet in het wettelijk systeem passende) goederenrechtelijke beperkingen. Volgens de Hoge Raad beoogt het tweede gedeelte van artikel 3:84 lid 3 enkel tot uitdrukking te brengen dat het eigendomsrecht niet op een andere manier kan worden opgesplitst dan op de door (het stelsel van) de wet voorziene wijzen. De bepaling verzet zich niet tegen een regeling waarbij de ene partij de volledige eigendom heeft en de andere partij louter persoonlijke rechten en verplichtingen.1

Voor de geldigheid van een cessie ten titel van beheer – en meer in het algemeen een overdracht ten titel van beheer – is voorts niet vereist dat daarvoor een maatschappelijke rechtvaardiging bestaat die verder reikt dan dat de overdracht door partijen moet zijn beoogd.2 Het stellen van een dergelijk vereiste zou tot te veel rechtsonzekerheid aanleiding kunnen geven (wanneer is er een voldoende maatschappelijke rechtvaardiging?) en zou belemmerend kunnen werken voor ontwikkelingen in de rechtspraktijk. Het enige waar het op aankomt, is dat de cessie er naar de bedoeling van partijen toe strekt de vordering volledig (zonder beperkingen) te laten overgaan in het vermogen van de cessionaris, zodat de cedent in beginsel slechts persoonlijke rechten en verplichtingen ten aanzien van de vordering blijft behouden. De titel voor de cessie kan bijvoorbeeld gelegen zijn in een lastgeving ter incasso.

Overigens is niet vereist dat de cessionaris met betrekking tot de vorderingen beheerstaken worden opgedragen. Ook een cessie die uitsluitend plaatsvindt ten titel van bewaring is rechtsgeldig.3

Tot slot merk ik op dat art. 3:84 lid 3 er niet aan in de weg staat dat de belangen van de beneficiaris worden beschermd door de toepassing van wettelijk erkende constructies, zoals de overdracht onder ontbindende of opschortende voorwaarde,4 de vestiging of het voorbehouden van een pandrecht en de opening van een kwaliteitsrekening.5 Voor zover hier goederenrechtelijke beperkingen uit voortvloeien, gaat het om door de wet toegelaten beperkingen, die de overdracht niet ongeldig doen zijn vanwege strijd met art. 3:84 lid 3 BW.

727. Jurisprudentie van de Hoge Raad. In een aantal arresten heeft de Hoge Raad geoordeeld dat hoewel partijen in hun overeenkomst spraken van een ‘cessie ter incasso’, er niettemin sprake was van een lastgeving ter incasso zonder overdracht.6 Ten onrechte leiden sommige auteurs uit deze arresten af dat een overdracht ter incasso naar Nederlands recht niet mogelijk is.7 Uit de arresten kan slechts worden geconcludeerd dat het feit dat partijen de term “cessie ter incasso” gebruiken nog niet zonder meer impliceert dat er dus sprake is van een cessie in juridische zin. Het is mogelijk dat partijen geen werkelijke overdracht van de vordering beogen, maar slechts een lastgeving om de vordering op eigen naam te innen. Het komt dus aan op de uitleg van de partijbedoeling.8

Een interessante vraag is nog – die hier verder onbesproken blijft – of een cessie ten titel van beheer (of bewaring) wel onder alle omstandigheden volledig rechtsgevolg toekomt. Onder het oude recht heeft de Hoge Raad de zekerheidsoverdracht van roerende zaken met levering c.p. ten opzichte van bepaalde derden gerelativeerd.9 In de literatuur is gesuggereerd dat ook de rechtsgevolgen van een fiduciaire cessie voor relativering in aanmerking zouden kunnen komen, in het bijzonder indien de cessie niet naar buiten toe blijkt, omdat zij niet aan de schuldenaar is medegedeeld (stille cessie).10 Het is mijns inziens echter zeer twijfelachtig of daar naar huidig recht, gelet op het splitsingsverbod van art. 3:84 lid 3 en de betekenis die daaraan blijkens de wetsgeschiedenis en de Hoge Raad moet worden toegekend (zie hiervoor), wel ruimte voor is.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.