7.4.2.2 De juridische en economische verkoop

De vraag is wat in juridische en economische zin onder het begrip ‘verkoop’ moet worden verstaan. Sherman & Glashoff stellen vast dat voor de juridische definitie aansluiting moet worden gezocht bij de op internationaal niveau afgesloten verdragen.1 Op internationaal terrein zijn de bekendste verdragen het Haags Koopverdrag van 19642 en het Weens Koopverdrag van 19803. Beide geven op internationaal niveau invulling aan het begrip verkoop en stappen af van het domestic conflict model.4

Het Haags Koopverdrag 1964 is gebaseerd op een uniform substantive law model5, maar heeft internationaal niet de erkenning gekregen waarop de opstellers, landen verenigd in het International Institute for the Unification of Private Law (UNIDROIT), waarschijnlijk hadden gehoopt.6 Haar opvolger7, het Weens Koopverdrag 1980, berust op een zogenoemd intermediate model8 en kent een grotere erkenning. Dit blijkt uit het feit dat 85 landen als verdragspartij bij het Weens Koopverdrag zijn aangesloten, waarvan 24 van de 27 EU-lidstaten. Ierland, Malta en, Portugal hebben het Weens Koopverdrag niet ondertekend.9

Verder kan er voor het begrip ‘verkoop’ worden aangesloten bij zogenoemde ‘principles’; opstellen van gezaghebbende commissies en instituten die voorzien in inspiratie voor rechtsontwikkeling. Hiervoor kan bijvoorbeeld worden gewezen op de in 2009 verschenen Draft Common Frame of Reference (DCFR), die door de Studiegroep Europees Burgerlijk Wetboek is samengesteld.10 Verder wordt op EU-niveau gewerkt aan een verordening betreffende een gemeenschappelijk Europees kooprecht.11

In het Weens Koopverdrag 1980 en het DCFR wordt het begrip ‘verkoop’ niet gedefinieerd. In plaats daarvan omvatten zij regels voor de totstandkoming van koopovereenkomsten alsmede rechten en verplichtingen die aan de verkoper en koper toekomen indien zij een koopovereenkomst aangaan voor roerende zaken. Daaruit volgt dat een koopovereenkomst een drietal (hoofd)resultaatverplichtingen schept voor de verkoper:

Uit de koopovereenkomst volgt tevens dat het risico van de goederen wordt overgedragen.15 Daarnaast moet de overeenkomst berusten op een voldoende bepaald aanbod16 van de verkoper dat door de koper wordt aanvaard.17

In juridische zin lijkt derhalve sprake van een verkoop indien twee partijen op basis van aanbod en aanvaarding met elkaar overeenkomen dat het risico en de macht om over een goed te beschikken overgaat en de goederen conform de overeenkomst met toebehoren wordt geleverd. De economische verkoopdefinitie lijkt daarbij aan te sluiten, alhoewel in bepaalde rechtssystemen onderscheid wordt gemaakt tussen de juridische en economische eigenaar van een goed. Iemand kan economisch eigenaar zijn, ondanks dat civielrechtelijk het eigendom aan iemand anders toekomt. Het is dan vereist dat hem, de economisch eigenaar, het economisch belang toekomt. Dat betekent dat het risico van de waardeveranderingen en het tenietgaan van de goederen bij hem is gelegen. Een dergelijk splitsing van het economisch en juridisch eigenaarschap doet zich bijvoorbeeld voor bij huur- en leasecontracten. Zoals in onderdeel 7.4.2.4.6 toegelicht is volgens de Technische commissie douanewaarde van de WDO in een dergelijk geval geen sprake van een verkoop voor uitvoer. Aangenomen lijkt derhalve te kunnen worden dat zowel het juridisch als economisch eigendom moet overgaan om te kunnen spreken van een verkoop voor uitvoer. Dit lijkt anders opgevat te worden door het Hof van Justitie zoals uit het hiernavolgende onderdeel volgt.