13.10.1 Inleiding

Bij beoordeling van de vormvoorschriften neemt het cognossement een bijzondere positie in. Drie arresten van het Hof van Justitie over forumkeuze zijn het gevolg geweest van geschillen over forumkeuzen in cognossementen en hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van de rechtspraak over forumkeuze onder art. 23 EEX-V°/17 Verdrag.1 Ook in de lagere Nederlandse rechtspraak komen regelmatig geschillen over een forumkeuze in een cognossement voor.2 Bij deze geschillen zijn meestal de derde houder van het cognossement en de vervoerder (of de verzekeraar) partij wegens schade aan de lading bij aflevering. De derde houder is echter niet betrokken geweest bij de totstandkoming van de overeenkomst. Hij wordt herhaaldelijk geconfronteerd met een forumkeuze die verwijst naar een moeilijk te bereiken rechter in een staat waar de schadeoorzaak noch de schadeomvang werd vastgesteld en waar vaak onzekerheid bestaat over het toe te passen recht.3 Over de inhoud van een cognossement — afgezien van de kernbedingen — hebben afzender en vervoerder zelden onderhandeld, zodat de afzender — in wiens rechten de derde houder van het cognossement vaak is getreden — gemakkelijk zal hebben ingestemd met de standaard forumkeuze die voorkomt in het model cognossement van de vervoerder of zijn agent. Forumkeuze in cognossementen is dan ook een belangrijk bron van geschillen over internationale bevoegdheid. Het Italiaanse Corte di Cassazione vroeg in de zaak Castelletti/ Trumpy zelfs aan het Hof van Justitie of de vele betwistingen van forumkeuzen in cognossementen een aanwijzing zijn dat een forumkeuze in een cognossement geen bestendige gewoonte is in de internationale handel.4

Een forumkeuze in een cognossement roept twee vragen op die in deze studie aan bod komen: