2.8.2 Redelijkheid en billijkheid als grondslag voor opheffing van gebondenheid

Dat redelijkheid en billijkheid blijkens het voorgaande in het ene geval gebondenheid aan het eens gegeven woord kunnen eisen en deze in een ander geval weer kunnen opheffen, wordt begrijpelijk indien wordt ingezien dat de eis van trouw aan het gegeven woord via art. 3:12 BW als beginsel in de redelijkheid en billijkheid werkzaam is en daarmee binnen deze norm niet de alleenheerschappij toekomt, maar — niettegenstaande zijn grote soortelijk gewicht — zijn plaats moet delen met andere beginselen (zoals het vertrouwensbeginsel, het risicobeginsel, het toedoenbeginsel etc.), met de in Nederland levende rechtsovertuigingen, die eveneens in de redelijkheid en billijkheid werkzaam zijn en met de persoonlijke en maatschappelijke belangen die bij het gegeven geval betrokken zijn Afhankelijk van de omstandigheden van het voorliggende geval (waaronder met name het gedrag van partijen) kan de wisselwerking tussen beginselen, rechtsovertuigingen en de bij het geval betrokken persoonlijke en maatschappelijke belangen tot de (bijzondere)1 situatie leiden dat de band met het overeengekomene geheel of ten dele moet worden opgeheven.2 Alsdan kunnen redelijkheid en billijkheid op zeker moment met zich brengen dat een beroep door een partij op (een deel van) het overeengekomene onaanvaardbaar, d.w.z. strijdig met elementaire maatschappelijke opvattingen over fatsoen en behoren, is te achten. In zo'n geval dienen partijen op grond van de in art. 6:2 lid 1 BW verankerde eisen van redelijkheid en billijkheid de desbetreffende contractuele regel (geheel of ten dele) buiten toepassing te laten. Houdt één van hen niettemin aan (onverkorte) toepassing van de regel vast, dan voert de rechtsgemeenschap zelf bedoelde opheffing voor partijen door. Deze opheffing wordt gerealiseerd via de beperkende werking van de redelijkheid en billijkheid, als neergelegd in art. 6:248 lid 2 BW. Deze bepaling is, als in hoofdstuk 1 reeds opgemerkt, van dwingend recht3 en werkt steeds van rechtswege.4 Het is dus niet de rechter die in dit soort gevallen een beding in de overeenkomst van partijen buiten werking stelt, maar het is het objectieve recht zelf dat voor partijen doorvoert, wat zij hadden moeten doen, maar hebben nagelaten uit zichzelf te doen.