Rb. Amsterdam, 28-02-2024, nr. 739105

te Amsterdam,

hierna te noemen: SHA, 2. HULPTROEPEN ALLIANTIE B.V.,

te Amsterdam,

hierna te noemen: HABV,

eisende partijen,

verweerders in de incidenten,

hierna samen te noemen: SHA c.s.,

advocaat: mr. I. Spinath te Amsterdam,

tegen

te Amsterdam,

advocaat: mr. S.M. Bartman te Baambrugge, 2. SPHINX HOLDING B.V.,

te Hilversum,

niet verschenen, 3. [gedaagde 3] C.V.,

te [vestigingsplaats] ,

niet verschenen, 4. STICHTING 'T NUT,

te Hilversum,

niet verschenen, 5. LABORARE OMNIA VINCIT B.V.,

te Driebergen-Rijsenburg,

advocaat: mr. S.M. Bartman te Baambrugge, 6. NOAH HOLDING B.V.,

te Workum,

advocaat: mr. E. Douma te Sneek, 7. NOMI B.V.,

te Workum,

advocaat: mr. E. Douma te Sneek, 8. STICHTING NOMI,

te Workum,

advocaat: mr. E. Douma te Sneek, 9. [gedaagde 9],

te [woonplaats 1] ,

niet verschenen, 10. [gedaagde 10],

te [woonplaats 2] ,

advocaat: mr. S.M. Bartman te Baambrugge, 11. [gedaagde 11],

te [woonplaats 3] ,

advocaat: mr. E. Douma te Sneek,gedaagde partijen in de hoofdzaak,

verweerders in de incidenten ex art. 217 Rv,

hierna samen te noemen: gedaagden,

advocaat: mr. E. Douma te Sneek,

en

STAAT DER NEDERLANDEN (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport),

te Den Haag,

eiser in het incident tot tussenkomst ex art. 217 Rv,

hierna te noemen: de Staat,

advocaat: mr. W.I. Wisman te Den Haag,

en

te [woonplaats 4] ,

2. [eiser i.h. incident 2],

te [woonplaats 5] ,

3. [eiser i.h. incident 3],

te [woonplaats 5] ,

4. [eiser i.h. incident 4],

te [woonplaats 6] ,

5. [eiser i.h. incident 5],

te [woonplaats 7] ,

6. [eiser i.h. incident 6],

te [woonplaats 8] ,

eisers in het incident tot voeging ex artikel 217 Rv,

hierna samen te noemen: de Medewerkers,

advocaat: mr. M.W.E. Evers te Amsterdam.

Gedaagden worden hierna genoemd:

gedaagde 1: RGA

RGA samen met gedaagden 5 en 10: [gedaagde 10] c.s..

gedaagden 2, 3, 4 en 9 samen: [gedaagde 9] c.s.

gedaagden 6, 7, 8 en 11 samen: [gedaagde 11] c.s.

gedaagden 9 t/m 11: bij hun achternaam.

DE PROCEDURE

Het verloop van de procedure blijkt uit:

- het vonnis van 22 november 2023 in het incident tot voeging ex art. 222 Rv1.

- de conclusie van antwoord en van eis in reconventie in de hoofdzaak, met producties, van [gedaagde 10] c.s.

- de conclusie van antwoord en van eis in reconventie in de hoofdzaak, met producties, van [gedaagde 11] c.s.

- de akte voorwaardelijke eiswijziging in de hoofdzaak, met producties, van SHA c.s.

- van de Staat: de incidentele conclusie tot tussenkomst ex art. 217 Rv, met producties

- van de Medewerkers: de incidentele conclusie tot voeging ex art. 217 Rv- van SHA c.s.: de conclusie van antwoord in het incident tot tussenkomst

- van [gedaagde 10] c.s.: de conclusie van antwoord in de incidenten

- van [gedaagde 11] c.s.: de conclusie van antwoord in de incidenten

- de antwoordakte voorwaardelijke eiswijziging, in de hoofdzaak, van [gedaagde 10] c.s.

