5.8 Wettelijke indicaties over externe werking van onmiddellijke voorzieningen ontbreken

[181] In 5.6 zijn rechterlijke beslissingen genoemd, waarvoor de wet afzonderlijk bepaalt hoever ze doorwerken. In deze paragraaf wordt nagegaan of er zulke bijzondere bepalingen zijn voor onmiddellijke voorzieningen. De aandacht gaat uit naar doorwerking van beslissingen tot het treffen van onmiddellijke voorzieningen in externe (contractuele) verhoudingen. Ook wordt gezocht naar impliciete vingerwijzingen van de wetgever over de invloed van die beslissingen op die externe rechtsverhoudingen.

[182] Voor rechterlijke uitspraken op de voet van artikel 2:349a lid 2 BW, waarmee een onmiddellijke voorziening wordt getroffen, is niet expliciet bepaald dat ze iedereen binden.1 De wetgever heeft doorwerking van onmiddellijke voorzieningen in externe verhoudingen van de rechtspersoon ook niet expliciet uitgesloten.2 Er zijn in de wet geen soorten externe rechtsverhoudingen en geen (categorieën) rechten aangewezen die bij het treffen van onmiddellijke voorzieningen buiten schot moeten blijven. Anderzijds blijkt uit de wetgeschiedenis, waaronder die van de op 1 januari 2013 ingevoerde Wet aanpassing enquêterecht, evenmin expliciet dat de wetgever onbeperkte externe werking heeft ingecalculeerd.3

Directe aanwijzingen van de wetgever over de invloed van onmiddellijke voorzieningen op externe verhoudingen ontbreken.

[183] In dit kader verdient opmerking dat de wetgever aandacht heeft besteed aan gevolgen van de voorzieningen die op de voet van de artikelen 2:355 en 2:356 BW kunnen worden getroffen nadat wanbeleid is vastgesteld.4 In artikel 2:357 lid 2 BW is bepaald dat de Ondernemingskamer zo nodig de gevolgen van de door haar getroffen voorzieningen regelt. Ik ben geneigd om de bewoordingen “regelt zo nodig de gevolgen” in die bepaling op te vatten als een bevoegdheid om aanvullende maatregelen te nemen of aanwijzingen te geven voor de (praktische) uitwerking van de getroffen voorzieningen.5 Leijten leest in de bepaling een voorschrift om de gevolgen voor derden te betrekken in de aan de beslissing voorafgaande belangenafweging.6 Hij acht dat voorschrift ook toepasselijk op onmiddellijke voorzieningen. Daar leidt hij uit af, dat de wetgever consequenties voor derden van voorzieningen – zowel onmiddellijke voorzieningen als voorzieningen na wanbeleid – mogelijk acht. Daarmee bestaat over de precieze aard van die consequenties nog geen duidelijkheid.

De wetgever heeft de wetswijziging van 1 januari 2013 niet aangegrepen om, vergelijkbaar met artikel 2:357 lid 2 BW, te bepalen dat de rechter zo nodig de gevolgen van getroffen onmiddellijke voorzieningen regelt. In dat licht meen ik dat aan artikel 2:357 lid 2 BW geen vergaande conclusies kunnen worden verbonden over de invloed van onmiddellijke voorzieningen op de externe rechtsverhoudingen van de rechtspersoon. Daarbij maakt het niet uit of de bepaling moet worden begrepen als een voorschrift voor belangenafweging dan wel als een bevoegdheid met betrekking tot de praktische uitwerking van voorzieningen. Ik merk op dat de bepaling, zowel in de ene, als in de andere interpretatie, buitenstaanders slechts tot op zekere hoogte bescherming biedt tegen de invloed van (onmiddellijke) voorzieningen.

[184] De enquêteprocedure is niet de enige procedure waar de Ondernemingskamer kennis van neemt. Ook procedures inzake jaarrekeningen behoren tot haar bevoegdheid.7 De jaarrekeningprocedure kent een bepaling die enigszins lijkt op die van artikel 2:357 lid 2 BW. Als de Ondernemingskamer het besluit tot vaststelling van een jaarrekening vernietigt, kan zij “de gevolgen van de vernietiging beperken” (artikel 2:451 lid 4 BW).

Buiten de jurisdictie van de Ondernemingskamer worden derden in Boek 2 BW soms uitdrukkelijk beschermd tegen de gevolgen van een rechterlijke beslissing.8 Een voorbeeld daarvan is de bepaling in artikel 2:16 lid 2 BW dat vernietiging (door de rechter) van bepaalde besluiten van de rechtspersoon niet aan in die bepaling bedoelde wederpartijen van die rechtspersoon kan worden tegengeworpen.9 Zo’n bepaling biedt de buitenstaander aanmerkelijk meer bescherming dan de regeling van artikel 2:357 lid 2 BW en die van artikel 2:451 lid 4 BW.

Buiten Boek 2 BW, maar binnen de sfeer van de rechtspraak van de Ondernemingskamer, springt artikel 26 lid 5 Wet op de ondernemingsraden (WOR) in het oog. Daarin is – kort gezegd – bepaald dat de Ondernemingskamer op verzoek van een ondernemingsraad voorzieningen kan treffen in een beroepsprocedure tegen een besluit van de ondernemer. De voorziening is gericht tot de ondernemer. Ze kan bestaan uit een verbod om handelingen te verrichten ter uitvoering van het besluit. De voorziening kan ook een verplichting behel-zen om het besluit in te trekken en de gevolgen van het besluit ongedaan te maken. De bepaling houdt bovendien in dat zo’n voorziening door derden verworven rechten niet kan aantasten.10

Er kan op dit punt een verschil worden geconstateerd tussen het enquêterecht en de WOR. Dat verschil acht ik niet toereikend voor de conclusie dat aan onmiddellijke voorzieningen in het enquêterecht externe werking toekomt, in de zin dat partijen met een contractuele verhouding tot de rechtspersoon, zich de gevolgen van de onmiddellijke voorziening moeten laten welgevallen. Voor de tegenovergestelde conclusie biedt het verschil evenmin voldoende aanknopingspunten.11

Ook de omstandigheid dat derden elders in Boek 2 BW uitdrukkelijk beschermd worden tegen de gevolgen van rechterlijke beslissingen is mijns inziens voor elk van beide conclusies onvoldoende.