6.3.1.1 Het begrip exoneratiebeding

Voorzover uit de wet niet anders volgt, zijn isP's bevoegd bij overeenkomst van de in de wet neergelegde aansprakelijkheidsbedingen af te wijken. Zij kunnen op grond van de contractsvrijheid de volgens het gemene recht geldende aansprakelijkheid uitbreiden, beperken of preciseren. Exoneratiebedingen zijn bedingen ter beperking of ter uitsluiting van de wettelijke aansprakelijkheid.1

Het begrip 'exoneratiebeding' komt niet voor in het BW en is moeilijk te definiëren. Het onderzoek is gericht op alle bedingen die aansprakelijkheid uitsluiten dan wel beperken. De wijzen waarop een ISP probeert tot uitsluiting of beperking van aansprakelijkheid te komen variëren sterk.2 Het is daarom moeilijk om exoneratiebedingen in algemene bewoordingen te beschrijven. Van een exoneratiebeding is sprake in een beding dat de ISP geheel of ten dele bevrijdt van een wettelijke verplichting tot schadevergoeding, dan wel in een vrijwaring, een versmalling van de aansprakelijkheid voor overmacht of een prestatiebeperking van de overeengekomen prestatie.

Vrijwaring wil zeggen: er is een derde die de aansprakelijkheid 'overneemt'. Wanneer de ISP in een beding in zijn algemene voorwaarden bepaalt dat de klant (zijn wederpartij) in bepaalde gevallen — bijvoorbeeld wanneer door een ISP een nadeel wordt veroorzaakt aan een derde — de aansprakelijkheid 'overneemt', is sprake van een vrijwaringsbeding. Van een vrijwaringsbeding is mijns inziens ook sprake wanneer de ISP in een beding bepaalt dat wanneer zijn klant schade veroorzaakt aan een derde, of omgekeerd, de aansprakelijkheid van de ISP op de klant kan worden afgewenteld ('doorgeschoven').

Een beding waarin overmacht ruim wordt geformuleerd omdat men verder gaat dan de wettelijke omschrijving daarvan, noemt men een overmachtbeding. Dit is in feite ook een exoneratiebeding. Overmachtbedingen behelzen allereerst en vooral een totale uitsluiting van de aansprakelijkheid voor schade, in de als overmacht aangemerkte gevallen. Zij ontzeggen daarnaast aan de wederpartij de mogelijkheid om in die gevallen nakoming van de overeenkomst te vorderen.3

Een garantie is een uitbreiding van de verplichtingen van de contractspartij zelf. Een garantie kan dus van invloed zijn op de aansprakelijkheidspositie. Het begrip 'garantie' is echter verwarrend. Wanneer een garantiebepaling negatief is gesteld, bijvoorbeeld 'de ISP geeft geen garantie, dat...', is er sprake van een beperking van de verplichtingen en dus van een exoneratie. Voor een dergelijk beding wordt ook wel het begrip 'prestatiebeperkingsbeding' gehanteerd.4