- de antwoordakte voorwaardelijke eiswijziging, tevens akte uitlating aanvullende producties, in de hoofdzaak, van [gedaagde 11] c.s.

Tenslotte is vonnis bepaald op vandaag.

Tegelijkertijd wordt vandaag vonnis in incidenten ex art. 217 Rv gewezen in de zaak met zaaknummer C/13/741820 / HA ZA 23-998 (ook wel: de zaak van de Staat), die ex art. 222 Rv gevoegd is met de onderhavige hoofdzaak (ook wel: de zaak van SHA c.s.).

DE ZAAK IN HET KORT

Deze zaak ziet op wat bekend staat als de mondkapjesdeal van [gedaagde 9] tijdens de coronacrisis. [gedaagde 9] , [gedaagde 10] en [gedaagde 11] hebben die deal met de overheid gesloten onder de vlag van SHA. Het doel van SHA was een bijdrage te leveren aan het kopen en verspreiden van de toen zelfs in de zorg schaarse persoonlijke beschermingsmiddelen. Talloze vrijwillige medewerkers en zakenpartners hebben zich met SHA c.s. voor dat doel ingezet. Achteraf bleken [gedaagde 9] , [gedaagde 10] en [gedaagde 11] met hun BV RGA zo’n € 30.000.000,- winst te hebben gemaakt. Die hebben zij laten uitkeren aan hun eigen vennootschappen en stichtingen, die SHA c.s. ook in dit geding heeft betrokken. De inzet van SHA c.s. is dat zij de winst alsnog kan besteden aan de goede doelen van SHA.

Behalve de SHA c.s. heeft ook de Staat deze partijen voor deze rechtbank gedaagd. Volgens de Staat hebben [gedaagde 9] , [gedaagde 10] en [gedaagde 11] bij het aangaan van de mondkapjesdeal bedrog gepleegd. Inzet van de Staat is dat gedaagden de winst terugbetalen aan de Staat. Omdat dat niet past bij de vordering van SHA c.s., wil de Staat tussenkomen in de zaak van SHA c.s.

De Medewerkers willen SHA c.s. steunen en vorderen daarom dat zij zich in de procedure mogen voegen aan de kant van SHA c.s.

In dit vonnis worden deze incidentele vorderingen van SHA c.s. en de Medewerkers beoordeeld.

In maart 2020 heeft de World Health Organization de wereldwijde uitbraak van het coronavirus tot een pandemie verklaard en heeft de Nederlandse overheid diverse maatregelen genomen ter bestrijding van het virus. Al snel bleek dat er een groot tekort was aan persoonlijke beschermingsmiddelen, in het bijzonder mondkapjes, waardoor zelfs de medewerkers in de zorg niet voldoende konden worden beschermd.

Rond 22 maart 2020 is in opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport het Landelijk Consortium Hulpmiddelen (hierna: het LCH) opgericht, als tijdelijke publiek/private samenwerking zonder winstoogmerk. Op 24 maart 2020 heeft de overheid daarover onder meer het volgende bericht:

“(…) Dit consortium heeft als doel om verschillende medische hulpmiddelen waaraan een tekort dreigt, gezamenlijk in te kopen, zonder winstoogmerk, in het landsbelang. We doen dit in deze uitzonderlijke situatie bewust samen omdat we snel resultaten willen boeken. (…)

Alle bedrijven die hulpmiddelen willen aanbieden worden verzocht om aanbiedingen uit het binnen- en buitenland te melden bij het Consortium (…). Het gaat specifiek om grote volume aanbiedingen. Het Consortium wil voorkomen dat producten worden aangeboden tegen woekerprijzen, en niet aan de juiste kwaliteitseisen voldoen. (…)”

Vanaf 23 maart 2020 hebben [gedaagde 9] , [gedaagde 10] en [gedaagde 11] bijeenkomsten van het LCH bijgewoond en daar, kortgezegd, geschetst dat zij zonder enig winstoogmerk grote volumes mondkapjes zouden kunnen leveren.

[gedaagde 9] , [gedaagde 10] en [gedaagde 11] hebben op 25 maart 2020 SHA opgericht. Vervolgens, eveneens op 25 maart 2020, heeft SHA een werkmaatschappij opgericht, HABV. Enig aandeelhouder en bestuurder van HABV is SHA.

De statuten van SHA luiden, voor zover van belang, als volgt:

“Artikel 3. Doel

3.1

De Stichting heeft ten doel het bevorderen van het beschikbaar komen van medische hulpmiddelen en aanverwante producten voor de zorg in tijden van nood, door (a) het ondersteunen van projecten en organisaties met eenzelfde doelstelling als die van de Stichting; (b) (…) 3.2 De Stichting beoogt niet het maken van winst.”

De Medewerkers, de eisende partij in het incident tot voeging, hebben zich intensief ingezet voor het bereiken van de doelen van SHA c.s.

Op 9 april 2020 hebben [gedaagde 9] , [gedaagde 10] en [gedaagde 11] besloten tot oprichting van RGA.

Op 12 april 2020 heeft [gedaagde 9] namens ‘de Hulptroepen Alliantie’ een door hem samen met [gedaagde 10] en [gedaagde 11] opgesteld voorstel voor een samenwerking doen toekomen aan het LCH. In de begeleidende e-mail heeft [gedaagde 9] onder meer geschreven:

“(…) Met een samenwerking tussen overheid en vertrouwde Nederlandse kampioenen uit het bedrijfsleven kunnen we dit snel opschalen. Dit doen we met hart voor mensen in de zorg, zonder winstoogmerk, vrij van belangen en zonder direct geld te vragen aan de Rijksoverheid.(…)”

Het voorstel van 12 april 2020 is door of namens [gedaagde 9] , [gedaagde 10] en [gedaagde 11] uitgewerkt in een presentatie met het logo van ‘Hulptroepen.nu’ en ‘copyright Stichting Hulptroepen Alliantie 2020’. De presentatie sluit af met de Kamer van Koophandel gegevens van HABV en SHA. De presentatie vermeldt verder onder meer:

“(…) Wij hebben daarom in maart 2020 Hulptroepen.nl opgericht. Dit initiatief zonder winstoogmerk wil een betrouwbare markt voor beschermingsmiddelen creëren. (…) We hebben een supply chain opgezet van fabriekdeur in China tot de voordeur van elke zorginstelling in NL. (…) Deze presentatie zet uiteen hoe we middels onze reeds geteste supply chain voor de Rijksoverheid binnen 4-5 weken ± 100 miljoen stuks hoge kwaliteit mondkapjes kunnen leveren en e.v. andere PBM’s. (…) Ons kernteam bestaat uit: • [gedaagde 9] (initiatiefnemer (…)

• [gedaagde 10] (initiatiefnemer (…)

• [gedaagde 11] (…)

• (…) Daarnaast bestaan de Hulptroepen uit een klein leger van vrijwilligers voor de bouw van de site, customer service, het managen van samples zendingen, inplannen en screenen van SGS inspectie rapporten en overige hand- en spandiensten.(…)”

Op 13 april 2020 heeft [gedaagde 9] een aangepast voorstel tot samenwerking aan het LCH doen toekomen. De desbetreffende presentatie, met hetzelfde logo en copyright als die van de dag ervoor, houdt onder meer als ‘sleutelvoorwaarde operatie’ in:

“• Inkoop voor LCH vindt plaats via nieuw op te richten entiteit: Relief Goods Alliance B.V. welke separaat gefinancierd zal worden;

• Bestaande Stichting Hulptroepen Alliantie en Hulptroepen Alliantie B.V. blijven zich op non profit basis richten op leverin van PBM’s aan zorgverleners die geen spullen kunnen verkrijgen via het reguliere kanaal;”

Op 14 april 2020 is RGA daadwerkelijk opgericht door de houdstermaatschappijen van [gedaagde 9] , [gedaagde 10] en [gedaagde 11] . Dat zijn de in de hoofdzaak gedaagde partijen Sphinx Holding B.V., Laborare Omnia Vincit B.V. en Noah Holding B.V., die samen de aandeelhouders zijn van RGA. Via deze vennootschappen is geld doorgezet naar de andere gedaagde partijen.

Op 16 april 2020 is de (eerste) website van SHA, www.coolblue.nl/hulptroepen, publiekelijk gelanceerd met een door [gedaagde 9] gepresenteerd YouTube-filmpje waarin [gedaagde 9] onder meer vertelt dat de website een initiatief zonder winstoogmerk is.

Op 7 april 2020 heeft [gedaagde 9] de non-disclosure agreement (geheimhoudingsovereenkomst, hierna: de NDA) van SHA getekend. Andere bij SHA betrokkenen hebben dat ook gedaan. De NDA kent een boetebepaling voor het geval de ondertekenaar de NDA schendt.

Op 22 april 2020 heeft de Staat, althans een partner van het LCH, met RGA de twee overeenkomsten gesloten die bekend zijn geworden als de mondkapjesdeal (hierna: de Overeenkomsten). De Overeenkomsten zien op de levering door RGA van 40 miljoen mondkapjes tegen betaling van ruim € 100.000.000,-. RGA blijkt daar miljoenen winst mee te hebben gemaakt.

Op de gelijksoortige verzoeken van het Openbaar Ministerie en van onder meer de Medewerkers zijn [gedaagde 9] en [gedaagde 10] bij beschikking van deze rechtbank van 22 juli 2022 ontslagen als bestuurders van SHA. Het gerechtshof heeft de beslissing van de rechtbank bekrachtigd2..

Op 8 augustus 2023 heeft SHA c.s. gedaagden gedagvaard. SHA c.s. heeft haar zaak bij deze rechtbank aanhangig gemaakt op 13 september 2023.

SHA c.s. heeft RGA, [gedaagde 9] , [gedaagde 10] en [gedaagde 11] ook nog apart gedagvaard. Dit tot terugbetaling van door SHA c.s. betaalde kosten van rechtsbijstand voor deze vier gedaagden in hun strafrechtelijke en civielrechtelijke geschillen. Die zaak heeft als zaaknummer C/13/739059 / HA ZA 23-803 en is eveneens op 13 september 2023 bij deze rechtbank aanhangig gemaakt.

Daarna, op 19 oktober 2023, heeft de Staat gedaagden gedagvaard en zijn zaak bij deze rechtbank aanhangig gemaakt.

Bij het vonnis in incident tot voeging ex artikel 222 Rv, gewezen op 22 november 2023, is bepaald dat de beide zaken van SHA c.s. en die van de Staat verder gelijktijdig zullen worden behandeld. Dit om te bevorderen dat in alle drie de zaken tegelijk vonnis kan worden gewezen en om te voorkomen dat tegenstrijdige beslissingen worden genomen. Ook is beslist dat de comparitie na antwoord in de drie zaken tegelijk zal plaatsvinden, te weten op 22 april 2024.

in de hoofdzaak

Samengevat weergegeven vordert SHA c.s. dat de rechtbank, zoveel mogelijk bij vonnis uitvoerbaar bij voorraad:

Primair

( i) gedaagden hoofdelijk veroordeelt tot betaling van € 28.540.000,-, vermeerderd met rente;

(ii) gedaagden hoofdelijk veroordeelt tot betaling van € 761.525,-, vermeerderd met rente;

(iii) [gedaagde 9] veroordeelt tot betaling van € 206.500,-, vermeerderd met € 500,- per dag dat hij de NDA heeft geschonden;

Subsidiair

( i) RGA veroordeelt tot betaling van € 29.301.525,-, vermeerderd met rente;

(ii) [gedaagde 9] c.s. hoofdelijk veroordeelt tot betaling van € 12.154.486,20, vermeerderd met rente;

(iii) [gedaagde 10] c.s. hoofdelijk veroordeelt tot betaling van € 7.631.273,75, vermeerderd met rente;

(iv) [gedaagde 11] c.s. hoofdelijk veroordeelt tot betaling van € 6.788.131,25, vermeerderd met rente;

Primair en subsidiair

( i) gedaagden hoofdelijk veroordeelt in de kosten van deze procedure.

[gedaagde 9] c.s. is in de procedure niet verschenen. [gedaagde 10] c.s. en [gedaagde 11] c.s. zijn dat wel. Zij hebben geconcludeerd tot afwijzing van de vorderingen van SHA c.s.

in het incident tot tussenkomst ex art. 217 Rv

De Staat vordert dat het hem wordt toegestaan tussen te komen in de zaak van SHA c.s.

SHA c.s. voert verweer, [gedaagde 10] c.s. en [gedaagde 11] c.s. refereren zich aan het oordeel van de rechtbank.

in het incident tot voeging ex art. 217 Rv

De Medewerkers vorderen dat het hen wordt toegestaan zich te voegen aan de zijde van SHA c.s.

[gedaagde 10] c.s. en [gedaagde 11] c.s. voeren verweer en concluderen tot veroordeling van de Medewerkers in de kosten van het incident.

in het incident tot tussenkomst

De rechtbank:

in het incident tot tussenkomst

staat toe dat de Staat in de hoofdzaak tussenkomt,

veroordeelt SHA c.s. hoofdelijk jegens de Staat in de kosten in dit incident, aan de zijde van de Staat begroot op € 614,-,

veroordeelt SHA c.s. hoofdelijk jegens de Staat in de na dit vonnis ontstane kosten, begroot op:

- € 178,- aan salaris advocaat,

- te vermeerderen met € 92,- aan salaris advocaat en met de explootkosten als SHA c.s. niet binnen veertien dagen na aanschrijving aan het vonnis heeft voldaan en er vervolgens betekening van de uitspraak heeft plaatsgevonden,

verklaart de kostenveroordelingen in 4.2 en 4.3 van dit dictum uitvoerbaar bij voorraad,

compenseert voor het overige de kosten van dit incident, in die zin dat elk van partijen de eigen kosten draagt,

in het incident tot voeging

wijst het gevorderde af,

veroordeelt de Medewerkers jegens [gedaagde 10] c.s. in de kosten in dit incident, aan de zijde van [gedaagde 10] c.s. begroot op € 614,-,

veroordeelt de Medewerkers hoofdelijk jegens [gedaagde 10] c.s. in de na dit vonnis ontstane kosten, begroot op:

- € 178,- aan salaris advocaat,

- te vermeerderen met € 92,- aan salaris advocaat en met de explootkosten als de Medewerkers niet binnen veertien dagen na aanschrijving aan het vonnis hebben voldaan en er vervolgens betekening van de uitspraak heeft plaatsgevonden,

veroordeelt de Medewerkers hoofdelijk jegens [gedaagde 11] c.s. in de kosten in dit incident, aan de zijde van [gedaagde 11] c.s. begroot op € 614,-,

veroordeelt de Medewerkers hoofdelijk jegens [gedaagde 11] c.s. in de na dit vonnis ontstane kosten, begroot op:

- € 173,- aan salaris advocaat,

- te vermeerderen met € 90,- aan salaris advocaat en met de explootkosten als de Medewerkers niet binnen veertien dagen na aanschrijving aan het vonnis hebben voldaan en er vervolgens betekening van de uitspraak heeft plaatsgevonden,

verklaart de kostenveroordelingen in 4.7 tot en met 4.10 van dit dictum uitvoerbaar bij voorraad,

in de hoofdzaak

verwijst de zaak naar de rol van 27 maart 2024 voor het nemen van een conclusie van eis door de Staat.

Dit vonnis is gewezen door mr. Q.R.M. Falger, mr. M.R. Jöbsis en mr. R..P.F. de Groot en in het openbaar uitgesproken op 28 februari 2024.